“Më e sakta në këtë fushë”
Lavdërimi i takon vetëm Allahut, dhe paqja e bekimet qofshin mbi të Dërguarin e Tij, mbi familjen e tij dhe mbi shokët e tij.
Nga rregullat e mëdha, të rrënjosura mirë, që dijetarët i kanë përmendur dhe që janë të përhapura në fjalët e tyre, është thënia:
“Ajo që është më e saktë ka përparësi ndaj asaj që është më e mirë.”
Ky është një rregull i madh, që dëshmon për thellësinë e kuptimit dhe pjekurinë e shikimit. Ai përmbledh një kuptim të rëndësishëm dhe një udhëzim të vlefshëm në jetë, si në çështjet e sheriatit ashtu edhe në ato të përditshmërisë.
Kuptimi i këtij rregulli është se njeriu, kur gjendet përpara dy mundësive – njëra prej të cilave është më e mirë në vetvete, por më e vështirë për t’u realizuar, dhe tjetra është më e lehtë për t’u zbatuar dhe më e qëndrueshme – atëherë e para nuk duhet të parapëlqehet mbi të dytën, përveçse kur është e mundur që ajo të realizohet plotësisht.
Ky rregull e ka bazën e tij në tekstet e sheriatit dhe në veprimet e Pejgamberit ﷺ.
Shembull për këtë është hadithi i transmetuar nga Aishja – Allahu qoftë i kënaqur prej saj – e cila ka thënë:
“I Dërguari i Allahut ﷺ, sa herë që i ofroheshin dy zgjedhje, zgjidhte më të lehtën prej tyre, përderisa nuk ishte mëkat.”
Ky hadith është rregull i qartë për këtë parim, sepse më e lehta është më e sigurt në realizim dhe më e afërt për arritjen e qëllimit, për sa kohë nuk ka gjynah.
Ky rregull gjithashtu mbështetet nga fjala e Allahut të Lartësuar:
“Frikësohuni Allahut sa të keni mundësi.” (Suretu Tegabun, 16)
Kjo tregon se obligimi matet sipas mundësisë dhe fuqisë, jo vetëm sipas asaj që është më e plotë apo më e mirë në vetvete. Pra, zgjedhja më e saktë është ajo që përputhet me realitetin e mundësive dhe kushteve, edhe nëse nuk është zgjedhja më e lartë në teori.
Po ashtu, fjala e Profetit ﷺ:
“Kur t’ju urdhëroj me diçka, bëni prej saj aq sa të keni mundësi.”
Ky hadith tregon qartë se kriteri është mundësia dhe realizimi praktik, jo vetëm vlera e vetë veprës në nivel ideal.
Dijetarët e fikhut, kur flasin për detyrimet dhe përparësitë, theksojnë se shpesh herë ajo që është më e lehtë, më e qëndrueshme dhe më e realizueshme është për t’u zgjedhur ndaj asaj që është më e lartë në gradë, por që është e vështirë dhe rrezikon të mos kryhet.
Kjo logjikë është e dukshme edhe në zgjedhjet që ka bërë vetë Profeti ﷺ në shumë situata. Ai, për shembull, në çështjen e ndërtimit të Qabes, dëshironte ta kthejë atë në themelet e ngritura nga Ibrahimi ﷺ, por e la këtë për shkak se njerëzit ishin sapo larguar nga periudha e injorancës dhe kishte frikë se zemrat e tyre do të ngatërroheshin dhe do të krijohej përçarje.
Ky është një shembull i qartë se zgjedhja më e saktë në praktikë, edhe nëse nuk është më e larta në vlerë absolute, është më e vlefshme për t’u marrë në rrethana të caktuara.
Ky parim është i dukshëm edhe në sjelljen e prijësve të drejtë dhe udhëheqësve të mençur të muslimanëve.
Shembull për këtë është ajo që bëri Omeri ibn el-Hattabi – Allahu qoftë i kënaqur prej tij – në ndarjen e tokave të pushtuara në Irak dhe Siri. Në origjinë, ndarja e tyre mes luftëtarëve mund të dukej si më e drejta dhe më e mira, por Omeri pa se më e sakta për interesin e përgjithshëm të muslimanëve ishte që ato të liheshin në pronësi të përbashkët, duke u taksuar për të mbajtur gjallë bujqësinë dhe për të siguruar të ardhura të vazhdueshme për gjeneratat e ardhshme të umetit.
Kjo zgjedhje ishte më e sigurt dhe më e dobishme për të gjithë, edhe pse mund të dukej më pak “e lartë” se parimi i ndarjes së menjëhershme.
Një shembull tjetër është qëndrimi i Aliut – Allahu qoftë i kënaqur prej tij – gjatë luftës civile (Fitnes së Madhe) kur vendosi të mos i largojë disa gjyqtarë dhe drejtues që ishin emëruar para tij, edhe pse kishte vërejtje ndaj tyre. Ai e bëri këtë për të ruajtur unitetin dhe për të mos shtuar përçarjen mes muslimanëve.
Nga këto shembuj shohim se parimi “më e sakta ka përparësi ndaj më të mirës” nuk është vetëm një teori, por është një udhërrëfyes i zbatuar nga më të mirët e këtij umeti në rrethana reale.
Ky rregull është tepër i rëndësishëm në fushën e davetit dhe reformës. Thirrësi, udhëheqësi apo këshilluesi, kur planifikon dhe vepron, duhet të zgjedhë rrugën që është më e sigurt për t’u zbatuar, më e pranueshme për njerëzit dhe më e afërt për arritjen e synimit, edhe nëse ajo rrugë nuk është forma më e përsosur në vetvete.
Shumë njerëz bien në gabimin e zgjedhjes së asaj që është më e lartë në teori, por më e vështirë për t’u realizuar, duke humbur kështu mundësinë e arritjes së një përfitimi real. Ndodh që njeriu të kërkojë zbatimin e së plotës dhe të përsosurës, por përfundimisht nuk arrin as minimumin e dobisë.
Shembull për këtë është metoda e Profetit ﷺ në thirrjen e tij. Ai filloi me themelimin e besimit dhe teuhidit në zemrat e njerëzve, duke e bërë atë bazë të fortë para se të urdhëronte me ndalesa dhe detyrime të shumta. Ai e dinte se ndërtimi i besimit të palëkundur ishte më i saktë për arritjen e qëllimit final të sheriatit.
Në të njëjtën mënyrë, dijetarët e mençur dhe thirrësit e suksesshëm në çdo kohë kanë ecur në hapa gradualë dhe kanë zgjedhur rrugën që është më e realizueshme dhe më afatgjatë në efektet e saj, edhe nëse ajo nuk jep rezultate të menjëhershme.
Mosrespektimi i këtij parimi ka çuar shpesh në prishje të mëdha dhe në humbjen e mundësive të vlefshme për reformë. Ka ndodhur që njerëz me nijet të mirë të nguten për të zbatuar atë që e shohin si më të lartën dhe më të plotën, por për shkak të kushteve jo të favorshme, rezultati ka qenë i kundërt: përçarje më e madhe, humbje e sigurisë, dobësim i unitetit dhe shtim i së keqes që donin ta zhduknin.
Kjo është arsyeja pse dijetarët kanë thënë:
“Ai që urdhëron për të mirën dhe ndalon nga e keqja duhet të shohë nëse veprimi i tij do të sjellë një të mirë që e tejkalon të keqen, apo të paktën e barazon atë. Nëse jo, atëherë është më mirë të mos veprojë.”
Profeti ﷺ ka dhënë shembull për këtë kur i tha Aishes – Allahu qoftë i kënaqur prej saj – se nëse nuk do të ishte populli i saj afër periudhës së injorancës, ai do ta rindërtonte Qaben sipas themeleve të Ibrahimit. Ai e la diçka më të mirë në vetvete, për të ruajtur stabilitetin dhe për të shmangur trazirat.
Pra, nuk mjafton që një gjë të jetë e mirë në vetvete; ajo duhet të jetë gjithashtu e përshtatshme për t’u zbatuar dhe të mos prodhojë pasoja më të këqija.
Përfundimisht, kuptimi i këtij parimi dhe zbatimi i tij në jetë nuk do të thotë braktisje e idealeve të larta të fesë apo heqje dorë nga synimet madhore të sheriatit. Përkundrazi, kjo është vetë rruga që siguron arritjen e tyre në mënyrë të qëndrueshme dhe të mençur.
Ai që zgjedh “më të saktën” sipas kushteve, po punon në realitet për të ndërtuar themelet mbi të cilat mund të ngrihet më e mira në të ardhmen. Kjo është rruga e profetëve, e sahabëve dhe e dijetarëve të umetit në shekuj.
Në çdo situatë, duhet të bëjmë pyetjen:
— A do të sjellë kjo zgjedhje përfitimin më të madh të mundshëm në këtë moment?
— A do të ruajë unitetin dhe do të shmangë përçarjen?
— A do të hapë rrugën për hapa më të mëdhenj në të ardhmen?
Nëse përgjigjja është po, atëherë ajo është “më e sakta” dhe duhet zgjedhur, edhe nëse në pamje të parë duket se nuk është “më e larta” apo “më e plotësuara”.
Ky është çelësi i suksesit në udhëheqje, në davet, në gjykim dhe në çdo punë që kërkon mençuri: të zgjedhësh gjithmonë atë që është më e realizueshme dhe më e qëndrueshme për të arritur të mirën më të madhe të mundshme.
Editoriali i revistës El-Bejan, nr. 462
