Hyrje
Qenia njerëzore dallon nga krijesat e tjera jo vetëm për kapacitetin biologjik e intelektual, por mbi të gjitha për etjen e saj ndaj kuptimit. Kjo është arsyeja pse Karl Jung, Viktor Frankl dhe shumë mendimtarë të tjerë e kanë parë kuptimin si element qendror të shëndetit shpirtëror dhe jetës njerëzore. Siç vëren Karl Jung: “Rëndësia e të gjeturit kuptim është kaq e madhe për mbijetesën tonë, saqë mungesa e tij sjell menjëherë gjendje ankthi të thellë fiziologjik” (Jung, Collected Works, vol. 11, 1958, f. 520).
Karl Jung dhe dimensioni psikologjik i kuptimit
Jungu e konsideronte çështjen e kuptimit të jetës si qendrore për ekzistencën njerëzore. Ai shkruante: “Neuroza, në thelbin e saj, është vuajtje e shpirtit që nuk ka gjetur kuptimin e vet” (Jung, Modern Man in Search of a Soul, 1933, f. 245). Për këtë arsye, ai i kushtoi një rëndësi të madhe fesë, jo domosdoshmërisht si sistem dogmash, por si strukturë e aftë t’i japë njeriut përgjigje për pyetjet ekzistenciale.
Viktor Frankl dhe vullneti për kuptim
Në mënyrë të ngjashme, Viktor Frankl (1905–1997), themeluesi i logoterapisë, e shihte njeriun si një qenie që nuk udhëhiqet thjesht nga “vullneti për kënaqësi” apo “vullneti për pushtet”, por nga “vullneti për kuptim” (Man’s Search for Meaning, 1946). Në përvojën e tij të kampeve naziste, ai vuri re se: “Ai që ka një pse për të jetuar, mund të përballojë pothuajse çdo si” (Frankl, 1946, f. 109). Ky citim, i marrë nga Nietzsche, ishte për Frankl-in prova se njeriu mund të mbijetojë edhe në rrethana çnjerëzore nëse gjen një kuptim të lartë që i jep forcë shpirtit.
Ibn Tejmijje dhe kuptimi përmes së vërtetës hyjnore
Në një horizont tjetër, Ibn Tejmijje (1263–1328) e shihte kuptimin e jetës të lidhur ngushtë me njohjen e së vërtetës hyjnore. Ai ishte kritik ndaj përdorimit të tepruar të logjikës aristoteliane në teologjinë islame, duke pohuar se: “Logjika e filozofëve shpesh më shumë i errëson të vërtetat sesa i sqaron ato” (Ibn Tejmijje, al-Radd ‘ala al-Mantiqiyyin, f. 25). Për të, kuptimi nuk ndërtohet mbi spekulime, por mbi tekstin hyjnor dhe gjuhën e tij të qartë. Zemra e njeriut gjen qetësi vetëm përmes lidhjes me Zotin: “Me përmendjen e Allahut qetësohen zemrat” (Kur’an, 13:28). Kështu, mungesa e kuptimit sipas tij është shenjë e largimit nga burimi hyjnor i dijes.
John Sowa dhe struktura konceptuale e kuptimit
Në kohën bashkëkohore, John F. Sowa (1940–), studiues i inteligjencës artificiale, e trajtoi problemin e kuptimit në një dimension teknik. Në librin e tij Conceptual Structures: Information Processing in Mind and Machine (1984), ai zhvilloi teorinë e grafëve konceptualë, duke u përpjekur ta modelojë kuptimin në mënyrë që kompjuterët të mund ta përfaqësojnë dhe ta përpunojnë. Sipas tij: “Përfaqësimi i dijes duhet të lidhet me gjuhën natyrore dhe me përvojën njerëzore, sepse përndryshe mbetet një formalizëm i zbrazët” (Sowa, 1984, f. 12). Në këtë mënyrë, edhe teknologjia moderne e pohon se kuptimi është çelësi i çdo komunikimi.
Përfundim
Nga këto qasje të ndryshme Jungu, Frankl, Ibn Tejmijje dhe Sowa mund të nxirret një përfundim i përbashkët: njeriu është një qenie e banuar nga kuptimi. Për Jungun, mungesa e kuptimit është burim i neurozës; për Frankl-in, kuptimi është forca që e mban njeriun gjallë; për Ibn Tejmijjen, kuptimi i vërtetë gjendet vetëm te lidhja me Zotin dhe teksti i shpallur; ndërsa për Sowa-n, kuptimi është strukturë që duhet të përfaqësohet për të mundësuar komunikim midis njeriut dhe makinës.
Pra, qoftë në dimensionin shpirtëror, ekzistencial apo teknologjik, kërkimi për kuptim shfaqet si thelbi i qenies njerëzore. Njeriu që e gjen kuptimin, e gjen edhe fuqinë për të jetuar; ai që e humb, humbet edhe vetë arsyen e ekzistencës së tij.
📚 Referencat
• Jung, C. G. Modern Man in Search of a Soul. New York: Harcourt, Brace & World, 1933.
• Jung, C. G. Collected Works, vol. 11. Princeton University Press, 1958.
• Frankl, Viktor E. Man’s Search for Meaning. Boston: Beacon Press, 1946.
• Ibn Taymiyya. al-Radd ‘ala al-Mantiqiyyin. Kairo: Maktabat al-Sunna, botim klasik.
• Sowa, John F. Conceptual Structures: Information Processing in Mind and Machine. Addison-Wesley, 1984.
• Kur’ani Famëlartë, 13:28.
