Dy studiuesit, Omar Shakir dhe Milena Ansari, të cilët përbënin të gjithë ekipin e organizatës për Palestinën dhe Izraelin, dhanë dorëheqjen pasi drejtuesit e “Human Rights Watch” penguan publikimin e një raporti që e përshkruante mohimin e së drejtës së kthimit të refugjatëve palestinezë si “krim kundër njerëzimit”.
Shakir dhe Ansari deklaruan se vendimi për tërheqjen e raportit para datës së parashikuar të publikimit përbënte një shkelje të mekanizmave të zakonshëm të miratimit në organizatë dhe tregonte se ajo po i jepte përparësi frikës nga reagimet politike mbi respektimin e ligjit ndërkombëtar.
Në dy letra dorëheqjeje të veçanta, të publikuara nga revista “Jewish Currents”, Shakir – i cili kishte drejtuar ekipin e HRW për Palestinën për afro një dekadë – dhe Ansari, thanë se vendimi për tërheqjen e raportit më 4 dhjetor përbënte një devijim serioz nga praktikat institucionale.
Shakir shkroi: “Kam humbur besimin në integritetin e mënyrës se si e kryejmë punën tonë dhe në përkushtimin tonë ndaj raporteve të bazuara në fakte dhe ligj. Për këtë arsye, nuk jam më në gjendje të përfaqësoj apo të punoj për Human Rights Watch.”
Ai shtoi se, pavarësisht ndryshimit të diskursit global mbi trajtimin e palestinezëve, ku tashmë përdoren gjerësisht terma si aparteid, gjenocid dhe spastrim etnik, e drejta e kthimit mbetet ende “vijë e kuqe”.
Sipas tij, edhe brenda HRW-së, çështja e refugjatëve dhe e drejta e tyre për t’u kthyer në shtëpitë prej nga u dëbuan, vazhdon të hasë rezistencë në zbatimin parimor të ligjit.
Nga ana tjetër, drejtori ekzekutiv i ri i organizatës, Philip Bolopion, e përshkroi krizën si një “mospajtim të ndershëm mes kolegësh për çështje komplekse ligjore dhe advokimi”, duke pohuar se HRW mbetet e përkushtuar ndaj së drejtës së kthimit për të gjithë palestinezët.
Shakir dhe Ansari kishin përfunduar draftin e raportit në gusht 2025, i cili kishte kaluar procesin e zakonshëm të redaktimit dhe ishte shqyrtuar nga tetë departamente të ndryshme.
Sipas “Jewish Currents”, drejtori i advokimit Bruno Stagno Ugarte kishte shprehur shqetësim për shtrirjen e gjerë të raportit, duke propozuar një fokus më të ngushtë mbi zhvendosjet e fundit nga Gaza dhe Bregu Perëndimor.
Ndërkohë, drejtori i përkohshëm i programeve, Tom Porteous, kishte pranuar se raporti ishte i fortë në argumente, por kishte shprehur shqetësime për ndikimin e tij në imazhin e organizatës si vëzhguese neutrale.
Megjithatë, vendimi përfundimtar për tërheqjen e raportit ishte befasues, veçanërisht duke pasur parasysh se Bolopion kishte qenë kontribues kryesor në raportin e vitit 2021 që akuzonte Izraelin për aparteid.
Shakir theksoi përgjegjësinë morale ndaj viktimave palestineze të zhvendosjes, duke thënë se dhimbja e refugjatëve të dënuar me status të përhershëm ishte ndër përvojat më të vështira që kishte parë.
Ansari deklaroi se raporti mund të ishte tërhequr sepse e lidhte mohimin e kthimit me një krim që mund të ndiqej penalisht nga Gjykata Penale Ndërkombëtare, në një kontekst politik të ndjeshëm.
Raporti i bllokuar titullohej:
“Shpirtrat tanë janë në shtëpitë që lamë: Mohimi izraelit i së drejtës së kthimit dhe krimet kundër njerëzimit”.
Ai ishte planifikuar si vazhdim i një raporti të vitit 2024 mbi zhvendosjen e brendshme në Gaza dhe përfshinte dëshmi të refugjatëve nga Libani, Jordania dhe Siria, të dëbuar që nga vitet 1948 dhe 1967.
Autorët arritën në përfundimin se mohimi i së drejtës së kthimit përbën “akte të tjera çnjerëzore”, të klasifikuara si krime kundër njerëzimit sipas Statutit të Romës.
Raporti u mbështet edhe në një vendim të Gjykatës Penale Ndërkombëtare të vitit 2018 lidhur me rastin e Rohingya-ve, ku ndalimi i kthimit u konsiderua krim kundër njerëzimit.
Si reagim ndaj bllokimit, mbi 200 punonjës nënshkruan një letër proteste në dhjetor 2025, duke theksuar se procesi rigoroz i shqyrtimit është themeli i besueshmërisë së organizatës.
Ata paralajmëruan se shtyrja e raportit mund të minojë besimin dhe të krijojë precedent për censurë pa transparencë.
Shakir dhe Ansari thanë se departamenti ligjor i HRW-së kishte mbështetur analizën e raportit dhe se drejtuesit kishin refuzuar propozimet për përmirësim.
Sipas tyre, drejtuesit vendosën që raporti të publikohej vetëm nëse kufizohej tek të zhvendosurit pas vitit 2023, gjë që autorët e konsideruan të palogjikshme dhe të padrejtë.
Shakir shkroi: “Kjo do të thotë se vuajtja e dikujt të zhvendosur para një viti do të konsiderohej krim kundër njerëzimit, ndërsa vuajtja e atyre që janë privuar për 78 vjet jo.”
Ai e quajti këtë qasje një përpjekje frikacake për të shmangur reagimet politike.
Më shumë se 200 punonjës nënshkruan gjithashtu një tjetër letër proteste, ndërsa organizatat e shoqërisë civile palestineze paralajmëruan rishikimin e marrëdhënieve me HRW-në.
