Samir Al-Arki – Shkrimtar dhe studiues i çështjeve turke
Sulmi më i fundit i dronëve ukrainas tërhoqi sërish vëmendjen ndaj rëndësisë së aeroplanëve pa pilot në luftën ruso-ukrainase.
Më 1 qershor, presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky deklaroi me krenari në një fjalim të regjistruar:
“Rusia ka pësuar humbje të mëdha dhe të ndjeshme… dhe kjo është plotësisht e justifikueshme.”
Këto fjalë pasuan një sulm të madh të dhjetëra dronëve që shënjestruan baza ajrore në thellësi të territorit rus, duke shkatërruar disa bombardues strategjikë. Ky sulm cilësohet si më i fuqishmi dhe më me ndikim që nga fillimi i luftës mbi tre vjet më parë.
Ky zhvillim theksoi sërish rolin efektiv të dronëve në luftërat moderne – rol që ka dalë në pah në disa beteja në vitet e fundit, si në betejën për Tripolin (Libi) në 2020, kur dronët luajtën një rol kyç në largimin e forcave të Khalifa Haftar-it nga kryeqyteti, dhe në luftën për rajonin e Nagorni-Karabakut po atë vit, ku ushtria azerbajxhanase fitoi falë përdorimit të dronëve për të shkatërruar mbrojtjen armene.
Kështu, sulmi më i fundit i dronëve ukrainas, i cili pritet të shënojë një pikë kthese në luftë, tregoi qartë rëndësinë vendimtare të dronëve në këtë konflikt.
⸻
Vëmendja e inteligjencës turke
Ky fakt ka qenë në qendër të një raporti të rëndësishëm të publikuar nga Akademia e Inteligjencës Turke në prill 2025, me titull:
“Përdorimi i dronëve në luftën Rusi-Ukrainë: lojtarët e rinj në luftën moderne dhe transformimi teknologjik i së ardhmes.”
Raporti shqyrton ndikimin e përdorimit të dronëve në këtë luftë dhe ndikimin e tyre në zhvillimin e teknologjisë ushtarake.
Edhe pse raporti flet për përdorimin e dronëve nga të dyja palët, ai vë në pah sidomos efikasitetin e përdorimit të tyre nga Kievi dhe mënyrën si Ukraina arriti të balancojë epërsinë ushtarake tradicionale të Rusisë.
Në fakt, analiza dhe përshkrimi i kapaciteteve të dronëve në raport përbëjnë një parashikim të hershëm për ndikimin që do të kishin këto mjete në zhvillimin e luftës.
⸻
Rëndësia strategjike e dronëve
Raporti thotë në një paragraf me domethënie të thellë:
“Lufta ruso-ukrainase është një shembull i qartë i fuqisë së teknologjisë së dronëve për të ndryshuar rrënjësisht natyrën e luftës. Detyrat e ndryshme të dronëve – si inteligjenca, vëzhgimi, zbulimi, sulmi, logjistika dhe lufta elektronike – kanë ndikuar drejtpërdrejt në qasjet strategjike të zhvilluara për të fituar epërsi në terren.”
Raporti rendit disa aspekte kyçe të rëndësisë së dronëve në luftën ruso-ukrainase:
1. Përdorimi i tyre për zbulim, sulm dhe mbështetje logjistike, që ndikoi në fleksibilitetin operativ dhe në procesin e marrjes së vendimeve.
2. Ndryshimi i qasjes strategjike nga Ukraina përmes përdorimit efektiv të dronit turk Bayraktar TB2, i cili ka aftësi për fluturim të zgjatur dhe sulme të sakta nga larg.
• Ndërkohë, Rusia përdori dronë kamikaz për të goditur infrastrukturën energjetike të Ukrainës.
3. Përshpejtimi i vendimmarrjes ushtarake, falë pamjeve në kohë reale që ofrojnë dronët për vëzhgim dhe drejtimin e artilerisë.
4. Efekti ekonomik i dronëve, të cilët me kosto të ulët mund të shkaktojnë dëme të mëdha. Ukraina vlerëson se sulmi i fundit shkaktoi dëme ndaj Rusisë në vlerë prej rreth 7 miliardë dollarësh – dëme që Moska do ta ketë të vështirë t’i kompensojë në kohë të shkurtër.
⸻
Përfitimi i Kievit nga dronët
Studimi turk e kishte theksuar këtë ndikim shumë përpara sulmit të fundit ukrainas, duke vënë në dukje se:
“Ukraina ka zhvilluar zgjidhje të lira por efektive, duke përshtatur dronë tregtarë për përdorim ushtarak.”
Kjo strategji ka treguar se edhe palët me burime të kufizuara mund të sfidojnë forca ushtarake më të mëdha përmes zgjidhjeve novatore me dronë.
Raporti vëren gjithashtu se Ukraina ka përdorur dronë të pajisur me teknologji të luftës elektronike për të ndërprerë radarin dhe komunikimet ruse – duke dëmtuar ndjeshëm koordinimin dhe aftësitë strategjike të forcave ruse.
⸻
Aftësitë strategjike të Ukrainës
Sipas raportit, kjo është lufta e parë “e dronëve”, digjitale dhe kibernetike në historinë e konflikteve moderne.
Ndryshe nga luftërat e mëparshme, ku dronët përdoreshin kryesisht nga njëra palë, këtu të dyja – Ukraina dhe Rusia – kanë përdorur dronë vendas dhe të importuar në shkallë të gjerë.
Edhe pse Rusia ka më shumë dronë (6 për çdo 1 të Ukrainës), raporti i inteligjencës turke zbulon se Ukraina ka befasuar botën me kapacitetin e saj prodhues, duke qenë një vend me fuqi mesatare, për të cilin shumë prisnin që të dorëzohej brenda javësh ose muajsh.
Gjatë luftës:
• Kapaciteti prodhues ushtarak i Ukrainës është rritur ndjeshëm.
• Rreth 70 kompani shtetërore dhe 400 private veprojnë në industrinë e mbrojtjes.
• 200 kompani punojnë në sisteme tokësore, ajrore dhe detare pa pilot.
• 50 kompani zhvillojnë sisteme të luftës elektronike.
• 150 kompani prodhojnë armë të ndryshme.
Ukraina përdor një qasje të përshpejtuar të prodhimit dhe testimit të prototipeve në fushë – nëse testi është i suksesshëm, prototipi futet menjëherë në prodhim.
⸻
Prodhim masiv dhe inteligjencë artificiale
Industria ukrainase e dronëve është rritur ndjeshëm:
• Në vitin 2022 prodhoheshin 3,000–5,000 njësi në vit.
• Në vitin 2023 u arritën rreth 300,000 njësi.
• Në vitin 2024 kapaciteti vjetor arriti në 2 milionë njësi – më shumë se çdo vend i NATO-s.
Kostoja e prodhimit në Ukrainë është shumë më e ulët se në Perëndim. Ndërkohë, Rusia detyrohet të përdorë raketa me vlerë deri në 1 milion dollarë për të rrëzuar një dron me kosto shumë të ulët.
Integrimi i inteligjencës artificiale në dronët ukrainas u ka mundësuar atyre të sfidojnë mbrojtjen ajrore ruse dhe të anashkalojnë raketat e shtrenjta mbrojtëse, duke arritur saktësi deri në 80%, krahasuar me 50% të dronëve të zakonshëm.
⸻
Sulmi i koordinuar dhe reagimi ndërkombëtar
Kjo rritje sasiore dhe cilësore u konkretizua me sulme të koordinuara ndaj infrastrukturës ushtarake ruse.
Në gusht 2024, Ukraina përdori mbi 100 dronë për të goditur bazën ajrore të Marinovkës, duke shkaktuar një shpërthim të madh.
Por sulmi i fillim-qershorit 2025 tejkaloi çdo precedent:
117 dronë u përdorën për të goditur baza që ndodhen mijëra kilometra larg kufirit ukrainas, si:
• Baza Belaya në Irkutsk (4500 km nga kufiri)
• Baza Olenya afër Murmanskut në Rrethin Arktik (2000 km)
• Baza ajrore Ivanovo (800 km)
Një zyrtar ushtarak amerikan komentoi:
“Sulmi i Ukrainës tregoi një nivel zhvillimi që nuk e kemi parë kurrë më parë.”
Këtë zhvillim e kishte vërejtur dhe raporti turk, i cili vë në dukje presionin në rritje mbi mbrojtjen ajrore ruse dhe zbulon qartë mangësitë në sistemin mbrojtës të Rusisë, si dhe paaftësinë e saj për të mbrojtur një hapësirë kaq të madhe.
⸻
Përfundim
Raporti i Akademisë së Inteligjencës Turke ka arritur të identifikojë me saktësi ndikimin strategjik të dronëve në luftën ruso-ukrainase, sidomos për Ukrainën, e cila e ka kuptuar herët se dronët janë çelësi për të balancuar forcën ushtarake të Rusisë.
Raporti gjithashtu zbulon dështimin rus për të përballuar këtë zhvillim – Moska nuk ka arritur të ndalojë rritjen e prodhimit dhe përdorimit të dronëve nga Ukraina, as të përmirësojë në kohë sistemet e veta mbrojtëse.
Kjo çoi në goditjen e bazave ajrore ruse dhe shkatërrimin e bombarduesve strategjikë të saj thellë në territorin rus – ndërkohë që ata qëndronin të pambrojtur në pistat e tyre.
