Prej dy ditësh, forcat e ushtrisë siriane kanë nisur përparimin në brendësi të rajoneve të Lindjes së Eufratit, konkretisht në provincat Deir ez-Zor dhe Raka. Për këdo që nuk e njeh natyrën e asaj zone, ajo kishte qenë nën kontrollin e forcave të ashtuquajtura “Siria Demokratike”, ose shkurt “Qasad”, të cilave Shtetet e Bashkuara u kishin dhënë rreth 27 pika ushtarake, në mungesë të pranisë së Bashar al-Asadit. Kjo zonë, pra Lindja e Eufratit, përfshin në thelb tri provinca të mëdha siriane: Rakën, Deir ez-Zorin dhe Hasakën, si dhe çfarë zotëron ajo zonë nga pasuri natyrore të jashtëzakonshme.
Imagjinoni sa vijon: fusha e naftës al-Omar në Deir ez-Zor përmban rezerva të vlerësuara rreth 760 milionë fuçi. Pranë saj ndodhet fusha al-Tank, e cila prodhon 14 milionë fuçi në vit dhe ka rezerva të vlerësuara rreth një çerek miliardi fuçi. Më pas vjen fusha “Konoko Phillips” në Deir ez-Zor, e cila prodhon 4.7 miliardë metra kub gaz në vit. Në Hasakë ndodhet kompleksi i fushave suedeze, që përfshin rreth 25 puse gazi me kapacitet 500 mijë metra kub në ditë. Gjithashtu ndodhet kompleksi i fushave al-Jibsa në Hasakë, me kapacitet prej një trilion metri kub gaz në vit dhe njëqind milionë fuçi nafte në vit. Më i madhi është kompleksi i fushave Rmeilan, i cili prodhonte i vetëm 165 mijë fuçi naftë në ditë. Për më tepër, Lindja e Eufratit përmban mushkëritë bujqësore të Sirisë: 42% e prodhimit bujqësor sirian vjen nga Lindja e Eufratit. Po ashtu përfshin digën e Eufratit, e cila prodhon energji hidroelektrike me kapacitet 880 megavat.
Kjo pasuri e jashtëzakonshme kishte qenë tërësisht nën kontrollin e separatistëve kurdë, deri sa ushtria siriane nisi një mision që në fillim dukej i kufizuar, më pak se një javë më parë, për të dëbuar forcat e Qasadit nga lagjet Sheikh Maqsoud dhe Ashrafije në Alepo. Në pamje të parë, çështja mund të dukej thjesht si çlirimi i disa lagjeve. Por këto dy lagje e kishin mbajtur qytetin e Alepos të paralizuar, sepse lidheshin me veriun dhe lindjen e qytetit dhe, për shkak të pozicionit të tyre të ngritur, i mundësonin zotëruesit të kontrollonte lëvizjet ushtarake kundërshtare dhe t’i neutralizonte ato.
Pritej që beteja të zgjaste, por ushtria siriane e zgjidhi çështjen me shpejtësi dhe zhduku praninë separatiste kurde në perëndim të Eufratit. Gjithashtu pritej që luftimet të ndaleshin në perëndim të Eufratit, pa u shtrirë drejt lindjes, gjë që do të kishte paralizuar Qasadin. Por lëvizjet ushtarake siriane ishin rrufe: ushtria siriane u fut thellë në provincat Raka dhe Deir ez-Zor, mori nën kontroll digën e Eufratit, fushën al-Omar, qytetin al-Tabqa, fushat al-Rasafa dhe al-Safjan në Raka, si dhe, më e rëndësishmja, fushën naftëmbajtëse Konoko në Deir ez-Zor. Ky përparim duket i madh, por nga ana humanitare nuk krahasohet me çlirimin e të burgosurve në burgjet e Rakasë nën sundimin e Qasadit; videot tregojnë praninë e të miturve dhe vajzave.
Ky përparim nuk do të ishte i mundur pa dritën jeshile amerikane. Gabimi i Qasadit ishte se besoi se ishte e mbuluar nga një mbrojtje amerikane absolute dhe se forcat e Basharit nuk do të lejoheshin të përparonin në zonat e saj. Ajo refuzoi në fillim përmbysjen e Asadit dhe bashkimin me ushtrinë siriane, por nuk e kuptoi madhësinë e ndryshimeve ndërkombëtare rreth Sirisë, nën patronazhin rajonal turk, saudit dhe katar, si dhe ndërkombëtar amerikan, që preferon të merret me një entitet sirian të unifikuar, për t’u marrë më pas me dosjen e paqes me armikun izraelit. Ushtria amerikane qëndroi spektatore përballë përparimit të shpejtë në Lindjen e Eufratit dhe u mjaftua me një cicërimë të Brad Cooper, komandantit të Shtabit Qendror amerikan, ku kërkonte nga forcat siriane ndalimin e operacioneve ushtarake midis Alepos dhe Tabqës. Ky ndërhyrje amerikane ishte shumë e zbehtë krahasuar me atë që Qasadi priste prej saj. A ishte suksesi sirian vetëm ushtarak? Sinqerisht, jo… suksesi ishte shumë më i thellë.
Më e rëndësishmja ishte shembja e hendekut kulturor të bazuar mbi shtypjen. Si ndodhi kjo? Duke qetësuar rrugën kurde përmes njohjes së gjuhës kurde si gjuhë kombëtare në Siri, dhënies së festës së Nevruzit si festë zyrtare dhe përcaktimit se identiteti kurd është pjesë e pandashme e identitetit sirian. Roli i dytë ishte mbi tryezën e negociatave. Qasadi erdhi nga një pozitë e dobët për të ofruar lëshime, dhe kjo u realizua realisht. Presidenca siriane shpalli nënshkrimin e një marrëveshjeje midis al-Shar‘a dhe Mazloum Abdi, ku Qasadi heq dorë nga të gjitha fushat e naftës në Hasakë, Deir ez-Zor dhe Raka, si dhe integrimin e Qasadit në ushtrinë siriane në mënyrë individuale, pa strukturë organizative të veçantë.
Kjo është në fakt fitorja më e madhe politike dhe ushtarake e Sirisë së re: të përparojë në zonat e ndaluara dhe të marrë kontroll të plotë mbi provincat Raka dhe Deir ez-Zor dhe të gjitha institucionet e tyre; të integrojë institucionet civile në provincën e Hasakës brenda shtetit sirian. Kjo marrëveshje i dha Sirisë atë që nuk e kishte marrë prej vitesh: rikthimin e afërsisht një të tretës së territorit të saj, 90% të naftës dhe gjysmën e prodhimit bujqësor. Që nga rrëzimi i Asadit, asgjë nuk i afrohet këtij suksesi.
Sot Siria po vendos një ekuacion të ri: jo një unitet të ndërtuar mbi dhunën dhe mohimin e tjetrit, por një shtet të gatshëm të njohë të gjitha përbërësit dhe t’i integrojë ata nën sovranitetin e shtetit. Sot Siria po rifiton kontrollin mbi më shumë nga territoret e saj. Populli i saj i shtypur mund të gëzohet për rikthimin e fushave të naftës, ndërsa vuan nga mungesa e energjisë elektrike. Sot Siria po bëhet më afër se kurrë me të kaluarën që e njohim gjeografikisht. Këtë panoramë e prish vetëm prania izraelite në Golan, Quneitra dhe Malin Sheikh. Sot numri i aktorëve në tokën siriane po zvogëlohet dhe qeveria në Damask po bëhet aktori politik dhe ushtarak më i fuqishëm. Rruga është ende e gjatë për rikthimin e Sirisë së madhe dhe të qëndrueshme. Në pritje të fitores së tretë me rikthimin e tokave tona të pushtuara. Sirianët kanë të drejtë të gëzohen për arritjen e tyre… për kthimin e shtetit të tyre të unifikuar, të cilin regjimi i Asadit e kishte shpërbërë midis rusit, amerikanit, izraelit dhe separatistit.
Abduhu Fajid
