Një analizë e publikuar nga Revista The Economist ngre një çështje të rëndësishme: modelet e inteligjencës artificiale nuk janë neutrale në aspektin e vlerave. Përkundrazi, ato pasqyrojnë në masë të madhe sistemin e vlerave mbi të cilin janë trajnuar, gjë që ndikon drejtpërdrejt në mënyrën se si japin këshilla, përmbledhin lajme dhe u përgjigjen pyetjeve politike apo shoqërore.
Si formohen këto vlera?
Modelet moderne të inteligjencës artificiale ndërtojnë mënyrën e tyre të përgjigjes bazuar në:
* të dhënat me të cilat janë trajnuar;
* procesin e rregullimit pas trajnimit (fine-tuning);
* preferencat dhe udhëzimet e vlerësuesve njerëzorë.
Për këtë arsye, inteligjenca artificiale nuk prodhon vetëm informacion, por në shumë raste reflekton edhe një sistem të caktuar vlerash, i cili mund të ndikojë në këshillat, përmbledhjet e lajmeve dhe interpretimin e çështjeve politike.
Një dallim i dukshëm mes modeleve
Sipas analizës, ekziston një ndryshim i qartë ndërmjet modeleve të zhvilluara në Perëndim dhe atyre të zhvilluara në Kinë.
Modelet perëndimore priren të pasqyrojnë:
* sekularizmin;
* liberalizmin shoqëror;
* individualizmin;
* theksimin e të drejtave individuale.
Ndërsa modelet kineze priren të përputhen me:
* narrativën zyrtare të shtetit;
* prioritetin e stabilitetit;
* disiplinën shoqërore;
* interesin kombëtar.
Çfarë tregoi analiza?
Sipas materialit, në një test të kryer mbi 25 modele kryesore të inteligjencës artificiale, u konstatua se asnjëri prej tyre nuk pasqyronte në mënyrë domethënëse sistemin e vlerave që mbizotëron në shumë shoqëri afrikane ose islame.
Kjo nënkupton se përdoruesit nga kultura të ndryshme mund të marrin përgjigje të ndikuara nga sisteme vlerash që nuk përkojnë domosdoshmërisht me bindjet, traditat apo normat e tyre kulturore.
Përdorimi global dhe ndikimi
Analiza thekson se në fillim të vitit 2026, rreth 18% e popullsisë së botës në moshë pune, ose afërsisht 1 miliard njerëz, përdornin inteligjencën artificiale gjeneruese.
Me rritjen e këtij përdorimi, shtohen edhe diskutimet mbi ndikimin që këto modele mund të kenë në:
* formësimin e opinioneve politike;
* mënyrën e informimit të publikut;
* perceptimet shoqërore;
* përhapjen e vlerave kulturore.
Kjo ka nxitur debat mbi nevojën për më shumë transparencë në zhvillimin e modeleve dhe për përfaqësim më të gjerë të kulturave dhe sistemeve të ndryshme të vlerave.
Koment
Rritja e ndikimit të inteligjencës artificiale në jetën e përditshme e bën gjithnjë e më të rëndësishme pyetjen: Vlerat e kujt po reflekton ajo?
Nëse modelet globale trajnohen kryesisht mbi burime që përfaqësojnë një numër të kufizuar kulturash, ekziston rreziku që perspektivat e shumë shoqërive të tjera të mbeten të nënpërfaqësuara. Për këtë arsye, shumë studiues argumentojnë se zhvillimi i modeleve të ardhshme duhet të jetë më gjithëpërfshirës dhe të marrë parasysh diversitetin kulturor, fetar dhe shoqëror të përdoruesve në mbarë botën.
Burimi i materialit: The Economist.
