“Shteti (Izraeli) ka të gjitha mjetet për t’i fshehur krimet dhe për të bërë varre masive kudo”, paralajmëron eksperti forenzik i Kosovës Naim Uka.
Çështja se kur do të përfundojë lufta e Izraelit në Gaza mbetet e madhe, por një çështje tjetër urgjente është ajo që ndodh më pas, si do të ndiqet drejtësia dhe si do të identifikohen viktimat.
Në edicionin e 20-të të Ditëve Ndërkombëtare të Mjekësisë Ligjore në Antalya, Türkiye, specialistë nga 27 vende thanë se përvoja e Bosnjë dhe Hercegovinës, ku gjenocidi la plagë të dhimbshme por gjithashtu krijoi një model të përgjegjësisë forenzike, ofron një kornizë për Gazën.
Mujo Begiq, profesor universiteti dhe kreu i Zyrës për Personat e Zhdukur në qytetin boshnjak të Bihacit, i pa nga afër ato plagë, pasi qyteti duroi një rrethim trevjeçar gjatë luftës 1992-1995.
Megjithatë, ai tha se historia e Bosnjës tregon se edhe mes përpjekjeve të qëllimshme për të zhdukur provat, viktimat mund ende të identifikohen dhe dinjiteti të rikthehet. “Përmes teknikave moderne forenzike, krimet masive janë dokumentuar”, shpjegoi eksperti.
Në Bosnjë, më shumë se 32.000 persona u raportuan të zhdukur. Deri më tani, mbi 24.000 janë zhvarrosur dhe identifikuar, ndërsa mbi 7.500 mbeten të pa llogaritur, shumica nga gjenocidi i Srebrenicës i korrikut 1995, kur forcat serbo-boshnjake vranë më shumë se 8.000 burra dhe djem myslimanë boshnjakë pavarësisht pranisë së paqeruajtësve holandezë.
Një nga pengesat më të mëdha, tha Begiq, ishte përpjekja sistematike për të zhdukur provat.
“Autorët i fshehën dhe i zhvendosën sistematikisht dhe me qëllim varret masive për të zhdukur provat e krimeve të tyre, gjë që e ka komplikuar procesin e kërkimit”, shpjegoi ai.
Mbetjet e shumë viktimave u shpërndanë nëpër vende të shumta, me disa të zbuluara në katër apo edhe pesë varre të ndryshme. Trupi i Senad Beganoviqit 14-vjeçar, për shembull, u gjet në katër vende të ndryshme.
“Ekspertët nga Bosnja gati të ndihmojnë Gazën”
Megjithatë, analiza e avancuar e ADN-së, e futur përmes Institutit për Personat e Zhdukur me mbështetjen e Komisionit Ndërkombëtar për Personat e Zhdukur (ICMP), rezultoi vendimtare.
“Modeli boshnjak i kërkimit, zhvarrosjes dhe identifikimit mund të aplikohet globalisht”, tha Begiq. “Ekspertët nga Bosnja janë gati të ndihmojnë Gazën në identifikimin e viktimave të gjenocidit”.
Eksperti shtoi se puna teknike duhet gjithashtu të lidhet me përgjegjësinë. “Prandaj, është e nevojshme, si në rastin e Bosnjës, të themelohet një Tribunal Ndërkombëtar Penal për Gazën. Një gjykatë e tillë duhet të ndjekë penalisht ata më përgjegjës për krimet e kryera në Gaza”, u shpreh ai.
Ai tregoi përvojën e vet Bosnjës, ku Tribunali Ndërkombëtar Penal për ish-Jugosllavinë ndoqi penalisht udhëheqësit e lartë politikë, policorë dhe ushtarakë për krime lufte dhe gjenocid.
Në total, 90 persona morën dënime. Dy burrat e konsideruar si truri i gjenocidit, Radovan Karaxhiq, ish-president i Republikës Srpska, dhe Ratko Mladiq, që udhëhoqi Ushtrinë e Republikës Srpska, u dënuan me burgim të përjetshëm.
