Lufta në Lindjen e Mesme ka dobësuar ndjeshëm marrëdhëniet mes Shteteve të Bashkuara dhe Arabisë Saudite, dy aleatë historikë në rajon, veçanërisht raportet mes administratës së Donald Trump dhe princit të kurorës saudite, Mohammed bin Salman, i cili është udhëheqësi de facto i vendit.
Sipas The Wall Street Journal, administrata Trump po shqyrton mundësinë e tërheqjes së një pjese të trupave dhe armatimeve amerikane të vendosura në Arabinë Saudite, në një lëvizje të ngjashme me atë që po planifikon edhe ndaj Evropës.
Trump besohet se është i pakënaqur, pasi mendon se të dy aleatët nuk kanë treguar besnikëri dhe mbështetje të mjaftueshme ndaj SHBA-së gjatë luftës. Prej dekadash, Arabia Saudite ka qenë aleati kryesor i Shteteve të Bashkuara në Lindjen e Mesme pas Izraelit.
Princ Mohammed bin Salman kishte investuar shumë në forcimin e marrëdhënieve me Trump, si në aspektin diplomatik ashtu edhe financiar.
Katër vite më parë, një fond investimi i lidhur drejtpërdrejt me princin saudit financoi me 2 miliardë dollarë disa sipërmarrje të Jared Kushner, dhëndrit të Trump dhe negociatorit të tij kryesor për Lindjen e Mesme.
Trump zgjodhi Arabinë Saudite si destinacionin e vizitës së tij të parë shtetërore, si gjatë mandatit të parë (2017-2021), ashtu edhe në mandatin e dytë, që nisi në vitin 2025. Një zgjedhje e tillë konsiderohet një nder i madh në diplomacinë ndërkombëtare.
Megjithatë, lufta në Lindjen e Mesme e ka vështirësuar këtë partneritet. Qëndrimi i Mohammed bin Salman ndaj Trump ka qenë i luhatshëm dhe shpesh është zbuluar vetëm përmes raportimeve të mediave ndërkombëtare.
Përpara nisjes së luftës, ndërsa SHBA-ja po grumbullonte forca ushtarake në Gjirin Persik, princi saudit kundërshtonte një përshkallëzim ushtarak. Ai mbështeste një zgjidhje diplomatike dhe kishte frikë, me të drejtë, se një sulm amerikan dhe izraelit ndaj Iranit do të destabilizonte gjithë Lindjen e Mesme dhe do të sillte pasoja të rënda edhe për vetë Arabinë Saudite.
Megjithatë, pasi nisën sulmet, Bin Salman, sipas një investigimi të detajuar të The New York Times – të cilin ai e ka mohuar vazhdimisht – u kërkoi fillimisht Shteteve të Bashkuara të vazhdonin ofensivën deri në rrëzimin e regjimit iranian.
Ky qëndrim ndahej edhe nga disa shtete të tjera arabe të Gjirit, të cilat në atë periudhë po përballeshin me sulmet hakmarrëse të Iranit. Logjika ishte e qartë: lufta nuk duhej të kishte nisur, por meqë pasojat tashmë ishin të pashmangshme, kërcënimi iranian duhej eliminuar përfundimisht.
Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe dyshohet se kryen edhe disa operacione të fshehta kundër Iranit, megjithëse të dyja qeveritë i kanë mohuar këto pretendime.
Me kalimin e kohës u bë e qartë se regjimi iranian do t’i mbijetonte konfliktit dhe se bombardimet po rrezikonin gjithnjë e më shumë vendet e Gjirit. Në këtë pikë, Mohammed bin Salman ndryshoi qasje dhe filloi të ushtrojë presion për t’i dhënë fund luftimeve.
Momenti i tensionit më të madh me SHBA-në erdhi në fillim të muajit maj, kur Uashingtoni shpalli operacionin Project Freedom, i cili synonte të shoqëronte me mbrojtje ushtarake anijet që kalonin nëpër Ngushticën e Hormuzit, e bllokuar nga Irani.
Operacioni konsiderohej jashtëzakonisht i rrezikshëm, pasi ekspozonte si anijet tregtare, ashtu edhe forcat amerikane ndaj sulmeve iraniane. Ekzistonte gjithashtu frika se Irani mund të hakmerrej ndaj vendeve të Gjirit.
Për suksesin e misionit ishte thelbësore që SHBA-ja të përdorte bazat ushtarake në Arabinë Saudite. Administrata Trump e kishte konsideruar këtë gjë aq të sigurt, sa nuk kishte marrë mundimin ta konsultonte paraprakisht Riadin.
Por pasi operacioni u shpall publikisht, Mohammed bin Salman refuzoi t’i lejonte SHBA-së përdorimin e bazave saudite. Mediat amerikane raportuan për telefonata të tensionuara mes dy liderëve, por princi saudit nuk ndryshoi qëndrim.
Rrjedhimisht, operacioni Project Freedom dështoi brenda 48 orësh. Në javët pasuese, SHBA-ja vazhdoi të shoqëronte anijet tregtare në mënyrë më diskrete, këtë herë me mbështetjen e Arabisë Saudite.
Në një plan më të gjerë, lufta në Lindjen e Mesme i ka treguar Arabisë Saudite se Shtetet e Bashkuara mund të jenë një partner jo gjithmonë i besueshëm, sidomos në çështjet e sigurisë dhe mbrojtjes.
Konflikti ka thelluar edhe përçarjet mes vendeve të Gjirit, veçanërisht me Emiratet e Bashkuara Arabe, me të cilat marrëdhëniet kishin nisur të ftoheshin prej kohësh. Pikërisht për këtë arsye, Riadi ka filluar të diversifikojë aleancat e tij.
Kohët e fundit ka forcuar lidhjet me Pakistanin, Egjiptin dhe Turqinë, fuqitë më të rëndësishme rajonale, në përpjekje për të ndërtuar një arkitekturë të re sigurie që të mos mbështetet vetëm tek SHBA-ja, edhe pse Uashingtoni mbetet ende një partner strategjik.
Nga ana tjetër, edhe administrata Trump ka dhënë sinjale pakënaqësie ndaj Arabisë Saudite. Javën e kaluar, sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, zhvilloi një vizitë në rajon, duke u ndaluar në Emiratet e Bashkuara Arabe, Kuvajt dhe Bahrein, por duke shmangur Arabinë Saudite. Në Riad, kjo u interpretua si një fyerje e qëllimshme diplomatike. \tesheshi.com\
