1. Shtimi i salavateve natën dhe ditën e xhuma
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Prej ditëve tuaja më të mira është dita e xhuma. Në atë ditë u krijua Ademi, në atë ditë i erdhi vdekja, në atë ditë do t’i fryhet Surit dhe në atë ditë do të ndodhë britma e madhe. Prandaj shtoni salavatet mbi mua në atë ditë, sepse salavatet tuaja më paraqiten mua.”
Sahabët thanë:
“O i Dërguari i Allahut! Si do të të paraqiten salavatet tona, ndërkohë që ti do të jesh tretur?”
Ai tha:
“Allahu ia ka ndaluar tokës t’i hajë trupat e pejgamberëve.”
Ebu Davudi, nr. 1047; Nesaiu, nr. 1374; Ibn Maxhe, nr. 1085.
Vlerësimi: Hadith sahih.
1. Formula e salavatit mbi Pejgamberin ﷺ
Sahabët thanë:
“O i Dërguari i Allahut! Allahu na urdhëroi të dërgojmë salavate mbi ty. Si të dërgojmë salavate mbi ty?”
Pejgamberi ﷺ tha:
“Thoni:
O Allah! Dërgo salavate mbi Muhammedin dhe mbi familjen e Muhammedit, ashtu siç dërgove salavate mbi Ibrahimin dhe mbi familjen e Ibrahimit. Vërtet, Ti je i Denjë për çdo lavdërim dhe i Lavdishëm.
O Allah! Bekoje Muhammedin dhe familjen e Muhammedit, ashtu siç e bekove Ibrahimin dhe familjen e Ibrahimit. Vërtet, Ti je i Denjë për çdo lavdërim dhe i Lavdishëm.”
Buhariu, nr. 3370; Muslimi, nr. 406.
1. Shpërblimi i një salavati
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Kush dërgon një salavat mbi mua, Allahu dërgon mbi të dhjetë salavate.”
Muslimi, nr. 408.
1. Suret që lexoheshin në sabahun e ditës së xhuma
Ebu Hurejra رضي الله عنه transmeton:
“Pejgamberi ﷺ në namazin e sabahut të ditës së xhuma lexonte:
‘Elif Lâm Mîm. Zbritja e Librit…’ — Sureja Es-Sexhde,
dhe:
‘A ka kaluar mbi njeriun një periudhë kohe…’ — Sureja El-Insan.”
Buhariu, nr. 891; Muslimi, nr. 880.
1. Dita më e mirë mbi të cilën ka lindur dielli
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Dita më e mirë mbi të cilën ka lindur dielli është dita e xhuma. Në atë ditë u krijua Ademi, në atë ditë u fut në Xhenet, në atë ditë u nxor prej tij dhe Kiameti nuk do të ndodhë veçse ditën e xhuma.”
Muslimi, nr. 854.
1. Gusli ditën e xhuma
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Gusli i ditës së xhuma është detyrë për çdo të rritur.”
Buhariu, nr. 879; Muslimi, nr. 846.
1. Kur të vijë xhumaja, merrni gusël
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Kur të vijë ndonjëri prej jush në namazin e xhumasë, le të marrë gusël.”
Buhariu, nr. 877; Muslimi, nr. 844.
Shumë mirë. Po vazhdojmë sipas rendit kronologjik të ditës së xhuma.
1. Veshja e rrobave më të mira dhe parfumosja
Selman el-Farisi transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Kush merr gusël ditën e xhuma, pastrohet sa më mirë që mundet, lyhet me vaj (për flokët) ose parfumoset me parfum nga shtëpia e tij, pastaj del (për në xhami) pa i ndarë dy veta që janë ulur pranë njëri-tjetrit, fal aq sa i është caktuar dhe, kur imami fillon të flasë, hesht, atij do t’i falen mëkatet ndërmjet asaj xhumaje dhe xhumasë tjetër.”
* Buhariu, nr. 883
1. Përdorimi i misvakut
Ebu Seid el-Hudri transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Gusli i ditës së xhuma është detyrë për çdo të rritur, si dhe përdorimi i misvakut dhe parfumosja me aq parfum sa ka mundësi.”
* Buhariu, nr. 880
* Muslimi, nr. 846
1. Të shkosh herët në xhami
Ebu Hurejre transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Kush merr gusël ditën e xhuma, si gusli i xhunubllëkut, pastaj shkon në orën e parë, është sikur të ketë bërë kurban një deve.
Kush shkon në orën e dytë, është sikur të ketë bërë kurban një lopë.
Kush shkon në orën e tretë, është sikur të ketë bërë kurban një dash me brirë.
Kush shkon në orën e katërt, është sikur të ketë bërë kurban një pulë.
Kush shkon në orën e pestë, është sikur të ketë bërë kurban një vezë.
Kur del imami, melekët mbyllin regjistrat dhe ulen për ta dëgjuar hutben.”
* Buhariu, nr. 881
* Muslimi, nr. 850
1. Të shkosh në këmbë në xhami
Evs ibn Evs eth-Thekafi transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Kush merr gusël ditën e xhuma dhe e plotëson guslin, shkon herët, ecën në këmbë e nuk hipën në kafshë, afrohet pranë imamit, e dëgjon hutben dhe nuk merret me gjëra të kota, për çdo hap që bën do të ketë shpërblimin e agjërimit dhe namazit të natës së një viti të plotë.”
* Ebu Davudi, nr. 345
* Tirmidhiu, nr. 496
* Nesaiu, nr. 1381
* Ibn Maxhe, nr. 1087
Vlerësimi: Hadith sahih.
1. Mos e vono ardhjen deri kur të dalë imami
Ebu Hurejre transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Kur vjen dita e xhuma, në secilën derë të xhamisë qëndrojnë melekë dhe i regjistrojnë njerëzit sipas radhës së ardhjes së tyre. Kur del imami, ata i mbyllin regjistrat dhe ulen për ta dëgjuar hutben.”
* Buhariu, nr. 3211
* Buhariu, nr. 881
* Muslimi, nr. 850
1. Mos i ndaj dy persona në xhami
Në hadithin e Selman el-Farisi, Pejgamberi ﷺ ka thënë:
”…pastaj del (për në xhami) pa i ndarë dy veta që janë ulur pranë njëri-tjetrit…”
* Buhariu, nr. 883
1. Mos kalo mbi qafat e njerëzve
Abdullah ibn Busr transmeton:
Një burrë po kalonte mbi qafat e njerëzve ditën e xhuma, ndërsa Pejgamberi ﷺ po mbante hutben. Atëherë ai i tha:
“Ulu! Sepse i shqetësove njerëzit dhe u vonove.”
* Ebu Davudi, nr. 1118
* Nesaiu, nr. 1399
Vlerësimi: Hadith sahih.
1. Nëse hyn në xhami ndërsa imami është duke mbajtur hutben
Xhabir ibn Abdullah transmeton:
“Sulejk el-Gatafani erdhi ditën e xhuma, ndërsa Pejgamberi ﷺ po mbante hutben. Ai u ul. Pejgamberi ﷺ i tha:
‘O Sulejk! Ngrihu dhe fali dy rekate, por shkurtoji ato.’
Pastaj tha:
‘Kur ndonjëri prej jush hyn në xhami ditën e xhuma, ndërsa imami është duke mbajtur hutben, le t’i falë dy rekate dhe le t’i shkurtojë ato.’
* Buhariu, nr. 931
* Muslimi, nr. 875
1. Fale aq namaz sa të mundesh para hutbes
Selman el-Farisi transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Kush merr gusël ditën e xhuma, pastrohet sa më mirë që mundet, lyhet me vaj ose parfumoset me parfum nga shtëpia e tij, pastaj del (për në xhami) pa i ndarë dy veta që janë ulur pranë njëri-tjetrit, fal aq sa i është caktuar dhe, kur imami fillon të flasë, hesht, atij do t’i falen mëkatet ndërmjet asaj xhumaje dhe xhumasë tjetër.”
Ky hadith tregon se para daljes së imamit nuk ka numër të caktuar rekatesh, por njeriu fal aq sa i mundësohet.
* Buhariu, nr. 883
1. Heshtja gjatë hutbes
Ebu Hurejre transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Kur i thua shokut tënd: ‘Hesht!’, ndërkohë që imami është duke mbajtur hutben ditën e xhuma, ke bërë laghv (vepër të kotë).”
* Buhariu, nr. 934
* Muslimi, nr. 851
1. Kush merret me gjëra të kota gjatë hutbes
Ebu Hurejre transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Kush merr gusël ditën e xhuma, pastaj vjen në namaz, fal aq sa i është caktuar, hesht derisa imami ta përfundojë hutben, pastaj falet me të, atij i falen mëkatet ndërmjet asaj xhumaje dhe xhumasë tjetër, si dhe edhe tri ditë të tjera.”
* Muslimi, nr. 857
1. Prekja e guralecëve gjatë hutbes
Ebu Hurejre transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Kush prek guralecët (duke luajtur me ta gjatë hutbes), ka bërë laghv (vepër të kotë).”
* Muslimi, nr. 857
Shënim:
Dijetarët kanë thënë se sot në të njëjtin gjykim hyjnë:
* telefoni,
* ora,
* lapsi,
* tespihet,
* shikimi i mesazheve,
* çdo gjë që e largon njeriun nga dëgjimi i hutbes.
1. Të afrohesh pranë imamit
Evs ibn Evs eth-Thekafi transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Kush merr gusël ditën e xhuma dhe e plotëson guslin, shkon herët, ecën në këmbë e nuk hipën në kafshë, afrohet pranë imamit, e dëgjon hutben dhe nuk merret me gjëra të kota, për çdo hap që bën do të ketë shpërblimin e agjërimit dhe namazit të natës së një viti të plotë.”
* Ebu Davudi, nr. 345
* Tirmidhiu, nr. 496
* Nesaiu, nr. 1381
* Ibn Maxhe, nr. 1087
Vlerësimi: Sahih.
1. Suret që lexonte Pejgamberi ﷺ në namazin e xhumasë
Ebu Hurejre transmeton:
“Pejgamberi ﷺ në namazin e xhumasë lexonte:
‘Kur erdhën hipokritët…’ (Sureja El-Munafikun),
dhe
‘Kur të thirret ezani për namazin ditën e xhuma…’ (Sureja El-Xhuma).”
* Muslimi, nr. 877
Nu’man ibn Beshir transmeton:
“Pejgamberi ﷺ në namazin e Bajramit dhe në namazin e xhumasë lexonte:
‘Lartësoje emrin e Zotit tënd, Më të Lartit’ (Sureja El-A’la),
dhe
‘A të ka ardhur lajmi i Mbulesës?’ (Sureja El-Gashije).”
* Muslimi, nr. 878
22. Suneti pas namazit të xhumasë
Hadithi i parë
Ebu Hurejre transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Kur ndonjëri prej jush ta falë namazin e xhumasë, le të falë pas tij katër rekate.”
* Muslimi, nr. 881
Hadithi i dytë
Abdullah ibn Omer transmeton:
“Pejgamberi ﷺ nuk falte namaz pas xhumasë derisa kthehej në shtëpinë e tij; pastaj falte dy rekate.”
* Buhariu, nr. 937
* Muslimi, nr. 882
Përfundimi i dijetarëve
* Nëse falet në xhami, është sunet të falen katër rekate.
* Nëse falet në shtëpi, është sunet të falen dy rekate.
*Ky është mendimi që bashkon të gjitha hadithet autentike.*
23. Ora e pranimit të duasë
Ebu Hurejre transmeton:
“I Dërguari i Allahut ﷺ përmendi ditën e xhuma dhe tha:
‘Në të gjendet një çast; nëse një rob musliman e arrin atë duke qenë në namaz (duke adhuruar Allahun) dhe i kërkon Allahut diçka, Ai patjetër do t’ia japë.’
Pastaj bëri me dorë shenjë se ai çast është shumë i shkurtër.”
* Buhariu, nr. 935
* Muslimi, nr. 852
24. Kur është kjo orë?
Xhabir ibn Abdullah transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Dita e xhuma ka dymbëdhjetë orë. Në të ka një çast që nuk e arrin asnjë rob musliman duke i kërkuar Allahut diçka, vetëm se Allahu ia jep atë. Kërkojeni atë në orën e fundit pas ikindisë.”
* Ebu Davudi, nr. 1048
* Nesaiu në Es-Sunen el-Kubra.
Vlerësimi: Sahih.
Ky është mendimi i shumicës së sahabëve, ndër ta:
* Abdullah ibn Selam
* Ebu Hurejre
* Ahmed ibën Hanbel
* Ibën Kajjim el-Xheuzije
25. Leximi i sures El-Kehf
Ebu Seid el-Hudri transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Kush e lexon suren El-Kehf ditën e xhuma, do t’i ndriçohet një dritë deri në xhumanë tjetër.”
* El-Hakim, 2/399
* El-Bejheki, 3/249
Vlerësimi:
Hadith Sahih, e ka saktësuar:
* El-Hakim en-Nejsaburi
* Muhammed Nasiruddin el-Albani (Sahih el-Xhami’, nr. 6470).
26. Mos e veço ditën e xhuma me agjërim
Ebu Hurejre transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Askush prej jush të mos agjërojë vetëm ditën e xhuma, përveç nëse agjëron edhe një ditë para ose një ditë pas saj.”
* Buhariu, nr. 1985
* Muslimi, nr. 1144
27. Mos e veço natën e xhuma me namaz nate
Ebu Hurejre transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Mos e veçoni natën e xhuma nga netët e tjera me namaz nate dhe mos e veçoni ditën e xhuma me agjërim, përveç nëse bie në një agjërim që e mban zakonisht.”
* Muslimi, nr. 1144
28. Kujdes nga lënia e xhumasë
Ebu Hurejre dhe Abdullah ibn Omer transmetojnë se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Le të ndalen njerëzit nga lënia e xhumasë, përndryshe Allahu do t’ua vulosë zemrat dhe do të bëhen prej të shkujdesurve.”
* Muslimi, nr. 865
29. Kush lë tri xhuma
Ebu Xha’d ed-Damri transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Kush i lë tri xhuma nga pakujdesia, Allahu ia vulos zemrën.”
* Ebu Davudi, nr. 1052
* Tirmidhiu, nr. 500
* Nesaiu, nr. 1369
* Ibn Maxhe, nr. 1125
Vlerësimi: Sahih.
30. Dita e xhuma është festa javore e muslimanëve
Abdullah ibn Abbas transmeton se Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Vërtet, kjo është një ditë feste, të cilën Allahu e ka bërë festë për muslimanët. Kush vjen në xhuma, le të marrë gusël. Nëse ka parfum, le të parfumoset dhe le të përdorë misvakun.”
* Ibn Maxhe, nr. 1098
Vlerësimi: Hadith Hasen.
Përfundim
Me këtë pjesë përmbyllet një përmbledhje e haditheve më autentike rreth ditës së xhuma, të renditura sipas rrjedhës së saj: nga nata e xhuma, sabahu, përgatitja, shkuarja në xhami, hutbeja, namazi, veprat pas namazit dhe deri në fund të ditës. Kjo përfshin hadithet themelore që dijetarët i përdorin në kapitujt e Ahkâm el-Xhumu’ah (Dispozitat e Xhumasë).
Bekir Halimi
