Raportimet e fundit nga Politico, deklaratat e analistëve ushtarakë izraelitë, reagimet iraniane dhe sinjalet nga zyrtarë amerikanë tregojnë se tensioni mes SHBA-së, Izraelit dhe Iranit po hyn në një fazë të re – më të ndjeshme dhe potencialisht më të rrezikshme. Në qendër të debatit nuk është vetëm pyetja nëse do të ketë luftë, por kush do ta nisë atë dhe me çfarë kostoje strategjike.
Strategjia e “goditjes së parë”
Sipas raportimit të Politico, zyrtarë të lartë në Shtëpinë e Bardhë shohin si më të leverdishme që Izraeli të jetë ai që e nis i pari një sulm ndaj Iranit. Llogaritja është e qartë: nëse Irani përgjigjet duke goditur objektiva amerikane, kjo mund të shërbejë si katalizator për mobilizimin e opinionit publik amerikan në favor të një përfshirjeje më të gjerë ushtarake.
Kjo qasje nuk është e re në historinë e konflikteve ndërkombëtare. Perceptimi publik shpesh përcakton hapësirën e veprimit të qeverive demokratike. Megjithatë, një strategji që mbështetet në provokimin e një reagimi për të legjitimuar përshkallëzimin mbart rrezik të lartë: ajo mund të dalë jashtë kontrollit dhe të shndërrohet në një konflikt rajonal me pasoja globale.
Frika nga një luftë e gjatë – dhe faktori Kinë
Një nga shqetësimet kryesore në Uashington lidhet me mundësinë e një lufte të zgjatur. Shterimi i rezervave të municioneve dhe sistemeve të mbrojtjes ajrore amerikane do të ndikonte drejtpërdrejt në gatishmërinë strategjike të SHBA-së në zona të tjera kritike, veçanërisht në Indo-Paqësor.
Në këtë kontekst, Kina shihet si aktori që mund të përfitojë nga shpërqendrimi amerikan. Një dobësim i përkohshëm i kapaciteteve amerikane mund të krijojë një dritare strategjike për presion të shtuar ndaj Tajvanit. Kjo e kthen krizën Izrael-Iran nga një konflikt rajonal në një hallkë të rivalitetit global SHBA-Kinë.
Dinamika e brendshme në Izrael
Analisti ushtarak Yoav Zitun ka raportuar se shefi i Shtabit të Përgjithshëm izraelit, Eyal Zamir, ka udhëzuar ushtrinë të mos paraqesë publikisht rreziqet dhe mundësitë e një lufte me Iranin në këtë moment. Sipas burimeve ushtarake, ky është një vendim profesional dhe jo politik.
Megjithatë, niveli politik në Izrael, sipas raportimeve mediatike, vazhdon të dërgojë sinjale të forta në favor të përgatitjes për luftë, duke e paraqitur atë si të afërt. Kjo tregon për një tension të mundshëm mes establishmentit ushtarak – i cili zakonisht operon me llogaritje të kujdesshme operacionale – dhe elitës politike, e cila mund të ketë prioritete të tjera strategjike apo elektorale.
Një tjetër element i rëndësishëm është raportimi i gazetës Yedioth Ahronoth, sipas së cilës në përballjet e mëparshme me Iranin u “dogj” (u ekspozua inteligjencërisht) teknologji izraelite e zhvilluar në fshehtësi për dekada. Rikrijimi i këtyre kapaciteteve kërkon kohë, çka sugjeron se një konflikt i ri do të zhvillohej në një terren teknologjik më pak të favorshëm për Izraelin sesa më parë.
Qasja iraniane: Diplomaci apo pozicionim?
Nga ana tjetër, agjencia iraniane e lajmeve pretendon se Teherani ka paraqitur propozime konkrete për programin e tij bërthamor paqësor gjatë raundit të tretë të bisedimeve. Sipas narrativës iraniane, këto propozime do të eliminonin justifikimet amerikane për dyshime mbi natyrën e programit.
Nëse Shtëpia e Bardhë refuzon këto propozime, Irani do ta përdorë këtë si argument për të treguar mungesë serioziteti amerikan në diplomaci. Kjo betejë narrative është po aq e rëndësishme sa dimensioni ushtarak, pasi formëson perceptimin ndërkombëtar dhe qëndrimin e fuqive të tjera globale.
Ndërkohë, deklarata e senatorit Marco Rubio, i cili e cilësoi si “problem të madh” refuzimin e Iranit për të diskutuar raketat balistike, tregon se për SHBA-në çështja nuk kufizohet vetëm te programi bërthamor. Arkitektura e sigurisë rajonale përfshin gjithashtu kapacitetet raketore dhe ndikimin e Iranit përmes aktorëve të ndërmjetëm në Lindjen e Mesme.
Një luftë e pashmangshme?
Të gjitha sinjalet tregojnë se po zhvillohet një përgatitje e shumëfishtë: ushtarake, politike dhe psikologjike. Por përkundër retorikës, asnjëra palë nuk duket e interesuar për një luftë të gjatë dhe të pakontrollueshme.
SHBA-ja rrezikon shpërqendrim strategjik global. Izraeli rrezikon ekspozim teknologjik dhe përballje në disa fronte. Irani rrezikon goditje të drejtpërdrejta ndaj infrastrukturës së tij strategjike. Kina dhe aktorë të tjerë globalë do të vëzhgojnë nga afër për të shfrytëzuar çdo boshllëk.
Pyetja kyçe mbetet: a po përgatitet një konflikt si mjet për të riformatuar balancat rajonale, apo retorika e luftës po përdoret si instrument presioni diplomatik?
Në një sistem ndërkombëtar gjithnjë e më të fragmentuar, edhe një shkëndijë e kontrolluar mund të prodhojë zjarr të pakontrollueshëm. Dhe nëse lufta nis si kalkulim për menaxhimin e opinionit publik, historia ka treguar se ajo rrallëherë mbetet brenda skenarit të planifikuar.
