Ndërsa procesi i shpërbërjes së organizatës terroriste PKK po përparon, dega e saj në Siri – SDG/YPG – po detyrohet të integrohet në administratën e Damaskut, për shkak të presioneve në rritje dhe ndryshimeve në balancat rajonale. Vendosmëria ushtarake e Turqisë dhe zhvillimet në terren përbëjnë faktorët kryesorë të kësaj transformimi, ndërkohë që përpjekjet e Izraelit për të mbështetur organizatën – përkundër qëndrimit amerikan – nuk po japin rezultat. Procesi po përparon drejt përfundimit të pranisë së PKK-së në territorin sirian.
Roli i Sirisë në luftën shumëvjeçare të Turqisë kundër PKK-së
Siria ka qenë gjithmonë një nga fushat më të rëndësishme në përballjen e Turqisë me organizatën terroriste PKK. Po të kthehemi pas në kohë, nuk do të ishte një pretendim i tepruar të thuhet se struktura organizative dhe themelimi i PKK-së është zhvilluar nën mbikëqyrjen e regjimit të Esadit dhe shërbimit të tij të inteligjencës (Muhabarat).
Kalimi i Abdullah Öcalan-it në Siri në vitin 1980 dhe më pas kalimi i tij nën kontrollin e Muhabarat-it, formësoi organizimin e PKK-së. Trajnimet filluan në kampet e Bekaas në Liban, dhe PKK u kthye në një instrument të regjimit sirian kundër Turqisë. Po ashtu, regjimi i Esadit luajti një rol kyç në vendosjen e organizatës në zonat malore të veriut të Irakut dhe në Kandil. Kjo situatë vazhdoi deri në Marrëveshjen e Adanas mes Turqisë dhe Sirisë.
Në periudhën pas rënies së Bashkimit Sovjetik, Turqia kërcënoi me luftë regjimin e vetmuar të Esadit, duke detyruar Damaskun të tërhiqej dhe të ndalonte mbështetjen për PKK-në, e cila u tërhoq në masë të madhe nga Siria. Por kjo zgjati vetëm deri në shpërthimin e revolucionit sirian. Në këtë fazë, regjimi sirian rifilloi lidhjet me PKK-në përmes themelimit të YPG-së, duke ia dorëzuar organizatës qytetet Afrin, Kamishli dhe Ayn el-Arab, madje duke e mbështetur me armë të rënda për ta përdorur kundër forcave opozitare siriane dhe Turqisë.
Rikthimi i organizatës në Siri dhe mbështetja perëndimore
Në periudhën 2011–2012, përmes nën-organizatës PYD/YPG, PKK rifilloi të bëhet një aktor efektiv në Siri dhe të krijojë kontroll territorial. Ndërsa luftonte me opozitën siriane për të zgjeruar fushën e vet të ndikimit, ajo ndërvepronte edhe me degët e PKK-së në Turqi dhe Irak, duke u fuqizuar ndërshtetërisht. Rritja e pranisë së ISIS-it në Siri dhe Irak e bëri që SHBA të shihte në YPG një aleat “të leverdishëm” për luftën kundër terrorizmit.
Kështu, YPG, si aktor i dyfishtë, filloi të marrë mbështetje si nga Esadi, Rusia dhe Irani, ashtu edhe nga SHBA dhe shtetet perëndimore. Ajo zgjeronte ndikimin sidomos në lindje të Eufratit. Synimi për të krijuar një korridor të vazhdueshëm terrorist nga Afrini deri në Mesdheun Lindor ishte tashmë në agjendë. Por pas grushtit të dështuar të shtetit më 15 korrik 2016, Turqia nisi një doktrinë të re ushtarake dhe ndërmori operacione përtej kufirit, duke ndalur formimin e këtij korridori të rrezikshëm përgjatë gjithë kufirit të saj jugor.
Ndërhyrjet e Turqisë dhe përmbysja e ekuilibrave në Siri
Operacionet Fırat Kalkanı (Mburoja e Eufratit), Zeytin Dalı (Dega e Ullirit) dhe Barış Pınarı (Burimi i Paqes) u kryen njëri pas tjetrit. Gjatë këtyre operacioneve, Turqia u përball drejtpërdrejt edhe me regjimin e Esadit, Rusinë, Iranin dhe SHBA-në. Në disa raste pati përplasje të armatosura dhe u vendosën sanksione ekonomike ndaj Turqisë nga SHBA. Megjithatë, Ankaraja nuk hezitoi të ndërmarrë hapa vendimtare në emër të sigurisë kombëtare dhe, hap pas hapi, shkatërroi ëndrrën e PKK-së për shtetësim në veri të Sirisë.
Njëkohësisht, me operacione të ngjashme në Irak, Turqia nisi të vendoste kontroll të drejtpërdrejtë mbi zona strategjike për herë të parë. Brenda kufijve të saj, gjithashtu, PKK pothuajse u eliminua – strukturat e saj në zonat rurale u shkatërruan, dhe kapaciteti për të kryer sulme terroriste u minimizua.
Forca shtetërore dhe dinamika demokratike si faktorë çlirues
Faktorët që çuan në eliminimin e PKK-së ishin: një vullnet i fortë politik, doktrina e re proaktive ushtarake, zhvillimi i industrisë së mbrojtjes dhe i teknologjisë së dronëve (SİHA), si dhe përmirësimi i efektivitetit të strukturave si Forcat e Armatosura Turke dhe Shërbimi Informativ Kombëtar (MİT).
Nga ana tjetër, përparimet demokratike brenda vendit dhe përmirësimi i të drejtave themelore për të gjithë qytetarët e Turqisë dobësuan themelin ideologjik që ushqente PKK-në.
Në këtë kontekst, Turqia ka filluar të hedhë hapat e fundit drejt një vendi pa terror, duke e mbyllur përfundimisht “kapitullin PKK”.
Thirrja për shpërbërje dhe zbatimi praktik në terren
Deklarata e Devlet Bahçeli-t mbi nevojën për shpërbërjen e organizatës, e ndjekur nga pranimi i Öcalan-it për humbjen ideologjike dhe ushtarake të PKK-së dhe thirrja e tij për shpërbërje, përbën një pikë kthese.
Më 5–7 maj, gjatë Kongresit të 12-të, PKK shpalli zyrtarisht shpërbërjen e saj, duke u mbështetur në thirrjen e liderit të saj. Megjithatë, lindën pyetje serioze për fatin e strukturave të saj në Siri – PYD/YPG dhe formacioni ombrellë i tyre, SDG.
Në fillim të procesit, pavarësisht mesazhit të Öcalan-it të drejtuar edhe Mazlum Abdi-t (komandanti i SDG-së), organizata në Siri shfaqi hezitim dhe theksoi se nuk ndihej e detyruar nga shpallja e shpërbërjes. Megjithatë, nën presionin në rritje nga Öcalan-i, Turqia dhe SHBA, degët siriane të PKK-së u detyruan të pranonin një marrëveshje 8-pikëshe me qeverinë e Damaskut, që parashikon integrimin e strukturave të tyre ushtarake, politike dhe administrative në shtetin sirian.
Kjo marrëveshje tregon se krahu sirian i PKK-së po heq dorë nga kërkesat për federalizëm apo autonomi, dhe po pranon një model të ri qeverisjeje nën autoritetin e Damaskut.
Epilogu i realitetit të ri në Siri
Ndryshimi në fushën siriane filloi me përmbysjen e shpejtë të regjimit nga opozita e mbështetur nga Turqia, dhe me largimin e ndikimit rus e iranian. Në këtë periudhë, organizata u largua nga zona strategjike si Tel Rifat, Shehba dhe Manbij. Në lindje të Eufratit, ajo u ngushtua në zona me shumicë arabe.
Ndërkohë, mbështetja e SHBA-së filloi të lëkundej me ardhjen e Donald Trump. Me pranimin e ndikimit turk në Siri dhe me hapa të përbashkët politikë, SDG/YPG u gjend gjithnjë e më shumë në një pozitë të vështirë.
Përpjekjet e Turqisë për të hequr sanksionet ndërkombëtare kundër Damaskut dhe për të forcuar legjitimitetin e qeverisë siriane luajtën një rol kyç.
Sipas ambasadorit amerikan në Ankara dhe njëkohësisht përfaqësuesit për Sirinë, Tom Barrack, SHBA po zbraz 7 nga 8 bazat e saj në Siri. Po ashtu, është në fazën e dorëzimit të kampeve dhe burgjeve ku mbahen luftëtarët e ISIS-it – elementët më të rëndësishëm të kontrollit të SDG-së – në duart e Damaskut me mbështetjen e TSK-së.
Përfundim: Fundi i PKK-së edhe në Siri është afër
Pra, ndërsa procesi i “Turqisë pa terror” dhe shpërbërja e PKK-së vazhdojnë, presioni i drejtpërdrejtë i Öcalan-it, ndryshimi i realiteteve në Siri, balancat e reja të forcave, ndikimi ushtarak i Turqisë dhe Damaskut, dhe prania e shumicës arabe në lindje të Eufratit – të gjitha këto tregojnë se edhe dosja siriane e PKK-së është drejt mbylljes.
Disa përpjekje të Izraelit për të mbrojtur SDG/YPG nuk dhanë rezultat. Izraeli nuk guxoi të përballej drejtpërdrejt me Turqinë, ndërsa Trump e këshilloi publikisht Netanyahu-n që “të jetë racional” – gjë që tregon se SHBA nuk mbështeti përpjekjet izraelite.
Në dritën e të gjitha këtyre zhvillimeve, është e arsyeshme të parashikohet se procesi i integrimit të SDG/YPG në strukturat shtetërore të Sirisë do të vazhdojë paralelisht me shpërbërjen e PKK-së.
Autor: Can Acun
Fondacioni për Studime Politike, Ekonomike dhe Shoqërore (SETAV)
