Në një fshat të humbur të Rusisë, një fshatar u kap teksa po çmontonte vidat e shinave të hekurudhës dhe u soll përpara hetuesit.
Hetuesi: — A e kupton se po rrezikon jetën e mijëra njerëzve? Pse po i heq ato vida?
Fshatari: — Vetëm një vidë, zotëri… Më duhet si peshë për grepin e peshkimit. Unë nuk i bëj dëm askujt. Madje, kështu vepron i gjithë fshati; heqim një vidë dhe lëmë tjetrën. Kështu e kemi mësuar në fizikë: pesha shpërndahet dhe treni nuk del nga shinat.
Hetuesi: — Kjo është marrëzi! Po kryeplaku nuk e sheh çfarë po ndodh?
Fshatari: — Si nuk e sheh? Madje edhe bravat e postës së policisë dhe të shtëpisë së vet i ka bërë me këto vida. Janë pa pagesë, në fund të fundit…
Hetuesi: — Po sikur t’jua rrisnim pagat? A do të hiqnit dorë nga kjo vjedhje?
Fshatari: — Çështja nuk është paraja, zotëri; çështja është zakoni. Nëse drejtësia dhe morali nuk u mësohen njerëzve që në fëmijëri, kur të rriten, edhe nëse u mbushen xhepat me para, do të vazhdojnë t’i heqin ato vida.
Hetuesi, i tronditur nga kjo padije, përgatiti raportin e tij dhe hipi në trenin që nisej drejt kryeqytetit. Duke vështruar peizazhin nga dritarja, murmuriti me vete:
— Ky mjerim një ditë do të sjellë një fatkeqësi…
Në atë çast, pranë shinave pa një fëmijë të vogël që mbante në dorë dy vida. Fëmija buzëqeshte dhe përshëndeste me dorë.
Hetuesi ulëriti i tmerruar:
— Ndaleni trenin!
Por ishte tepër vonë.
Një krismë e tmerrshme metali përshkoi ajrin.
Fëmija nuk dinte as fizikë dhe as rregullin e “hiq një e lër një”. Ai kishte bërë vetëm atë që kishte parë te të mëdhenjtë. Por, pa e ditur, kishte hequr dy vida ngjitur me njëra-tjetrën.
Treni u përmbys.
Fara e mbjellë nga padija, e ujitur nga padrejtësia, u korr si një katastrofë e madhe.
Kush është fajtori?
Kush është fajtori i vërtetë?
Jo vetëm ai fëmijë.
Por:
Shoqëria që e normalizon padijen;
Sistemi që e vendos interesin mbi moralin;
Kultura e “nuk bëhet gjë”;
Dhe secili që hesht përballë së keqes.
Sepse e keqja nuk bëhet e rrezikshme vetëm nga ata që e kryejnë, por edhe nga ata që e shohin dhe zgjedhin të mos flasin.
/Anton Çehov/
