Në mëngjesin pas vrasjes së Udhëheqësit Suprem Ali Khamenei, Irani hyri në një fazë të ndjeshme politike, ndërsa qeveria shpalli zi zyrtare.
Në këtë kontekst, Asambleja e Ekspertëve filloi përgatitjet për një mbledhje urgjente, mes pyetjeve në rritje lidhur me rregullimet e fazës kalimtare, mekanizmin e përzgjedhjes së Udhëheqësit të ri Suprem dhe rolin e këshillit të përkohshëm në administrimin e shtetit.
Paralelisht, vëmendja rajonale dhe ndërkombëtare është drejtuar nga Teherani, në pritje të zhvillimeve të ardhshme dhe ndikimeve të mundshme politike e të sigurisë brenda Iranit dhe në rajon.
⸻
Transferimi i pushtetit
Sot, të dielën, u dha deklarata e parë zyrtare mbi fazën kalimtare nga Sekretari i Këshillit të Lartë të Sigurisë Kombëtare, Ali Larijani, i cili njoftoi formimin e një Këshilli Drejtues të Përkohshëm për të administruar punët e shtetit, me qëllim garantimin e vazhdimësisë së institucioneve.
Gjatë fazës kalimtare, vendi do të drejtohet nga një këshill i përkohshëm që përfshin:
• Presidentin iranian Masoud Pezeshkian
• Kryetarin e Gjyqësorit Gholam Hossein Mohseni Ejei
• Një përfaqësues ligjor të Këshillit të Kujdestarëve, Ali Reza Arafi
Kjo do të zgjasë deri në përfundimin e procedurave kushtetuese për zgjedhjen e Udhëheqësit të ri.
Sipas nenit 111 të Kushtetutës iraniane, Asambleja e Ekspertëve – një organ fetar me 88 anëtarë – ka për detyrë të zgjedhë Udhëheqësin e ri Suprem “sa më shpejt të jetë e mundur”.
Sipas mekanizmave kushtetues, Asambleja mblidhet urgjentisht kur posti mbetet vakant. Mbledhja kërkon praninë e të paktën dy të tretave të anëtarëve dhe zgjedhja bëhet përmes votimit sipas rregullores së brendshme. Rezultatet dokumentohen dhe nënshkruhen nga anëtarët e pranishëm për ta bërë procesin zyrtar dhe të vlefshëm.
⸻
Kompetenca të përkohshme
Rregullimet kushtetuese tregojnë se këshilli kalimtar nuk i zotëron të gjitha kompetencat e Udhëheqësit Suprem. Roli i tij kufizohet në menaxhimin e vendimeve thelbësore, ndërsa për disa masa kërkohet miratimi i tre të katërtave të anëtarëve të Këshillit për Përcaktimin e Interesit të Sistemit.
Sipas nenit 110 të Kushtetutës, Udhëheqësi Suprem:
• Përcakton politikat e përgjithshme të sistemit
• Mbikëqyr zbatimin e tyre
• Ka autoritetin për të thirrur referendume
• Është komandant i përgjithshëm i forcave të armatosura
• Ka të drejtën të shpallë luftë dhe paqe
• Emëron dhe shkarkon zyrtarë të lartë (gjyqësorë, drejtues të mediave shtetërore, komandantë ushtarakë, etj.)
• Mund të shkarkojë Presidentin në raste të caktuara
• Ka të drejtën e faljes ose uljes së dënimeve
Ai gjithashtu mund të delegojë një pjesë të kompetencave të tij.
⸻
Kualifikimet e Udhëheqësit
Sipas Kushtetutës, Udhëheqësi Suprem duhet të:
• Ketë kompetencë shkencore për dhënien e fetvave në jurisprudencë islame
• Jetë i drejtë dhe i devotshëm
• Ketë vizion politik dhe shoqëror
• Të zotërojë aftësi menaxheriale, guxim dhe urtësi
Nëse më shumë se një kandidat i plotëson kushtet, përparësi i jepet atij me vizion më të gjerë fetar dhe politik (neni 109).
Pas zgjedhjes, ai ushtron autoritetin suprem fetar dhe politik sipas Kushtetutës. Në parim, ai gëzon të njëjtat të drejta civile si çdo qytetar tjetër, por pozita e tij buron nga natyra e detyrës dhe përgjegjësive.
⸻
Spekulime për pasardhësin
Kalimi i postit të Udhëheqësit Suprem është një ngjarje e rrallë në historinë e Republikës Islamike. Që nga viti 1979, ka ndodhur vetëm një herë – pas vdekjes së Ajatollah Khomeinit në vitin 1989.
Me hyrjen e Iranit në një fazë të re kalimtare, vëmendja është përqendruar te institucionet kushtetuese, veçanërisht Asambleja e Ekspertëve. Ndërkohë, konsultimet politike dhe fetare vazhdojnë, ndërsa vendimi përfundimtar do të varet nga balancat e brendshme dhe procedurat kushtetuese.
Në diskutimet publike dhe mediatike përmenden disa emra si kandidatë të mundshëm:
• Mojtaba Khamenei – klerik dhe djali i Udhëheqësit të ndjerë
• Ali Reza Arafi – klerik me poste fetare dhe institucionale
• Mohammad Mehdi Mirbagheri – klerik konservator dhe anëtar i Asamblesë së Ekspertëve
• Hassan Khomeini – nip i themeluesit të Republikës Islamike
• Hassan Rouhani – ish-President i Iranit
• Hashem Hosseini Bushehri – nënkryetar i Asamblesë së Ekspertëve
Ndërsa diskutimet vazhdojnë, vendimi i Asamblesë së Ekspertëve konsiderohet një moment vendimtar për balancat e pushtetit brenda elitës fetare dhe politike, në një fazë delikate për të ardhmen e shtetit dhe vazhdimësinë e sistemit.
Burimi: Al Jazeera
