Si ta kthesh jetën tënde në fitim tek Allahu
Çdo njeri e njeh tregtinë e kësaj bote: dikush fiton, dikush humbet; dikush investon dhe pret rezultat, ndërsa dikush tjetër harxhon vite dhe në fund nuk gjen asgjë. Por ekziston një tregti ndryshe: një tregti që nuk falimenton, nuk humbet dhe nuk zhduket. Ajo është tregtia me Allahun.
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
«إِنَّ عَلَى كُلِّ سُلَامَى مِنَ النَّاسِ صَدَقَةً، كُلُّ يَوْمٍ تَطْلُعُ فِيهِ الشَّمْسُ، تَعْدِلُ بَيْنَ اثْنَيْنِ صَدَقَةٌ، وَتُعِينُ الرَّجُلَ فِي دَابَّتِهِ فَتَحْمِلُهُ عَلَيْهَا أَوْ تَرْفَعُ لَهُ عَلَيْهَا مَتَاعَهُ صَدَقَةٌ، وَالْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ صَدَقَةٌ، وَبِكُلِّ خُطْوَةٍ تَمْشِيهَا إِلَى الصَّلَاةِ صَدَقَةٌ، وَتُمِيطُ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ صَدَقَةٌ»
“Çdo nyje e njeriut ka mbi të një sadaka çdo ditë që lind dielli: të pajtosh mes dy njerëzve është sadaka; të ndihmosh një njeri në kafshën e tij duke e hipur mbi të ose duke i ngritur sendet e tij është sadaka; fjala e mirë është sadaka; çdo hap drejt namazit është sadaka; dhe largimi i pengesës nga rruga është sadaka.” (Buhari dhe Muslim).
Trupi i njeriut ka 360 nyje. Kjo do të thotë se çdo mëngjes zgjohemi me një borxh mirënjohjeje ndaj Allahut: 360 sadaka për çdo ditë.
Sa vite kemi jetuar? Sa ditë na kanë kaluar? Sa herë i kemi përdorur këto begati pa menduar fare për to?
Këtu fillon pyetja e madhe: si ta shlyejmë këtë borxh? Çfarë mund të bëjmë që jeta jonë të mos jetë vetëm konsumim i begative, por edhe falënderim për to?
Përgjigjja është: të hyjmë në tregti me Allahun.
Allahu i Madhërishëm thotë:
﴿إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً يَرْجُونَ تِجَارَةً لَنْ تَبُورَ • لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ﴾
“Ata që lexojnë Librin e Allahut, falin namazin dhe japin nga ajo që u kemi dhënë fshehurazi dhe haptazi, shpresojnë në një tregti që nuk humbet, që Ai t’ua plotësojë shpërblimin dhe t’ua shtojë nga mirësia e Tij.” (Fatir: 29-30).
Kjo është tregtia e vërtetë: Kur’ani, namazi, sadakaja, mirësia, fjala e mirë, ndihma ndaj njerëzve, drejtësia dhe çdo vepër që bëhet për Allahun.
Por kjo tregti kërkon cilësi.
• Namazi nuk duhet të jetë vetëm lëvizje trupi pa zemër.
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
«مَثَلُ الَّذِي يُصَلِّي وَلَا يُتِمُّ رُكُوعَهُ وَلَا سُجُودَهُ كَمَثَلِ الْجَائِعِ يَأْكُلُ التَّمْرَةَ وَالتَّمْرَتَيْنِ لَا تُغْنِيَانِ عَنْهُ شَيْئًا»
“Shembulli i atij që falet dhe nuk e plotëson rukuan dhe sexhden është si një i uritur që ha një hurmë ose dy hurma, të cilat nuk i bëjnë asnjë dobi.” (Taberani, hasen).
Pra, ashtu si trupi ka nevojë për ushqim të plotë, edhe shpirti ka nevojë për adhurim të plotë. Një namaz i nxituar, pa përulje dhe pa qetësi, nuk e ushqen shpirtin siç duhet.
Kur’ani e paraqet marrëdhënien e besimtarit me Allahun si një shitblerje madhështore:
﴿إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ﴾
“Allahu i ka blerë besimtarëve jetët dhe pasuritë e tyre me xhenetin.” (Et-Teube: 111).
Dhe thotë:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ﴾
“O ju që besuat! A t’ju tregoj për një tregti që ju shpëton nga dënimi i dhimbshëm?” (Es-Saff: 10).
Po ashtu:
﴿وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ﴾
“Ka nga njerëzit që e shesin veten për kënaqësinë e Allahut.” (El-Bekare: 207).
Shembulli i Suhejbit
Një shembull i gjallë i kësaj tregtie është Suhejbi, Allahu qoftë i kënaqur me të. Kur deshi të emigronte, u ndalua nga mushrikët. Ata nuk donin ta lejonin të largohej me pasurinë e tij. Ai u tha: nëse ju tregoj ku është pasuria ime, a më lini të shkoj? Ata pranuan. Ai ua dha pasurinë dhe shkoi tek Pejgamberi ﷺ. Kur arriti, Profeti ﷺ i tha:
«رَبِحَ الْبَيْعُ أَبَا يَحْيَى، رَبِحَ الْبَيْعُ أَبَا يَحْيَى»
“Fitimprurëse ishte kjo tregti, o Ebu Jahja! Fitimprurëse ishte kjo tregti, o Ebu Jahja!” (Ibn Maxhe, hadith i fuqishëm).
Kjo është logjika e besimtarit: kur humbet diçka për Allahun, në të vërtetë nuk ka humbur. Ka fituar.
Zgjedhja e njeriut
Por njeriu gjithmonë zgjedh. Disa zgjedhin udhëzimin, disa zgjedhin devijimin. Allahu i Madhërishëm thotë:
﴿أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى﴾
“Ata e blenë devijimin me udhëzimin.” (El-Bekare: 16).
Kjo do të thotë se çdo ditë po blejmë diçka: ose kënaqësinë e Allahut, ose humbjen; ose udhëzimin, ose devijimin; ose ahiretin, ose vetëm një kënaqësi të përkohshme.
Në hadithin kudsij, Allahu i Madhërishëm thotë:
«يَا عِبَادِي، إِنِّي حَرَّمْتُ الظُّلْمَ عَلَى نَفْسِي وَجَعَلْتُهُ بَيْنَكُمْ مُحَرَّمًا فَلَا تَظَالَمُوا، يَا عِبَادِي، كُلُّكُمْ ضَالٌّ إِلَّا مَنْ هَدَيْتُهُ، فَاسْتَهْدُونِي أَهْدِكُمْ… يَا عِبَادِي، إِنَّمَا هِيَ أَعْمَالُكُمْ أُحْصِيهَا لَكُمْ ثُمَّ أُوَفِّيكُمْ إِيَّاهَا، فَمَنْ وَجَدَ خَيْرًا فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ، وَمَنْ وَجَدَ غَيْرَ ذَلِكَ فَلَا يَلُومَنَّ إِلَّا نَفْسَهُ»
“O robërit e Mi! Unë e kam ndaluar padrejtësinë për Veten Time dhe e kam bërë të ndaluar mes jush, prandaj mos i bëni padrejtësi njëri-tjetrit.
O robërit e Mi! Të gjithë jeni të humbur përveç atij që Unë e udhëzoj, prandaj kërkoni udhëzim prej Meje që t’ju udhëzoj…
O robërit e Mi! Janë vetëm veprat tuaja që Unë i regjistroj për ju, pastaj jua jap shpërblimin e plotë. Kush gjen mirë, le ta falënderojë Allahun; e kush gjen tjetër gjë, mos ta qortojë askënd përveç vetes.” (Muslim).
Këtu qëndron drejtësia hyjnore: asgjë nuk humbet. Çdo vepër regjistrohet. Çdo e mirë ruhet. Çdo padrejtësi llogaritet.
Shtimi i shpërblimit
Allahu i Madhërishëm jo vetëm që shpërblen, por edhe shton:
﴿وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا﴾
“Kush bën një të mirë, Ne ia shtojmë atë.” (Esh-Shura: 23).
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
«إِنَّ اللَّهَ يَقْبَلُ الصَّدَقَةَ بِيَمِينِهِ، ثُمَّ يُرَبِّيهَا لِصَاحِبِهَا كَمَا يُرَبِّي أَحَدُكُمْ فَلُوَّهُ، حَتَّى تَكُونَ مِثْلَ الْجَبَلِ»
“Allahu e pranon sadakanë me të djathtën e Tij, pastaj e rrit ashtu siç rritni ju mazin e tij, derisa të bëhet sa një mal.” (Buhari).
Sa herë kemi dhënë diçka të vogël dhe e kemi harruar? Një shishe ujë, një ndihmë, një fjalë e mirë, një vizitë, një këshillë, një buzëqeshje. Ne e harrojmë, por Allahu nuk e harron. Ne e shohim të vogël, por Allahu mund ta rrisë deri sa të bëhet sa një mal.
Zëvendësimi
Allahu i Madhërishëm thotë:
﴿وَمَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ﴾
“Çfarëdo që shpenzoni, Ai e zëvendëson.” (Sebe: 39).
Ky shpenzim nuk është vetëm pasuri. Mund të jetë kohë, mund, përkujdesje, këshillë, ngushëllim, shërbim ndaj prindërve, ndihmë për dikë që ka nevojë. Çdo gjë që jepet për Allahun, Allahu e zëvendëson.
• Edhe sprovat, në peshoren e Allahut, mund të kthehen në fitim.
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
«يَوَدُّ أَهْلُ الْعَافِيَةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حِينَ يُعْطَى أَهْلُ الْبَلَاءِ الثَّوَابَ، لَوْ أَنَّ جُلُودَهُمْ كَانَتْ قُرِضَتْ فِي الدُّنْيَا بِالْمَقَارِيضِ»
“Në Ditën e Gjykimit, njerëzit që kanë qenë në mirëqenie do të dëshironin, kur të shohin shpërblimin e atyre që janë sprovuar, sikur lëkurat e tyre të ishin prerë me gërshërë në këtë botë.” (Tirmidhi, hasen).
Kjo nuk do të thotë të kërkojmë sprova, por të kuptojmë se ajo që Allahu cakton për besimtarin nuk është humbje kur ai duron, shpreson dhe mbështetet tek Allahu.
• Tregtia me Allahun nuk e përjashton tregtinë e kësaj bote.
Përkundrazi, edhe tregtia e kësaj bote mund të bëhet ibadet nëse ndërtohet mbi sinqeritet, drejtësi dhe amanet.
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
«التَّاجِرُ الصَّدُوقُ الأَمِينُ مَعَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ»
“Tregtari i sinqertë dhe i besueshëm është me pejgamberët, burrat e vërtetë dhe dëshmorët.” (Tirmidhi, sahih).
Kjo është gradë e madhe, sepse tregtia e ndershme nuk është e lehtë. Ajo kërkon të mos gënjesh, të mos mashtrosh, të mos marrësh kamatë, të mos bësh padrejtësi ndaj punëtorit, klientit apo ortakut.
• Po ashtu, nijeti është një tregti e madhe.
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
«إِنَّمَا الدُّنْيَا لأَرْبَعَةِ نَفَرٍ:
عَبْدٍ رَزَقَهُ اللَّهُ مَالًا وَعِلْمًا، فَهُوَ يَتَّقِي فِيهِ رَبَّهُ، وَيَصِلُ فِيهِ رَحِمَهُ، وَيَعْلَمُ لِلَّهِ فِيهِ حَقًّا، فَهَذَا بِأَفْضَلِ الْمَنَازِلِ.
وَعَبْدٍ رَزَقَهُ اللَّهُ عِلْمًا وَلَمْ يَرْزُقْهُ مَالًا، فَهُوَ صَادِقُ النِّيَّةِ، يَقُولُ: لَوْ أَنَّ لِي مَالًا لَعَمِلْتُ بِعَمَلِ فُلَانٍ، فَهُوَ بِنِيَّتِهِ، فَأَجْرُهُمَا سَوَاءٌ.
وَعَبْدٍ رَزَقَهُ اللَّهُ مَالًا وَلَمْ يَرْزُقْهُ عِلْمًا، فَهُوَ يَخْبِطُ فِي مَالِهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ، لَا يَتَّقِي فِيهِ رَبَّهُ، وَلَا يَصِلُ فِيهِ رَحِمَهُ، وَلَا يَعْلَمُ لِلَّهِ فِيهِ حَقًّا، فَهَذَا بِأَخْبَثِ الْمَنَازِلِ.
وَعَبْدٍ لَمْ يَرْزُقْهُ اللَّهُ مَالًا وَلَا عِلْمًا، فَهُوَ يَقُولُ: لَوْ أَنَّ لِي مَالًا لَعَمِلْتُ بِعَمَلِ فُلَانٍ، فَهُوَ بِنِيَّتِهِ، فَوِزْرُهُمَا سَوَاءٌ»
“Kjo botë është për katër lloje njerëzish:
Një rob që Allahu i ka dhënë pasuri dhe dije, dhe ai i frikësohet Allahut në të, mban lidhjet farefisnore dhe e njeh të drejtën e Allahut në të – ky është në gradat më të larta.
Një rob që Allahu i ka dhënë dije, por jo pasuri, dhe ka nijet të sinqertë dhe thotë: sikur të kisha pasuri, do të bëja si ai – ai shpërblehet sipas nijetit dhe janë të barabartë.
Një rob që ka pasuri, por nuk ka dije, dhe e përdor atë pa drejtim – ky është në gradën më të keqe.
Dhe një rob që nuk ka as pasuri as dije, por thotë: sikur të kisha pasuri do të bëja si ai (i keqi) – ai merr të njëjtin mëkat për shkak të nijetit.” (Ibn Maxhe, sahih).
Kuptimi i hadithit është se ka njeri të cilit Allahu i ka dhënë pasuri dhe dije, dhe ai e përdor pasurinë në bindje ndaj Allahut; ky është në gradë të lartë. Ka edhe njeri që nuk ka pasuri, por ka dije dhe nijet të sinqertë, dhe thotë: po të kisha pasuri, do të bëja si ai. Ky merr shpërblim sipas nijetit të tij. Prandaj, nijeti i sinqertë është tregtia e njerëzve të mençur.
Tregtia me Allahun është e hapur për çdo njeri, në çdo kohë dhe në çdo vend. Nuk kërkon kapital të madh, zyrë, kompani, leje apo treg. Mund të jesh në shtëpi, në punë, në rrugë, i ulur, në këmbë apo i shtrirë, dhe prapë të jesh duke fituar tek Allahu.
Allahu thotë:
﴿الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ﴾
“Ata që e përmendin Allahun në këmbë, ulur dhe të shtrirë.” (Ali Imran: 191).
• Edhe dhikri pas namazit është derë e madhe fitimi.
Pejgamberi ﷺ i mësoi sahabët të thonë pas namazit:
«تُسَبِّحُونَ وَتُكَبِّرُونَ وَتَحْمَدُونَ دُبُرَ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ»
“Bëni tesbih (subhanallah), tekbir (Allahu Ekber) dhe tahmid (elhamdulilah) pas çdo namazi nga tridhjetë e tri herë.” (Buhari dhe Muslim).
Pra: Subhanallah, Elhamdulilah dhe Allahu Ekber — fjalë të lehta për gjuhën, por të mëdha në peshore.
Megjithatë, ka gjëra që e shkatërrojnë këtë tregti.
E para është shirku dhe syefaqësia.
Allahu thotë në hadith kudsij:
«أَنَا أَغْنَى الشُّرَكَاءِ عَنِ الشِّرْكِ، مَنْ عَمِلَ عَمَلًا أَشْرَكَ فِيهِ مَعِي غَيْرِي تَرَكْتُهُ وَشِرْكَهُ»
“Unë jam më i panevojshmi për ortak; kush bën një vepër duke më bërë Mua ortak me dikë tjetër, e lë atë dhe ortakërinë e tij.” Muslim.
E dyta është padrejtësia ndaj njerëzve.
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
«أَتَدْرُونَ مَنِ الْمُفْلِسُ؟ قَالُوا: الْمُفْلِسُ فِينَا مَنْ لَا دِرْهَمَ لَهُ وَلَا مَتَاعَ، فَقَالَ: إِنَّ الْمُفْلِسَ مِنْ أُمَّتِي مَنْ يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِصَلَاةٍ وَصِيَامٍ وَزَكَاةٍ، وَيَأْتِي قَدْ شَتَمَ هَذَا، وَقَذَفَ هَذَا، وَأَكَلَ مَالَ هَذَا، وَسَفَكَ دَمَ هَذَا، وَضَرَبَ هَذَا، فَيُعْطَى هَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ، وَهَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ، فَإِنْ فَنِيَتْ حَسَنَاتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْضَى مَا عَلَيْهِ، أُخِذَ مِنْ خَطَايَاهُمْ فَطُرِحَتْ عَلَيْهِ، ثُمَّ طُرِحَ فِي النَّارِ»
“A e dini kush është i falimentuari? Thanë: i falimentuari mes nesh është ai që nuk ka as para dhe as pasuri. Ai tha: i falimentuari nga umeti im është ai që vjen Ditën e Gjykimit me namaz, agjërim dhe zekat, por ka sharë këtë, ka shpifur për këtë, ka ngrënë pasurinë e këtij, ka derdhur gjakun e këtij dhe ka goditur këtë. Atëherë këtij i jepen nga të mirat e tij dhe atij i jepen nga të mirat e tij. Nëse i mbarojnë të mirat para se të shlyhet ajo që ka mbi vete, merren nga mëkatet e tyre dhe hidhen mbi të, pastaj ai hidhet në zjarr.” (Muslimi).
Ky është paralajmërim i madh: njeriu mund të mbledhë vepra, por t’i humbasë për shkak të padrejtësisë ndaj njerëzve.
Prandaj, tregtia me Allahun kërkon dy gjëra: sinqeritet ndaj Allahut dhe drejtësi ndaj krijesave.
• Në fund, çdo ditë është mundësi e re. Çdo mëngjes është treg i ri. Çdo fjalë, çdo hap, çdo sadaka, çdo durim, çdo namaz dhe çdo nijet mund të bëhet fitim tek Allahu.
Lus Allahun të na bëjë prej atyre që bëjnë tregti me Të dhe fitojnë; prej atyre që ua pranon veprat, ua shton shpërblimin dhe ua bën fundin më të mirë se fillimin! Amin!
Bekir Halimi
