Në histori ka zëra që nuk dëgjohen,
dhembje që nuk shënohen,
dhe britma që treten në heshtjen e dokumenteve,
sikur të uriturit të mos kenë gjuhë për të përkthyer dhimbjen e tyre,
as bukë që të justifikojë ekzistencën e tyre.
Në vitin 1943,
në kulmin e Luftës së Dytë Botërore,
urija goditi provincën e Bengalit në Indinë britanike.
Vdiqën mes 2.1 dhe 3.8 milionë njerëz
jo nga mungesa e ushqimit,
por nga teprica e mizorisë,
nga shpërndarja e padrejtë e burimeve,
dhe nga sundimi i vendimit politik mbi jetën e përditshme.
Nga Bengali në Gaza shtrihet një fijë gjaku dhe hiri,
që e endin perandoritë me gishta zjarri,
dhe e pjekin në furrat e ftohta të politikës,
aty ku buka nuk është ushqim, por vendim,
dhe ku uria nuk është fat, por armë që ngrihet mbi të dobëtit.
Në Bengal, miliona njerëz u uritën sepse Çërçilli e pa orizin e tyre më të dobishëm për topat sesa për gojët.
Në Irlandë, një milion vdiqën sepse Balfuri vendosi që patatja nuk ia vlente të shpëtonte një popull.
Në Gaza, buka rrethohet,
furrat bombardohen,
mielli ndalohet të kalojë kufirin,
sepse aty uria është bërë rezistencë.
Ai që dha një premtim të pandershëm për krijimin e shtetit pushtues,
është po ai që heshti përballë një krimi të kryer live ndaj një populli.
Balfuri nuk ishte thjesht një emër në një dokument,
por një mallkim që përsëritet,
një heshtje që rinovohet.
Nuk ka rëndësi kombësia apo feja e tij,
rëndësi ka që ai heshti
dhe heshtja e tij u bë leje për vrasje,
miratim për uri,
bashkëpunim me padrejtësinë.
Por krimi nuk përmbyllet vetëm nga krimineli,
por edhe nga ai që hesht
nga ai që sheh e nuk flet,
dëgjon e nuk vepron,
mendon se neutraliteti është shpëtim
dhe se heshtja është mençuri,
derisa të firmosë një vdekje që nuk e ka kryer vetë,
por bëhet dëshmitar i saj një dëshmitar që nuk falet.
Ky shkrim nuk është një rrëfim për uritë kalimtare,
por një lexim mbi filozofinë e urisë si mjet kolonial,
mbi tradhtinë e heshtjes,
dhe mbi mënyrën se si uria shkruan histori që nuk fshihen,
rrëzon perandori,
dënon popuj,
dhe zhvesh nga iluzionet ata që menduan se buka nuk bërtet.
Uria si krim i përsëritur – nga Bengali te Gaza
Në Bengal, uria nuk ishte fat,
por vendim politik:
anijet e peshkimit u sekuestruan,
arat u dogjën,
dhe miliona vdiqën sepse orizi i tyre u caktua për topat, jo për stomakun.
Në Gaza, skena përsëritet,
por me veshje moderne:
vritet ai që kërkon një copë bukë,
bombardohet ai që vrapon drejt një kamioni ndihmash,
mielli ndalohet në kufi,
sepse uria aty është shpallur krim politik,
dhe ngopja është bërë kërcënim.
Rënia e moralit dhe rënia e perandorive
Perandoritë nuk rrëzohen vetëm kur munden në luftë,
por kur e kthejnë bukën në mjet poshtërimi,
kur mendojnë se popujt harrojnë kur shtypen.
Por bukët që nuk mbërritën,
u shndërruan në mallkime që e ndoqën kurorën,
dhe e shembën gur pas guri.
Ashtu si do të ndjekin tempullin e tretë
dhe do të rrëzojnë çdo gjë të ngritur mbi themele vrasjeje.
Tradhtia e aleatëve Taifa-t moderne të Andaluzisë
Nga Hezbollahu në Iran,
nga Esadi në Irak,
u lëkundën,
u vonuan,
menduan se mjafton një deklaratë – ose ndonjë raketë që nuk ndryshon asgjë.
Plaga iu kthye kundër,
dhe u bënë objektiva,
sepse zjarri nuk dallon mes atij që e ndezi
dhe atij që pati frikë ta shuante.
Regjimet dhe popujt një leje kolektive për rënie
Nga “boshti i rezistencës” i rremë te boshti i së keqes të njohur,
regjimet që tradhtuan,
dhe popujt që iu nënshtruan
heshtën, justifikuan,
ose u morën me kafshatën e përkohshme,
duke menduar se zjarri nuk do të arrijë në tryezat e tyre.
Por uria nuk njeh gjeografi,
nuk harron as ata që bekonin bllokadën,
as ata që heshtën për të.
Ashtu si mbretërit e taifave paguan çmimin e përçarjes,
edhe popujt e tyre paguan çmimin e nënshtrimit.
Të gjithë do të paguajnë çmimin e heshtjes,
sepse gjaku nuk fshihet me heshtje,
dhe ditët kthehen.
Në fund, lavdia nuk matet me ato që janë shkruar në libra,
por me ato që janë gdhendur në muret e urisë,
me britmat e bukëve që nuk arritën,
me tokën që ka ruajtur emrat e atyre që mbyllën rrugën,
heshtën për krimin,
dhe shitën britmën për një çmim të ulët.
Gaza nuk është thjesht një qytet,
por një pasqyrë,
që na tregon fytyrat tona,
na turpëron heshtjen tonë,
dhe na kthen një pyetje të vjetër:
A jemi njerëz kur e shohim urinë dhe nuk bërtasim?
Nga Bengali në Gaza,
nga orizi i luftës te buka e rrethimit,
nga premtimi i Balfurit te marrëveshja e gazit,
nga Çërçilli te Trumpi,
nga bombat te mielli –
krimi është i njëjtë,
uria është e njëjtë,
heshtja është e njëjtë.
Por bukët nuk vdesin,
ato mbeten të gjalla,
bërtasin përballë historisë,
dënojnë atë që tradhtoi,
atë që pati frikë,
dhe atë që bekoi krimin me heshtje.
Ky shkrim nuk është vajtim,
por dëshmi;
nuk është lot,
por gjykim;
nuk është rrëfim,
por britmë e shkruar,
që thotë se uria nuk harrohet,
dhe se bukët që nuk arritën,
do të shkruajnë fundin
jo të viktimës, por të xhelatit
Ajman Xhad
