/Nga Ahmed Abdelkawi/
21 orët që delegacionet negociuese të Iranit dhe Shteteve të Bashkuara kaluan në Islamabad nuk mjaftuan për të kapërcyer hendekun e thellë mes dy vendeve. Negociatat e drejtpërdrejta dhe historike përfunduan pa marrëveshje, ndërsa delegacionet u larguan nga Pakistani.
Ndërkohë që bota priste një zgjidhje të afërt pas luftës 40-ditore të nisur nga SHBA dhe Izraeli kundër Iranit — e cila shkaktoi mijëra viktima dhe u përhap në disa vende të Lindjes së Mesme — dhe pas shpalljes së një armëpushimi të brishtë dyjavor, lind pyetja: cilat ishin pikat e mospajtimit që çuan në dështimin e bisedimeve?
Ky raport paraqet arsyet kryesore të dështimit, bazuar në deklarata dhe rrjedhje informacioni nga palët iraniane dhe amerikane.
“Angazhim i qartë”
Zëvendëspresidenti amerikan, J.D. Vance, i cili udhëhoqi delegacionin e vendit të tij, deklaroi:
“E vërteta e thjeshtë është se ne kemi nevojë për një angazhim të qartë që ata nuk do të kërkojnë të zotërojnë armë bërthamore dhe as mjetet për t’i zhvilluar ato me shpejtësi. Ky është objektivi kryesor i Presidentit të Shteteve të Bashkuara.”
Ai shtoi pas përfundimit të bisedimeve:
“Lajmi i keq është se nuk arritëm marrëveshje. Dhe kjo është më e keqe për Iranin sesa për Shtetet e Bashkuara.”
Vance theksoi se SHBA nuk pa një “angazhim thelbësor” nga pala iraniane për të hequr dorë nga zhvillimi afatgjatë i armëve bërthamore, megjithëse, sipas tij, pala amerikane kishte treguar fleksibilitet dhe bashkëpunim.
“Nuk fituan besimin e Teheranit”
Në anën tjetër, kryetari i parlamentit iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf, që kryesonte delegacionin iranian, deklaroi se Uashingtoni nuk arriti të fitojë besimin e Teheranit.
Ai u shpreh:
“Delegacioni iranian paraqiti iniciativa konstruktive, por pala tjetër nuk arriti të fitojë besimin tonë gjatë kësaj raundi negociatash.”
Pas kthimit në Iran, ai theksoi:
“Ne nuk u besojmë amerikanëve. Muri i mosbesimit mes nesh është 77-vjeçar. Ata na kanë sulmuar dy herë gjatë më pak se një viti.”
Sipas tij, Shtetet e Bashkuara duhet të ndërmarrin hapa konkretë për të fituar besimin e popullit iranian, duke shtuar se kjo është një proces i vështirë për shkak të shkeljeve të mëparshme të marrëveshjeve.
Pikat kryesore të mospajtimit
Sipas një zyrtari amerikan të cituar nga Axios, çështjet kryesore që penguan marrëveshjen përfshinin:
• Ndërprerjen e plotë të pasurimit të uraniumit
• Shkatërrimin e të gjitha objekteve kryesore bërthamore
• Nxjerrjen e uraniumit të pasuruar jashtë Iranit
• Pranimin e një kornize të gjerë për sigurinë rajonale dhe uljen e tensioneve
• Ndërprerjen e mbështetjes për grupet aleate si Hamasi, Hezbollahu dhe Huthit
• Hapjen e plotë të ngushticës së Hormuzit pa tarifa tranziti
Një tjetër pikë mospajtimi ishte vlera e aseteve iraniane të ngrira që do të liroheshin.
“Cenim i të drejtave të Iranit”
Deputeti iranian Mahmoud Nabavian, pjesë e delegacionit negociator, deklaroi se arsyet e dështimit përfshinin:
• Kërkesën e SHBA për pjesëmarrje në të ardhurat e ngushticës së Hormuzit
• Kërkesën për largimin e uraniumit të pasuruar në nivel 60%
• Heqjen e të drejtës së Iranit për pasurim për 20 vjet
Ai shtoi:
“Falë Zotit, delegacioni iranian qëndroi i palëkundur në mbrojtje të interesave kombëtare.”
“Standarde të dyfishta”
Presidenti iranian Masoud Pezeshkian deklaroi se “standardet e dyfishta” amerikane ishin pengesa kryesore për arritjen e një marrëveshjeje.
Në një bisedë telefonike me presidentin rus Vladimir Putin, ai theksoi:
“Këmbëngulja e vazhdueshme e SHBA për standarde të dyfishta dhe ambiciet e saj politike për fuqi ishin pengesat kryesore.”
Megjithatë, ai shtoi se Irani mbetet i gatshëm për një marrëveshje të drejtë që siguron paqe të qëndrueshme, nëse SHBA respekton të drejtën ndërkombëtare.
Ambiciet bërthamore të Teheranit
Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se programi bërthamor i Iranit ishte arsyeja kryesore e dështimit.
Ai u shpreh:
“U ra dakord për shumicën e pikave, por jo për çështjen më të rëndësishme: dosjen bërthamore.”
Trump shtoi se Irani nuk përmbushi premtimin për hapjen e ngushticës së Hormuzit dhe njoftoi se marina amerikane do të vendosë një bllokadë të menjëhershme detare.
Ai gjithashtu përsëriti kërcënimin për “eliminimin e Iranit në momentin e duhur”.
Kërkesa “të tepruara”
Televizioni shtetëror iranian deklaroi se dështimi erdhi si pasojë e “kërkesave të tepruara” amerikane, veçanërisht lidhur me:
• Ngushticën e Hormuzit
• Transferimin e materialeve bërthamore jashtë vendit
Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme iraniane, Esmail Baghaei, theksoi se negociatat trajtuan çështje si:
• Dosja bërthamore
• Kompensimet e luftës
• Heqja e sanksioneve
• Përfundimi i luftës në rajon
Ai shtoi se Irani “nuk ka harruar mosmbajtjen e premtimeve nga SHBA”.
Asetet e ngrira
Para fillimit të negociatave, një burim iranian deklaroi se SHBA kishte rënë dakord të lironte asetet iraniane të ngrira, por kjo u mohua nga pala amerikane.
Irani kërkon gjithashtu:
• Kontroll mbi ngushticën e Hormuzit
• Kompensime për dëmet e luftës
• Vendosjen e tarifave për kalimin nëpër ngushticë
Një hap i parë pozitiv
Megjithë dështimin për një marrëveshje, zyrtarë të cituar nga Associated Press e përshkruan takimin si:
“Një hap i parë pozitiv”
Ata theksuan se diplomacia është një proces gradual dhe se dialogu “rihapi kanalin diplomatik”.
Pakistani luajti një rol ndërmjetësues kyç në mbajtjen e bisedimeve në rrugë të qëndrueshme, por përgjegjësia për një marrëveshje përfundimtare mbetet mbi Uashingtonin dhe Teheranin.
