Njeriu dhe vlera e humbjes – sipas Schopenhauer
(Ky tekst është një përmbledhje filozofike dhe reflektive mbi mendimin e Arthur Schopenhauer-it rreth vlerës së gjërave, humbjes dhe dëshirës, me një përmbyllje që e lidh filozofinë e tij me një citat të Kuranit).
Arthur Schopenhauer-i thotë:
“Pikërisht për këtë arsye nuk e vlerësojmë të mirat dhe përparësitë që kemi; thjesht i marrim si të mirëqena. Vetëm kur i humbasim, e kuptojmë vlerën e tyre.”
Schopenhauer na kujton se humbja është ajo që na mëson vlerën e gjërave më shumë sesa praninë e tyre. Njeriu shpesh nuk është i vetëdijshëm për atë që ka, sepse ndërkohë dëshiron atë që nuk ka. Ai është gjithmonë në ndjekje, në lakmi, në kërkim të mëtejshëm dhe kur më në fund diçka i ikën nga dora, atëherë ndalet… dhe ndien boshllëkun që ajo kishte mbushur.
Dëshira dhe mungesa janë, sipas tij, ato që formësojnë vetëdijen tonë për vlerën. Për aq kohë sa një gjë është në posedimin tonë, vullneti drejtohet diku tjetër. Por në çastin e humbjes, njeriu ndien braktisjen, dhe aty ku ka boshllëk, shfaqet ndërgjegjja për vlerën e gjësë së humbur.
Schopenhauer shkon më tej dhe thotë se jeta është e ndërtuar mbi mungesën e vazhdueshme, mbi lakminë e një vullneti që kurrë nuk kënaqet. Kur njeriu s’ka, vuan nga mungesa; kur e fiton, vuan nga mërzia. Ai s’njeh kurrë vërtet vlerën e asaj që ka, sepse në çastin që arrin një gjë, fillon të lakmojë tjetrën. Dhe kështu, ai endet përgjatë dy poleve: mbi krenarinë dhe mërzinë, ose midis ankthit dhe mungesës.
Schopenhauer përmend gjithashtu se:
“Kënaqësia është e rrallë; dhe shpesh e kuptojmë rëndësinë e saj vetëm në mungesë.”
Njeriu rrallë është i kënaqur. Ai ose kërkon, ose lodhet. Dhe në të dy rastet, i mungon ndjenja e mirënjohjes së thellë për atë që ka përjetuar ose ka pasur në duar.
Paralelja hyjnore
Këtë gjendje shpirtërore të njeriut lëkundjen e vazhdueshme mes dëshirës, mungesës dhe pakënaqësisë e pasqyron me saktësi edhe Kurani:
﴿إِنَّ الْإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا، إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا، وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا، إِلَّا الْمُصَلِّينَ﴾
(“Vërtet, njeriu është krijuar i paduruar: kur e prek ndonjë e keqe, bëhet i dëshpëruar, dhe kur e prek e mira, bëhet dorështrënguar përveç atyre që falen.”)
Ky ajet i përmbledh me pak fjalë të gjithë filozofinë e Schopenhauer-it për natyrën e pakënaqshme të njeriut: njeriu kërkon, pastaj mërzitet, pastaj trembet kur humbet, dhe rrallë ndalon për të vlerësuar.
Por Kurani shton edhe një dalje nga ky rreth vicioz: “përveç atyre që falen”. Domethënë, falja si akt që ngulit njeriun në përulësi dhe vetëdije është rruga për ta çliruar shpirtin nga robëria e dëshirave dhe nga ankthi i humbjes.
Përmbyllje
Schopenhauer na mëson se vlera e gjërave shpesh zbulohet nëpërmjet dhimbjes së humbjes, jo gëzimit të zotërimit. Ndërsa Kurani na udhëzon se vetëm përmes adhurimit dhe përulësisë, mund të dalim nga rrethi i pakënaqësisë njerëzore. Njeriu që falet që ka lidhje me një burim më të lartë është më i vetëdijshëm për dhuntitë e tij… para se t’i humbasë.
