Vlerësim strategjik
Shkruan: Rami Ebu Zubejde
Përballja mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit po kalon një transformim cilësor, duke e tejkaluar konceptin e goditjeve të kufizuara ushtarake dhe duke hyrë në një fazë të re, titulli i së cilës është goditja e infrastrukturës dhe imponimi i realiteteve strategjike. Lufta nuk kufizohet më në shkëmbimin e mesazheve ushtarake apo në kundërpërgjigje të llogaritura, por tashmë zhvillohet rreth riformësimit të ekuilibrave të fuqisë në Gjirin Arabik, veçanërisht në Ngushticën e Hormuzit, me të gjitha pasojat që kjo sjell për sigurinë globale të energjisë, stabilitetin e Lindjes së Mesme dhe të ardhmen e rendit rajonal.
Të gjitha treguesit dëshmojnë se të dyja palët nuk po zhvillojnë një luftë me synimin për të arritur një fitore ushtarake tradicionale. Përkundrazi, ato po përdorin forcën ushtarake si një mjet për të imponuar kushte të reja politike dhe strategjike.
Shtetet e Bashkuara synojnë ta detyrojnë Iranin të ndryshojë sjelljen e tij rajonale, të zvogëlojë ndikimin e tij ushtarak dhe të rikthejë lirinë e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit sipas vizionit amerikan. Ndërkohë, Teherani e konsideron ruajtjen e kontrollit faktik mbi ngushticën si kartën e fundit strategjike që mund të balancojë epërsinë ushtarake amerikane dhe të garantojë mbijetesën e regjimit.
Një analizë krahasuese e materialeve të publikuara në shtypin izraelit dhe në qendrat kërkimore strategjike tregon se vlerësimi mbizotërues brenda qarqeve të sigurisë në Izrael është se lufta ka hyrë tashmë në një fazë të re, krejtësisht të ndryshme nga të gjitha raundet e mëparshme të përshkallëzimit. Arsyeja është se objektivi nuk janë më vetëm kapacitetet ushtarake, por vetë shtyllat mbi të cilat mbështetet shteti.
Orientimi amerikan drejt goditjes së objekteve energjetike, urave, rrjeteve elektrike dhe porteve nënkupton kalimin nga politika e konsumimit gradual të forcave ushtarake në një strategji që synon rraskapitjen e shtetit iranian dhe dobësimin e aftësisë së tij për të vazhduar funksionimin ekonomik dhe administrativ.
Nga ana tjetër, Irani e kupton se nuk është në gjendje të përgjigjet në të njëjtin nivel brenda territorit amerikan. Për këtë arsye, ai po përpiqet të zgjerojë rrethin e frenimit strategjik duke goditur infrastrukturën jetike të vendeve aleate të Uashingtonit, qoftë në Gjirin Arabik apo në rrethinat e Izraelit, duke ruajtur një nivel të llogaritur përshkallëzimi që të mos çojë drejtpërdrejt në një luftë të përgjithshme.
Në këtë kuadër, Ngushtica e Hormuzit shfaqet si pika kryesore e gravitetit të konfliktit aktual. Ajo nuk është më thjesht një rrugë detare, por është shndërruar në boshtin politik dhe ushtarak të përballjes mes dy palëve.
Administrata amerikane e konsideron lirinë e lundrimit si një interes strategjik global, mbi të cilin Irani nuk duhet të ketë kontroll. Ndërsa Teherani e sheh kontrollin mbi ngushticën si një të drejtë sovrane dhe si një mjet strategjik frenimi, nga i cili nuk mund të heqë dorë, sidomos pas goditjeve të njëpasnjëshme që kanë pësuar programi i tij bërthamor dhe kapacitetet ushtarake.
Nga kjo pikëpamje, shumica e sulmeve të ndërsjella gjatë javëve të fundit mund të interpretohen si përpjekje për të imponuar interpretime të ndryshme mbi realitetin e ri në Gjirin Arabik dhe jo thjesht si reagime taktike.
Çdo cisternë nafte, çdo bazë ushtarake dhe çdo ishull pranë Ngushticës së Hormuzit është bërë pjesë e një beteje shumë më të gjerë, e cila ka të bëjë me pyetjen themelore: Kush do të ketë të drejtën të administrojë Gjirin në periudhën pas luftës?
Shkrimet izraelite tregojnë gjithashtu se ekziston një vetëdije e qartë se, pavarësisht përshkallëzimit ushtarak, Uashingtoni ende dëshiron të ruajë mundësinë e rikthimit në rrugën politike.
Goditjet ushtarake përdoren për të shtuar presionin dhe jo për të rrëzuar drejtpërdrejt regjimin iranian, sepse rrëzimi i regjimit pa një vizion të qartë për “ditën e nesërme” mund të hapë derën për një kaos rajonal që do të ishte shumë i vështirë të kontrollohej.
Nga ana tjetër, Teherani duket më i gatshëm të përballojë presionin ekonomik dhe ushtarak, për sa kohë që ruan kartën e Hormuzit dhe aftësinë për të kërcënuar sigurinë globale të energjisë.
Katër nivelet e pritshme të përshkallëzimit
Në dritën e këtyre zhvillimeve, mund të identifikohen katër nivele kryesore të përshkallëzimit që mund të karakterizojnë fazën e ardhshme të konfliktit.
Niveli i parë: Lufta e kufizuar dhe e kontrolluar
Niveli i parë konsiston në vazhdimin e një lufte të kufizuar dhe të kontrolluar, i cili konsiderohet skenari më i mundshëm në afat të shkurtër.
Sipas këtij skenari, Shtetet e Bashkuara do të vazhdojnë të kryejnë goditje precize kundër objektivave ushtarakë dhe infrastrukturës së lidhur me Gardën Revolucionare Islamike, ndërsa Irani do të vazhdojë të godasë baza amerikane ose objekte jetike në vendet e Gjirit përmes raketave, dronëve ose nëpërmjet aleatëve të tij rajonalë, duke shmangur kapërcimin e vijave të kuqe që mund të çojnë në një luftë të hapur.
Ky nivel u mundëson të dyja palëve të arrijnë përfitime politike pa përballuar koston e një lufte gjithëpërfshirëse.
Niveli i dytë: Lufta kundër infrastrukturës
Niveli i dytë është lufta kundër infrastrukturës, të cilin shumica e vlerësimeve izraelite e konsiderojnë pikën më të rrezikshme të kthesës.
Nëse Shtetet e Bashkuara kalojnë në goditjen e centraleve elektrike, rrjeteve energjetike, urave dhe porteve, atëherë Irani, me shumë gjasë, do të përgjigjet duke sulmuar objektet e naftës dhe gazit, impiantet e desalinizimit të ujit, portet tregtare në Gjir, si dhe duke intensifikuar sulmet kundër rrugëve detare.
Një skenar i tillë do të sillte rritje të ndjeshme të çmimeve të energjisë, çrregullime serioze në zinxhirët globalë të furnizimit dhe kërcënim të drejtpërdrejtë për ekonomitë e vendeve të Gjirit.
Niveli i tretë: Zgjerimi rajonal i luftës
Niveli i tretë parashikon zgjerimin e konfliktit në të gjithë rajonin, ku përballja nuk do të kufizohej më vetëm në Gjirin Arabik, por do të shtrihej në disa fronte njëkohësisht, përfshirë Irakun, Libanin, Jemenin dhe ndoshta edhe Detin e Kuq.
Në këtë rast, forcat aleate të Iranit do të luanin një rol më të madh në konsumimin e interesave amerikane dhe izraelite, ndërsa Izraeli mund të gjendet si palë e drejtpërdrejtë në luftë, qoftë si pasojë e sulmeve iraniane, qoftë për shkak të një vendimi politik për t’u përfshirë ushtarakisht.
Niveli i katërt: Lufta e përgjithshme
Niveli i katërt është më pak i mundshëm, por njëkohësisht edhe më i rrezikshmi.
Ai përfaqëson një luftë të drejtpërdrejtë dhe gjithëpërfshirëse mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, e cila do të përfshinte goditje të gjera në thellësi të territorit iranian dhe përpjekje për të shkatërruar infrastrukturën ushtarake dhe ekonomike të regjimit.
Në përgjigje, Irani do të synonte goditjen e të gjitha bazave amerikane në rajon, mbylljen faktike të Ngushticës së Hormuzit dhe përshkallëzimin e sulmeve kundër Izraelit dhe vendeve të Gjirit.
Një skenar i tillë do të shkaktonte krizën më të rëndë rajonale të dekadave të fundit, me pasoja ekonomike dhe politike që nuk do të kufizoheshin vetëm në Lindjen e Mesme, por do të preknin të gjithë sistemin ndërkombëtar.
Pasojat rajonale dhe përfundimet
Sa i përket pasojave rajonale, vendet e Gjirit pritet të jenë më të ekspozuarat ndaj ndikimeve të këtij përshkallëzimi. Sulmet e fundit iraniane, veçanërisht ato që kanë goditur Kuvajtin dhe objektet e ujit e të energjisë, tregojnë se Teherani tashmë e konsideron infrastrukturën civile një mjet strategjik presioni.
Mesazhi iranian nuk synon një shtet të vetëm, por synon t’i bindë të gjitha vendet e Gjirit se ombrella e sigurisë amerikane nuk ofron mbrojtje të plotë dhe se vazhdimi i strehimit të forcave amerikane shoqërohet me një kosto gjithnjë e më të lartë sigurie.
Po ashtu, vazhdimi i përshkallëzimit do t’i shtyjë vendet e Gjirit të përshpejtojnë projektet e integrimit të tyre mbrojtës, veçanërisht në fushën e mbrojtjes ajrore, sistemeve të paralajmërimit të hershëm dhe koordinimit të inteligjencës, pasi qasja individuale ndaj kërcënimit iranian ka dëshmuar kufizimet e saj përballë natyrës së luftës aktuale.
Izraeli
Nga ana tjetër, Izraeli e sheh këtë fazë si një mundësi strategjike për ta dobësuar Iranin në mënyrë afatgjatë.
Vlerësimet izraelite tregojnë një bindje në rritje se përfshirja e Izraelit në luftë është tashmë më shumë çështje kohe sesa mundësie, veçanërisht nëse sulmet iraniane shtrihen drejtpërdrejt mbi territorin izraelit ose realizohen përmes aleatëve të Teheranit në rajon.
Irani
Ndërkohë, Irani përballet me një ekuacion tepër të ndërlikuar.
Nga njëra anë, ai e di se hyrja në një luftë të përgjithshme mund të rrezikojë vetë mbijetesën e regjimit.
Nga ana tjetër, nuk mund të tërhiqet nga çështja e Ngushticës së Hormuzit, as nga programi i tij raketor dhe bërthamor, pa humbur mjetet më të rëndësishme të frenimit strategjik që zotëron.
Për këtë arsye, udhëheqja iraniane duket se po orientohet drejt menaxhimit të një krize afatgjatë, e cila mbështetet në një kombinim të presionit të kufizuar ushtarak dhe ruajtjes së një hapësire politike që mund të lejojë rikthimin në negociata, nëse krijohen kushte më të favorshme.
Përfundimi
Kjo analizë çon në përfundimin se Lindja e Mesme ka hyrë tashmë në një fazë të re të konfliktit, ku boshti kryesor nuk është më përballja klasike ushtarake, por lufta për kontrollin e infrastrukturës dhe të korridoreve strategjike.
Në të njëjtën kohë, natyra e këtij konflikti e rrit ndjeshëm mundësinë e gabimeve në llogaritje, pasi edhe një incident i kufizuar ose një goditje e pamenduar mirë mund t’i shtyjë palët drejt një përshkallëzimi që asnjëra prej tyre nuk e dëshiron.
Në bazë të këtyre zhvillimeve, skenari më i mundshëm gjatë muajve në vijim mbetet vazhdimi i një lufte të kontrolluar me përshkallëzim gradual, ku përdorimi i forcës ushtarake synon përmirësimin e pozitës në negociata dhe jo zgjidhjen ushtarake të konfliktit.
Megjithatë, vazhdimi i mosmarrëveshjeve rreth së ardhmes së Ngushticës së Hormuzit, zgjerimi i sulmeve ndaj infrastrukturës dhe përfshirja gjithnjë e më e madhe e aktorëve rajonalë mund ta shtyjnë përballjen gradualisht drejt niveleve më të larta të përshkallëzimit.
Kjo do ta vendoste Lindjen e Mesme përballë një periudhe të gjatë pasigurie politike, ushtarake dhe ekonomike, ku llogaritjet ushtarake do të ndërthuren me interesat energjetike dhe tregtinë botërore, ndërsa siguria e Gjirit Arabik dhe e Ngushticës së Hormuzit do të shndërrohen në faktorët më përcaktues për të ardhmen e rendit rajonal në tërësi.
