Ekspertë dhe analistë pajtohen se dështimi i negociatave bërthamore mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit në Gjenevë mund të hapë gjerësisht derën për një përballje ushtarake gjithëpërfshirëse në rajon, në një kohë kur vazhdon grumbullimi i paprecedentë ushtarak amerikan dhe rriten kërcënimet e ndërsjella mes dy palëve.
Këto paralajmërime vijnë ndërsa Uashingtoni dhe Teherani zhvillojnë sot, të martën, një raund të ri bisedimesh indirekte në Zvicër me ndërmjetësimin e Omanit, në përpjekje për të arritur një marrëveshje mbi programin bërthamor iranian. Megjithatë, hendeku mes kërkesave të palëve mbetet i madh: Irani kërkon heqjen e sanksioneve në këmbim të kufizimeve të kufizuara në programin e tij bërthamor, ndërsa SHBA kërkon kufizim të plotë të programit bërthamor dhe raketor iranian.
Këto negociata zhvillohen në një atmosferë të tensionuar ushtarake. Uashingtoni ka dislokuar aeroplanmbajtësen “Gerald Ford” për t’iu bashkuar një tjetre në rajon, ndërsa presidenti amerikan Donald Trump ka deklaruar se do të marrë pjesë në mënyrë indirekte në bisedime, duke paralajmëruar Iranin për “pasojat e mosarritjes së marrëveshjes”.
Nga ana tjetër, Teherani ka konfirmuar se është gati të përgjigjet ndaj çdo sulmi duke goditur bazat amerikane në rajon, duke treguar se të dyja palët po përgatiten për skenarët më të këqij.
Megjithëse vëzhguesit theksojnë se të dyja palët preferojnë një zgjidhje përmes negociatave, paaftësia për të bërë lëshime të mëdha, së bashku me presionin në rritje nga Izraeli, mund ta shtyjë rajonin drejt një konflikti të gjerë me pasoja katastrofike për sigurinë rajonale dhe ekonominë globale.
Skenarë të shumtë: nga bllokada te lufta e plotë
Vlerësimet e ekspertëve përballë dështimit të mundshëm të negociatave variojnë nga goditje të kufizuara ndaj objekteve bërthamore dhe raketore iraniane, deri te një luftë gjithëpërfshirëse që mund të përfshijë gjithë rajonin. Mes këtyre dy ekstremeve qëndron edhe skenari i bllokadës detare dhe presioneve të forta ekonomike.
Skenarët kryesorë janë:
1. Rritja e presionit ekonomik dhe bllokada detare
Vendosja e sanksioneve më të ashpra dhe mundësia e një bllokade detare për të dobësuar ekonominë iraniane pa luftë të drejtpërdrejtë.
2. Goditje të kufizuara ushtarake
Sulme të përqendruara ndaj objekteve bërthamore dhe raketore, me qëllim shmangien e përshkallëzimit të madh.
3. Luftë e gjerë dhe shkatërrim i infrastrukturës ushtarake
Një luftë më e gjatë që synon shkatërrimin e bazave ushtarake, qendrave të komunikimit dhe radarëve.
4. Luftë gjithëpërfshirëse rajonale
Përballje e madhe që përfshin vende të tjera dhe shkakton pasoja të rënda për sigurinë dhe ekonominë botërore.
Profesor Ziad Majed dhe studiuesi Mohammad Khajouei bien dakord se “mundësia e suksesit është e vogël” dhe se “rritja e tensioneve është pothuajse e pashmangshme” në rast dështimi.
Khajouei paralajmëron se lufta është “e pashmangshme” nëse diplomacia dështon, duke theksuar se SHBA i ka dhënë vetes një afat dy-mujor për zgjidhjen e çështjes së Iranit, qoftë me diplomaci, qoftë me luftë.
Skenari më i keq: Humbje e dyfishtë për Iranin
Sipas studiuesit Laqay Makki, Irani mund të humbasë si në rast dështimi, ashtu edhe në rast suksesi të negociatave, për shkak të koordinimit amerikan-izraelit.
Ai shpjegon se lufta mund të ndodhë në të dyja rastet:
• Në rast dështimi: luftë amerikane
• Në rast suksesi: luftë izraelite e mbështetur nga SHBA
Sipas tij, Izraeli nuk është i interesuar për rezultatet e negociatave dhe mund të ndërmarrë veprime ushtarake edhe pas arritjes së një marrëveshjeje.
Numërimi mbrapsht për luftë dhe përgatitjet amerikane
Analistët besojnë se SHBA nuk do të shpallë dështimin e negociatave pa përfunduar më parë përgatitjet ushtarake në rajon.
Makki thotë se:
“Alternativa e negociatave është lufta. Dështimi do të thotë fillim i numërimit mbrapsht për luftë, dhe ky proces mund të jetë shumë i shpejtë.”
Ai shton se prania e aeroplanmbajtëses “Gerald Ford” dhe forcave të tjera tregon përgatitje serioze për sulme të mundshme.
Boshti i rezistencës dhe përgjigjja iraniane
Analistët theksojnë se Irani nuk do të mjaftohet me një përgjigje të kufizuar në rast sulmi, por do të synojë të imponojë kosto të larta ndaj SHBA-së dhe aleatëve të saj, përfshirë përdorimin e forcave aleate në rajon.
Studiuesi Ali Mousavi Khalkhali deklaron se Irani do të godasë bazat dhe pajisjet amerikane, përfshirë anijet luftarake.
Ndërsa Majed ngre pyetjen nëse forcat aleate të Iranit në Irak, Liban dhe Bab el-Mandeb do të ndërhyjnë në rast lufte të gjerë.
Lëshimet dhe llogaritë politike
Ekspertët vlerësojnë se problemi kryesor është paaftësia e palëve për të bërë lëshime, për shkak të kostos politike.
Makki shpjegon se secila palë kërkon një zgjidhje që i shërben interesave të saj dhe refuzon kompromisin.
Khajouei shton se SHBA mund të ketë arritur në përfundimin se një marrëveshje gjithëpërfshirëse nuk është e mundur, ndërsa Irani ka kufizuar fushën e lëshimeve të tij, të cilat nuk i plotësojnë kërkesat amerikane.
Përfundim
Negociatat e Gjenevës vijnë pas një raundi të mëparshëm në Muskat më 6 shkurt, në një atmosferë të mbushur me tensione ushtarake.
Ndërsa përpjekjet diplomatike vazhdojnë, rreziku i një përplasjeje të gjerë po rritet. Grumbullimi ushtarak amerikan, kërcënimet e ndërsjella dhe presioni izraelit e bëjnë dështimin e negociatave një portë të mundshme drejt një lufte që mund të përfshijë gjithë rajonin.
Në këtë kontekst kompleks, hapësira për një zgjidhje diplomatike po ngushtohet, ndërsa rreziku i përballjes po rritet.
/Burimi: Al Jazeera/
