Rikthimi i vëmendjes amerikane nga vendi ku u larguan me jo pak dështim dhe me jo pak turp
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, vazhdon të shprehë dëshirën e tij për të rikthyer Bazën Ajrore të Bagramit, nga e cila forcat amerikane u tërhoqën më shumë se katër vjet më parë. Trump bëri një kërcënim të qartë dje se “do të ndodhin gjëra të këqija” nëse dëshira e tij për t’ia rikthyer bazën “Shteteve të Bashkuara, të cilat e krijuan atë” nuk përmbushet.
Edhe pse tërheqja e forcave amerikane nga Afganistani filloi gjatë mandatit të tij të parë, Trump ka kritikuar vazhdimisht mënyrën se si administrata e Joe Biden u tërhoq në vitin 2021, duke thënë se Shtetet e Bashkuara do të largoheshin nga Afganistani, por do ta mbanin Bazën Ajrore të Bagramit.
Trump beson se vendi i tij ia dha Bazën Ajrore të Bagramit lëvizjes qeverisëse talebane në Afganistan “falas”. Në terma transaksionalë, presidenti i SHBA-së thotë: “Po përpiqemi ta rimarrim sepse ata kanë nevojë për gjëra nga ne”, duke nënkuptuar se Uashingtoni ka ndikim mbi qeverinë afgane.
Trump gjithashtu pretendon se “Baza Ajrore e Bagramit tani është në duart e Kinës”, duke e quajtur atë një “gabim të madh strategjik” nga ana e Bidenit.
Që nga tërheqja nga Afganistani, zyrtarët amerikanë kanë paralajmëruar për “rrezikun që Bagrami të bjerë në duart e armikut”. Gjenerali McKenzie, ish-komandanti i Komandës Qendrore të SHBA-së, pranoi në një raport drejtuar Kongresit se braktisja e Bagramit pa një marrëveshje ishte gabimi më i madh që bëri SHBA-ja.
Dashuria e Trump-it për Bagramin, tha ai, rrjedh nga afërsia e tij strategjike me Kinën: “Është vetëm një orë larg nga vendi ku Kina prodhon raketat dhe armët e saj bërthamore”.
The Washington Post, në një editorial, tha se Baza Ajrore e Bagramit është strategjikisht e rëndësishme për shkak të afërsisë së saj me kufirin kinez dhe vendin e testimit bërthamor Lop Nur, i vendosur në provincën e largët të Turkestanit Lindor (Xinjiang).
Sipas Post, vendi i stërvitjes besohej prej kohësh se ishte i braktisur, por ka pasur raportime për rritje të aktivitetit të ndërtimit ushtarak kinez në zonë.
Siç vëren Post, kthimi i forcave amerikane në Bagram do të ishte shumë larg pranisë së fortë ushtarake që ekzistonte më parë. Megjithatë, kjo do t’u jepte Shteteve të Bashkuara një pikëmbështetje në një rajon strategjikisht të rëndësishëm.
Trashëgimia simbolike
Baza Ajrore e Bagramit, një trashëgimi e 20 viteve të pranisë ushtarake amerikane në Afganistan, u transferua në Afganistan nën udhëheqjen e talebanëve, të cilët me krenari pretendojnë kontrollin e plotë të bazës, duke e konsideruar atë një aset në ekuacionin e sigurisë rajonale.
Pas rënies së Kabulit më 15 gusht 2021, talebanët njoftuan se kontrollonin Bazën Ajrore të Bagramit pa asnjë konflikt. Në atë kohë, zëdhënësi i lëvizjes, Zabihullah Mujahid, deklaroi: “Bagrami është sot një simbol i pavarësisë së Afganistanit dhe ne nuk do t’ia dorëzojmë asnjë pushteti.”
Gjatë pushtimit amerikan, baza ishte qendra më e madhe logjistike e NATO-s në rajon, me investime amerikane që arrinin në miliarda dollarë gjatë dy dekadave.
Ajo mbulon një sipërfaqe prej afërsisht 5,000 hektarësh dhe ndodhet në zemër të Azisë Qendrore, me qasje të drejtpërdrejtë në kufijtë e Kinës, Iranit dhe Rusisë, një fakt që i mbajti Shtetet e Bashkuara në gatishmëri edhe pas tërheqjes.
Baza Ajrore e Bagramit ka një pistë 3,600 metra të gjatë me standard të larta, të cilat lejojnë uljen dhe ngritjen e 130 avionëve ushtarakë në ditë. Gjatë pranisë së NATO-s, baza nuk ishte vetëm selia e operacioneve luftarake, por edhe një vendndodhje për forcat speciale amerikane, njësitë e CIA-s dhe pajisjet shumë të përparuara të inteligjencës dhe satelitore. Imazhet satelitore nga viti 2019 tregojnë se baza përmbante më shumë se 110 ndërtesa operative dhe 20 depo armësh të pajisura plotësisht.
Sipas një raporti të New York Times të qershorit 2021, Baza Ajrore e Bagramit ka luajtur një rol kyç në kontrollin dhe monitorimin e lëvizjeve të forcave iraniane dhe grupeve të armatosura të mbështetura nga Rusia, si dhe në monitorimin e aktiviteteve të sigurisë në Rajonin Autonom Ujgur të Kinës.
Amerikanët e kanë përdorur gjithashtu bazën për të kryer programe tepër sekrete kundër Al-Kaeda-s dhe ISIS-it. Washington Post raportoi se më shumë se 350 misione inteligjence u nisën nga Bagrami në vitin 2020.
Ndikimi kinez
Analistët e sigurisë besojnë se qeveria afgane e udhëhequr nga talebanët nuk është në gjendje të shfrytëzojë plotësisht aftësitë e Bagramit dhe se ky boshllëk mund të hapë rrugën për fuqitë rajonale si Kina për të fituar ndikim.
Kina ka treguar interes për një prani inteligjence dhe ekonomike në Afganistan. Pekini ka rritur projektet e infrastrukturës, të tilla si Iniciativa “Një Brez, një Rrugë”, e cila kalon pranë Bagramit. Ekspertët e sigurisë besojnë se Kina mund ta përdorë bazën strategjikisht, veçanërisht pasi Afganistani është i pasur me miniera litiumi dhe burime të rralla minerale, dhe Bagrami mund të luajë një rol kyç logjistik në nxjerrjen e tyre.
Edhe pse talebanët deri më tani kanë mohuar çdo bashkëpunim ushtarak me Kinën, raporte të ndryshme të inteligjencës tregojnë se ekspertët kinezë kanë vizituar Bazën Ajrore të Bagramit disa herë vitet e fundit.
Sipas raporteve perëndimore, një delegacion teknik kinez vizitoi fshehurazi Kabulin në prill 2023 dhe inspektoi objektet në Bagram. Qeveria kineze ende nuk i ka konfirmuar ose mohuar këto raporte.
Frika dhe llogaritjet
Ekziston shqetësim në rritje në Afganistan dhe në rajon për një kthim të mundshëm të SHBA-së në Afganistan.
Qeveria afgane e udhëhequr nga talebanët po kërkon t’i japë fund izolimit dhe njohjes së saj nga Shtetet e Bashkuara, pasi qeveria e mëparshme ende mban vendin e Afganistanit në Kombet e Bashkuara.
Kabuli gjithashtu dëshiron qasje në miliarda dollarë në asete të ngrira në Shtetet e Bashkuara.
Megjithatë, zyrtarët e qeverisë afgane nuk duken entuziastë për kthimin e forcave amerikane në Bagram. Zakir Jalali, një zyrtar i lartë i Ministrisë së Jashtme afgane, tha: “Afganët nuk kanë pranuar kurrë në histori një prani ushtarake të huaj në tokën e tyre”, por ka hapësirë për negociata.
Jalali gjithashtu e bëri të qartë: “Afganistani dhe Amerika duhet të krijojnë marrëdhënie ekonomike dhe politike bazuar në respektin dypalësh dhe interesat e ndërsjellta, pa Shtetet e Bashkuara që të mbajnë ndonjë prani ushtarake në asnjë pjesë të Afganistanit.”
Është e qartë se përvoja e 20 viteve të pushtimit dhe konfliktit me amerikanët – plus katër vjet negociata – u ka dhënë talebanëve aftësinë për të kuptuar mentalitetin amerikan dhe për të negociuar me të. Pragmatizmi i bashkon të dyja palët dhe kjo do të përcaktojë fatin e dëshirës së Trump-it për Bazën Ajrore të Bagramit. /tesheshi.com/
