Në një video të vjetër nga viti 2019, shfaqet lideri i Hezbollah, Hassan Nasrallah, duke u tallur me parashikimin e një studiuesi izraelit që kishte folur për mundësinë e eliminimit të plotë të udhëheqjes së Hezbollahut “nga maja deri te rreshti i fundit”.
Në një deklaratë tjetër, ai ironizonte edhe idenë se rebelët sirianë mund të hynin sërish në Damask.
Në atë kohë, boshti iranian i ndikimit në Lindjen e Mesme dukej në kulmin e fuqisë së tij. Irani kishte shtrirë ndikimin e tij në katër kryeqytete arabe – Bagdad, Damask, Bejrut dhe Sana – duke krijuar një hark strategjik që rrethonte Gadishullin Arabik dhe që shtrihej deri pranë kufijve të Izraelit.
Kjo gjendje krijoi bindjen se rregullat e lojës rajonale ishin në duart e Teheranit. Por zhvillimet e mëvonshme treguan se kjo besim mund të kishte qenë një iluzion strategjik.
Strategjia e përballjes
Gjatë dekadës së fundit, sistemi politik iranian zgjodhi strategjinë e përballjes së drejtpërdrejtë me projektin amerikan dhe atë izraelit në rajon. Kjo strategji u paraqit si një mision ideologjik dhe politik që synonte të forconte legjitimitetin e regjimit përtej kufijve të Iranit.
Përmes rrjeteve të aleatëve dhe organizatave të armatosura në disa vende arabe, Irani ndërtoi një arkitekturë të ndikimit rajonal që synonte të krijonte një balancë të re fuqie.
Megjithatë, në praktikë kjo strategji u shoqërua me një sërë gabimesh që gradualisht dobësuan pozicionin e Teheranit.
Gabime strategjike dhe humbja e iniciativës
Ndërsa Irani përpiqej të përballej me dy kundërshtarë të fuqishëm njëkohësisht – Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin – një sërë vendimesh të gabuara strategjike çuan në humbjen e kontrollit mbi ritmin e përballjes.
Këto gabime, sipas shumë analistëve, lejuan kundërshtarët e tij të marrin iniciativën dhe të ndryshojnë rregullat e konfliktit.
Rezultati ishte se Irani filloi të humbiste gradualisht disa nga arritjet strategjike që kishte ndërtuar gjatë dy dekadave të fundit.
Siria: nyja kryesore e strategjisë
Një nga elementët më të rëndësishëm të projektit iranian ishte ndërhyrja në Siri gjatë luftës civile që shpërtheu pas vitit 2011.
Përmes Islamic Revolutionary Guard Corps dhe mbështetjes për Hezbollah, Irani u përpoq të konsolidonte një korridor strategjik që lidhte Iranin me Mesdheun.
Por ky angazhim i thellë ushtarak dhe politik ekspozoi strukturat e tij ndaj operacioneve të inteligjencës dhe goditjeve të kundërshtarëve.
Sipas shumë analizave politike dhe ushtarake, depërtimi në rrjetet e komandës dhe lëvizjes së këtyre forcave mund të ketë lejuar kundërshtarët të gjurmojnë dhe të godasin më lehtë objektivat strategjike.
Pesha e arritjeve rajonale
Gjatë dy dekadave të fundit, Irani arriti të ndërtojë një rrjet ndikimi që shtrihej në disa kryeqytete arabe.
Megjithatë, këto arritje strategjike u shndërruan gjithashtu në një barrë të rëndë gjeopolitike. Mbajtja e këtij rrjeti kërkonte burime të mëdha ekonomike dhe ushtarake, ndërsa në të njëjtën kohë kufizonte fleksibilitetin strategjik të Teheranit.
Për këtë arsye, në shumë raste Irani u detyrua të shmangte përshkallëzimin e drejtpërdrejtë dhe të pranonte goditje pa reaguar në mënyrë të barabartë.
Momentet e humbura
Një tjetër kritikë që bëhet shpesh ndaj strategjisë iraniane është se ajo nuk arriti të përfitonte nga disa momente historike që mund të kishin ndryshuar balancën e fuqisë në rajon.
Disa analistë e përshkruajnë këtë si “momentin e stuhisë së përsosur” – një periudhë kur ndryshimet rajonale mund të kishin krijuar një mundësi për një riorganizim të thellë strategjik.
Megjithatë, sipas këtyre vlerësimeve, Irani nuk reagoi me shpejtësinë dhe fleksibilitetin e nevojshëm për të shfrytëzuar këto zhvillime.
Një rajon në transformim
Lindja e Mesme sot ndodhet në një fazë të re transformimesh gjeopolitike.
Balancat e fuqisë janë duke ndryshuar, ndërsa rivalitetet tradicionale po marrin forma të reja. Në këtë kontekst, strategjia e Iranit përballet me sfida të reja që kërkojnë adaptim dhe rishikim të qasjeve të vjetra.
Pyetja që mbetet e hapur është nëse Teherani do të jetë në gjendje të rindërtojë strategjinë e tij rajonale apo nëse do të përballet me një fazë të gjatë presioni dhe rikonfigurimi të rolit të tij në rajon.
