Psikologjia e vetëvrasjes
Si mendonte Yahya al-Sinwar para se të jepte urdhrin për zbatimin e 7 tetorit?
Që në momentet e para të 7 tetorit—atij operacioni që ndryshoi rrjedhën e historisë—e pyeta veten: Çfarë vallë kaloi në mendjen e Yahya al-Sinwarit? Si mendon një njeri që e di se ky hap do t’i hapë portat e ferrit për Gazën dhe banorët e saj? A humbi kontrollin? A vrau veten? Apo mos vallë kreu vetëvrasje e tërë Gaza? Dhe a ishte kjo një lëvizje thjesht ushtarake… apo diçka tjetër, më e thellë?
Me kalimin e kohës, u binda se ajo që bëri Sinwari nuk ishte vetëvrasje në kuptimin emocional, por vetëvrasje strategjike e llogaritur, e ndërtuar mbi një vetëdije të grumbulluar, mbi ndjenjën e thellë se Palestina, në këtë realitet, nuk mund të çlirohet përmes marrëveshjeve të të burgosurve, zyrave të Kombeve të Bashkuara apo lypjes nëpër forume. Ai e dinte se vazhdimi i “menaxhimit të krizës” ishte pranim i heshtur i realitetit të okupimit dhe se ruajtja e “status quo-së” s’ishte gjë tjetër veçse zgjatje e tragjedisë pa afat.
Në atë çast Sinwari nuk ishte thjesht një individ. Ai ishte mishërimi psikologjik i një ndërgjegjeje kolektive që kishte jetuar 17 vjet nën bllokadë, merrte frymë me poshtërim, përtypte vdekjen dhe rritej me një ndjenjë ekzistenciale mbytjeje. Në psikologjinë shoqërore, Émile Durkheim, në librin e tij të famshëm Vetëvrasja, shpjegon se ekziston një lloj “vetëvrasjeje kolektive të vetëdijshme”, që ndodh kur një grup arrin në një bindje të pavetëdijshme se ekzistenca pa dinjitet është zhdukja e vërtetë. Atëherë ndërgjegjja kolektive zgjedh të flijojë trupin për të ruajtur kuptimin. Dhe kjo është pikërisht ajo që Sinwari përfaqësoi në atë çast.
Prandaj, vendimi i tij nuk ishte pasojë e shkëputjes nga realiteti, por sepse vetë lidhja me atë realitet ishte bërë sëmundje. Shoqëria e Gazës kishte arritur në një pikë kur ndërgjegjja e saj kolektive tha: “Nuk do të nënshtrohemi më, çfarëdo qoftë pasoja.” Kjo është pikërisht ajo që përshkroi Frantz Fanon kur tha:
“Kur populli i kolonizuar vret, ai nuk hakmerret vetëm ndaj kolonizuesit, por rimerr vetveten.”
Kur mori vendimin e tij, Sinwari nuk veproi si politikan; ai u bë pasqyrë e ndjenjave të dy milionë njerëzve nën bllokadë, që kishin jetuar vite poshtërimi, shkatërrimi, pafuqie, vdekje fëmijësh, djegie fermash dhe negociata poshtëruese. Kjo psikikë kolektive nuk kërkonte më shpresë; ajo kërkonte të hakmerrej ndaj vetë asgjësisë—ndaj ndjenjës së margjinalizimit, ndaj faktit se ishin qenie të padukshme në hartën e botës. Prandaj, 7 tetori nuk ishte vetëm një kryengritje e armatosur, por një bërtitje ekzistence.
Ndërsa shumë e shohin ngjarjen nga këndvështrimi “A ishte ky vendim racional?”, përgjigjja e vërtetë vjen nga filozofi gjerman Walter Benjamin, i cili shkroi:
“Çdo ngritje revolucionare ndodh jo nga aspiratat për të ardhmen, por nga dëshpërimi për të tashmen.”
7 tetori ishte momenti i shpërthimit historik të dëshpërimit, kur nënshtrimi arriti kulmin dhe u shndërrua në shpatë.
E megjithatë, disa kritikë ende pyesin:
“A nuk e dinte Sinwari se Izraeli do të përgjigjej?”
Sikur të mos e kuptonin—ose të mos donin ta kuptonin—se ai e dinte më shumë se ata. Por vendosi që ky çast të ishte portë e një zbulimi të madh, jo vetëm në planin ushtarak, por edhe në atë moral global. Izraeli është një entitet i mbrojtur nga një makineri e fuqishme propagandistike, që gjithmonë e paraqet veten si viktimë ideale. Sinwari donte ta detyronte të vriste derisa t’i binin maskat.
Ai zgjodhi përballjen, jo për të fituar ushtarakisht, por për ta shtyrë Izraelin të shkatërrohej moralisht. Dhe kjo është ajo që po ndodh tani. Izraeli nuk e ka mposhtur Gazën; po mbytet në të. Imazhi i tij ka rënë. Nuk shihet më si “oazi demokratik” në një Lindje të egër, por si simbol i kolonializmit, spastrimit etnik dhe gjenocidit. Arsyeja nuk qëndron vetëm te numri i të vrarëve, por te fakti se ata u vranë pasi u ngritën kundër frikës, kundër burgut kolektiv, kundër pritjes së vdekjes.
Dhe, paradoksalisht, popujt e lirë të botës e kuptuan këtë. E panë se çfarë ndodhi ishte një revolucion pa oratori, një guxim pa maskë. Studentët në universitetet perëndimore, masat në demonstrata, mendimtarët në artikuj—të gjithë nisën t’ia heqin legjitimitetin moral entitetit. Dhe kjo s’do të kishte ndodhur pa shpërthimin e 7 tetorit. Sepse “akti simbolik i dhunshëm”, siç e quan Pierre Bourdieu, është ai që rindërton kuptimet përpara se të rindërtojë gjeografinë.
Izraeli mund të ketë fituar betejën me armë, por po humbet luftën për legjitimitet, dhe kjo është më e rënda. Humbja morale paraprin gjithmonë humbjen politike. Kështu ndodhi me SHBA-në në Vietnam, me Francën në Algjeri, me regjimin e aparteidit në Afrikën e Jugut. Të gjitha fituan me zjarr, por u shembën kur u zhveshën moralisht. Merita u takon atyre që zgjodhën, siç tha Jean-Paul Sartre:
“Të thonë ‘jo’, edhe kur e dinë se nesër asgjë s’do të ndryshojë.”
Atëherë, a vrau veten Sinwari? Jo. Ai thjesht qëlloi plumbin e parë në zemrën e një gënjeshtre 75-vjeçare—një plumb që mund të mos e rrëzojë trupin sot, por ka nisur të shkatërrojë shpirtin.
Dhe a vrau veten Gaza? Jo. Gaza sot është më e pranishme se kurrë.
Ajo është, në vetëdijen e njerëzimit, toka e dëshmisë, toka e britmës, toka e refuzimit.
/Jamal al-Alawi/
