Venezuela dhe Irani, shembujt e fundit të kësaj qasjeje të mbrapshtë
Një grua kalon pranë grafiteve që përshkruajnë Presidentin e SHBA-së Donald Trump në Bogota, kryeqytetin e Kolumbisë, më 18 janar 2026 (Raul Arboleda/AFP)
Nga Alain Gabon*
Perspektiva e një ndërhyrjeje ushtarake të SHBA-së në Iran duket se është shmangur për momentin, falë një aksioni diplomatik energjik nga shtetet e Gjirit dhe Turqia, dhe ç’është më e habitshmja, nga vetë Izraeli.
Nisur nga deklaratat e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, se nuk do të kishte ekzekutime masive të protestuesve në Iran dhe se vrasjet kishin ndaluar, duket se Irani për momentin do të kursehet nga “trajtimi që pësoi Venezuela” ose më keq.
Megjithatë, edhe pa një aksion ushtarak në formën e vrasjeve të shënjestruara apo fushatave të bombardimit, do të ishte më e sigurt – sidomos për regjimin iranian – që ndërhyrje të tilla të konsiderohen, në rastin më të mirë, thjesht si të pezulluara përkohësisht.
Ky ndryshim i papritur i qëndrimit mund të jetë thjesht një lloj manovre e luftës psikologjike (psy-op) për të qetësuar regjimin e Iranit, duke e nxitur kombin të ulë vigjilencën përpara një sulmi real. Është gjithashtu e mundur që Trump të jetë bindur sinqerisht për ta lënë mënjanë atë opsion, të paktën për një farë kohe.
Shumë faktorë mund të kenë kontribuar në këtë prapakthehu, përfshirë kundërshtimin e prerë të aleatëve rajonalë të Trumpit; shembullin ende të freskët të katastrofës në Irak; mungesën e përgatitjes së SHBA-së dhe aleatëve të saj rajonalë për një operacion madhor në Iran; pasojat e mundshme destabilizuese për rajonin, veçanërisht për Libanin; mundësinë e një “zgjerimi të pakontrolluar të misionit” (mission creep); pasigurinë mbi rezultatin përfundimtar në vetë Iranin; si dhe mungesën e figurave të qëndrueshme të opozitës.
Sa i përket pikës së fundit, Trump as nuk e respekton dhe as nuk i beson Reza Pahlavit, djalit të shahut të fundit të Iranit, i cili pretendoi se udhëhiqte protestat nga Los Anxhelosi.
Faktorët e brendshëm në vendimin e Trumpit për të mos sulmuar përfshijnë një rritje të mundshme të çmimit të naftës, gjë që do të dëmtonte vetë votuesit e Trumpit në prag të zgjedhjeve vendimtare të mesmandatit të këtij viti; ndasitë e thella mbi këtë çështje, madje edhe brenda rrethit më të ngushtë të Trumpit; dhe faktin se shumica dërrmuese e Demokratëve dhe Republikanëve kundërshtojnë ashpër ndërhyrjen ushtarake në Iran.
Llogaritë cinike
Trump ka të ngjarë të preferojë një “zgjidhje venezueliane” për Iranin: konkretisht, një shfaqje të forcës ushtarake dhe kërcënimeve, pasuar nga një de-eskalim i shpejtë (një taktikë që ai e miratoi më parë në fushatën e tij të bombardimeve të qershorit 2025 kundër Iranit).
Strategjia tashmë e njohur e Trumpit për alternimin mes kërcënimeve dhe dialogut, e dukshme jo vetëm në marrëdhëniet e tij lidhur me luftën Rusi-Ukrainë, por edhe mbi Groenlandën, përbën një premtim të heshtur se regjimi armik do të lejohet të mbijetojë – për sa kohë që bashkëpunon, ose të paktën nuk kërcënon më interesat e SHBA-së dhe Izraelit.
Trump mbetet, mbi të gjitha, një biznesmen. Sipas vlerësimit të tij, një marrëveshje e mirë me një regjim diktatorial dhe thellësisht antagonist, por të qëndrueshëm dhe koherent, është e preferueshme përballë një lufte të rrëmujshme me pasoja të pasigurta.
Vetë shtetet e Gjirit, në llogaritë e tyre tipike cinike dhe pragmatike, mund të preferojnë shumë më tepër një situatë rajonale ku shteti iranian është dobësuar deri në pikën ku nuk përfaqëson më një kërcënim të besueshëm – politik, ekonomik apo ushtarak – e megjithatë mbetet në krye të punëve të brendshme, për të parandaluar shfaqjen e një demokracie të vërtetë që mund të shërbente si model për popullsitë e tyre.
Pavarësisht retorikës ndezëse mes Izraelit dhe Iranit, prioritetet e Tel Avivit janë eliminimi i programit bërthamor të Iranit dhe shkatërrimi i kapaciteteve të tij të raketave balistike, deri në pikën ku ai të mos përbëjë më një kërcënim ekzistencial. Megjithatë, pavarësisht një sërë sulmesh amerikano-izraelite mbi objektet bërthamore dhe ushtarake iraniane qershorin e kaluar, mbeten pikëpyetje të mëdha mbi shkallën e dëmit që është shkaktuar realisht.
Ndërkohë, “boshti i rezistencës” i mbështetur nga Irani është i dobësuar në thelb për një të ardhme të parashikueshme, ose të paktën nuk është më operacional.
Një tjetër skenar i besueshëm që mund të shohim të zhvillohet përfshin përpjekje të vërteta për të eliminuar elitën aktuale në pushtet të Iranit përmes një kombinimi të operacioneve të fshehta të destabilizimit izraelito-amerikan (siç kemi parë tashmë këtë janar), krahas mbështetjes për elementët anti-shtetërorë në një përpjekje për të nxitur ose mbështetur një grusht shteti të brendshëm. Bombardimet e shënjestruara dhe vrasjet mund të përdoren më pas në një fushatë për të eliminuar “irrituesin” e fundit të madh dhe pengesën e fundit ndaj hegjemonisë së plotë rajonale izraelito-amerikane.
Manifest supremacist
E gjithë kjo vjen në kontekstin e Strategjisë së Sigurisë Kombëtare të Trumpit, të nëntorit 2025. Dokumenti i hollë prej rreth 30 faqesh ngjan me një manifest tipik Trumpian “Amerika mbi të gjitha” (America uber alles) të tejngopur, triumfalisht supremacist dhe imperialist.
Faqe pas faqeje, ai përsërit se SHBA-ja duhet të dominojë të gjitha rajonet e botës ku ka interesa – dhe tentakulat e Uashingtonit janë të shtrira në pjesën më të madhe të globit. Nga ana tjetër, ai hedh poshtë “dominimin global” dhe deklaron se “jo çdo vend, rajon, çështje apo kauzë – pavarësisht sa e vlefshme – mund të jetë në fokusin e strategjisë amerikane”.
Dokumenti pohon me forcë se SHBA-ja duhet të shmangë përfshirjen në konflikte të huaja që janë “periferike ose të parëndësishme” për interesat e saj kombëtare. Ai gjithashtu mbron idenë e një përkufizim dramatikisht të ri të interesave kombëtare dhe inkurajon një “parirje drejt jo-ndërhyrjes”.
Kjo nuk duhet ngatërruar me izolimin apo tërheqjen nga punët e botës. Në fakt, ndërhyrja në emër të “mbrojtjes së interesave kombëtare” ka qenë për dekada praktika kryesore – nëse jo parësore – e politikës së jashtme të SHBA-së.
Siç e bën plotësisht të qartë Strategjia e Sigurisë Kombëtare, Trump dëshiron një Lindje të Mesme relativisht të qëndrueshme dhe të sigurt, ku ai mund të bëjë biznes dhe të ketë akses në pasuritë e saj natyrore. Rajoni mund të mos jetë pro-amerikan, por ai duhet t’u shërbejë interesave të tij, qoftë edhe përmes kërcënimeve dhe shtrëngimit. Të paktën, nuk mund të lejohet t’i rrezikojë ato.
Demokratizimi dhe të drejtat e njeriut nuk kanë më rëndësi se vetë populli iranian. Përkundrazi: ndonëse Strategjia e Sigurisë Kombëtare i jep një prioritet historikisht të ulët Lindjes së Mesme dhe kërkon një tërheqje relative nga rajoni, kjo në asnjë mënyrë nuk do të thotë njohje e sovranitetit të atyre kombeve, apo qoftë edhe autonomi nga SHBA-ja.
Të dyja, regjimet dhe popujt e rajonit mbeten, si çdo komb tjetër mbi tokë, subjekt i interesave të perceptuara të SHBA-së, duke jetuar me atë Shpatë të Damokleut mbi kokat e tyre. Në atë rend botëror, nuk mund të ketë sovranitet real e substancial, apo vetëvendosje diku.
“Doktrina Donroe” e Trumpit mund të përmblidhet kështu në dy opsione: bindu ose vuaj. Venezuela dhe Irani janë vetëm dy shembujt e fundit. /tesheshi.com/
*Dr. Alain Gabon është Profesor i Asociuar i Studimeve Franceze dhe drejtues i Departamentit të Gjuhëve dhe Letërsive të Huaja në Universitetin Virginia Wesleyan.
