Ekonomitë afrikane po hyjnë në vitin 2026 me një vrull rritjeje ekonomike që po i shtyn vlerësimet e tyre kreditore në nivelet më të larta që nga viti 2020, sipas parashikimeve të agjencisë së vlerësimit Standard & Poor’s. Kjo mbështetet nga përmirësimi i perspektivave të rritjes, rënia e inflacionit, ulja relative e kostove të financimit dhe vazhdimi i reformave financiare.
Pavarësisht rreziqeve të vazhdueshme, agjencia amerikane vlerëson se këta faktorë forcojnë një perspektivë pozitive për Afrikën, edhe pse më pak e fortë se në fillim të vitit 2025.
Standard & Poor’s parashikon që rritja reale mesatare e PBB-së në Afrikë të arrijë rreth 4.5% në vitin 2026, me përmirësim të kufizuar të financave publike. Deficiti mesatar pritet të bjerë në 3.5% të PBB-së, krahasuar me 3.7% në vitin 2025.
Kjo performancë, së bashku me reformat, çoi në përmirësim të vlerësimit sovran në vitin 2025 për Egjiptin, Ganën, Kenian, Marokun, Afrikën e Jugut, Togon dhe Zambinë. Maroku arriti nivelin investues, duke e çuar numrin e vendeve afrikane me vlerësim investues në katër: Maroku, Botsvana, Shën Helena dhe Mauriciusi.
⸻
Borxh i lartë
Në anën tjetër, borxhi i lartë mbetet një burim kryesor presioni. Pagesat e borxhit të jashtëm qeveritar pritet të kalojnë 90 miliardë dollarë në vitin 2026. Egjipti mban pjesën më të madhe me rreth 27 miliardë dollarë, i ndjekur nga Angola, Afrika e Jugut dhe Nigeria.
Kjo rrit ndjeshmërinë ndaj rreziqeve të rifinancimit dhe luhatjeve të tregjeve. Borxhi mesatar qeveritar pritet të mbetet rreth 61% e PBB-së, pa përmirësim të dukshëm krahasuar me 2025, për shkak të deficitit dhe bazës së dobët tatimore.
Megjithëse rënia e inflacionit mund të ulë gradualisht koston e huamarrjes, ulja e qëndrueshme e borxhit kërkon kohë dhe reforma më të thella.
⸻
Arsyet e përmirësimit të vlerësimit
Afrika e Jugut – Përmirësim ekonomik dhe financiar
Agjencia sheh përmirësim gradual pas pandemisë, falë disiplinës fiskale dhe reformave. FMN parashikon PBB prej rreth 410 miliardë dollarësh në 2025.
Egjipti – Perspektiva më e mirë e rritjes
Ekziston balancë mes rritjes dhe presioneve financiare. Ulja e borxhit dhe rritja e investimeve të huaja mund të përmirësojnë vlerësimin. PBB pritet të arrijë 347 miliardë dollarë.
Nigeria – Vazhdimi i reformave
Reformat strukturore mbështesin rritjen, por deficiti pritet të rritet. Parashikohet përmirësim i pozitës së jashtme. PBB rreth 188 miliardë dollarë.
Maroku – Përmirësim financiar
Balancë mes reformave dhe sfidave sociale. Rritja dhe fleksibiliteti i kursit të këmbimit mund të ndihmojnë në rritjen e vlerësimit. PBB rreth 166 miliardë dollarë.
Kenia – Rritje e rezervave valutore
Rezervat arritën rreth 12 miliardë dollarë, duke ulur rreziqet afatshkurtra. Megjithatë, shërbimi i borxhit mbetet i lartë. PBB rreth 132 miliardë dollarë.
⸻
Ndryshime në rrugën e përmirësimit
Krahasimi mes këtyre vendeve tregon se përmirësimi kreditor ndryshon sipas politikave dhe kushteve. Afrika e Jugut dhe Maroku përfitojnë nga disiplinë fiskale, Nigeria nga reformat, ndërsa Egjipti dhe Kenia mbeten më të ekspozuara ndaj presioneve financiare.
Madhësia e ekonomisë nuk garanton përmirësim të shpejtë pa disiplinë financiare dhe kontroll të borxhit.
Përmirësimi i vlerësimit nuk do të thotë menjëherë mirëqenie, por ulje të rrezikut për investitorët.
⸻
Presione sociale
Profesori maroken Abdulkhaleq Al-Tahami thekson se ruajtja e vlerësimeve është e vështirë për shkak të presioneve sociale. Rritja e shpenzimeve për arsim, shëndetësi dhe siguri zgjeron deficitin dhe rrit borxhin.
Ai paralajmëron veçanërisht për Afrikën Perëndimore, duke përmendur Senegalin si shembull të problemeve financiare.
⸻
Reforma të nevojshme
Sipas Al-Tahamit, nevojiten reforma të thella: lufta kundër korrupsionit, orientimi i investimeve drejt prodhimit, trajtimi i ekonomisë informale dhe menaxhimi i mirë i burimeve natyrore.
Eksperti sudanez Mohammed Al-Nayr thekson se kalimi nga eksporti i lëndëve të para drejt prodhimit ka ndihmuar disa vende. Megjithatë, ai paralajmëron se borxhi i jashtëm po bëhet “një formë e re e kolonializmit ekonomik”.
Zgjidhja e krizës së borxhit përmes faljes, ristrukturimit ose uljes mbetet thelbësore për një përmirësim të qëndrueshëm.
