Instituti Izraelit për Studime të Sigurisë Kombëtare (INSS) publikoi më 9 korrik 2026 një studim të hartuar nga gjeneralmajori në rezervë, dr. Jakov Bengo, në të cilin trajtohen pasojat strategjike të marrëveshjes për shitjen e motorëve amerikanë F110 Turqisë, të destinuar për avionin luftarak turk KAAN. Sipas studimit, kjo marrëveshje, me vlerë mbi 700 milionë dollarë, nuk përfaqëson thjesht një kontratë për furnizimin me motorë avionësh, por një hap strategjik që mund të hapë rrugën për rikthimin e Ankarasë në programin e avionit amerikan të gjeneratës së pestë F-35, pas disa vitesh përjashtimi për shkak të blerjes së sistemit rus të mbrojtjes ajrore S-400.
Autori thekson se administrata aktuale amerikane e konsideron Turqinë një shtyllë themelore të arkitekturës së NATO-s dhe, për këtë arsye, synon të rindërtojë besimin ushtarak me Ankaranë, edhe nëse kjo kërkon tejkalimin e kundërshtimeve ekzistuese brenda Kongresit amerikan. Nga këndvështrimi izraelit, të cilin e pasqyron studimi, kjo politikë mund të ketë pasoja të gjera që nuk kufizohen vetëm në marrëdhëniet amerikano-turke, por shtrihen edhe në ekuilibrin e forcave në Lindjen e Mesme dhe në sigurinë e programit global F-35.
Studimi rikujton zhvillimin e krizës mes Ankarasë dhe Uashingtonit, duke nisur nga anëtarësimi i Turqisë në vitin 2002 si partnere industriale në programin F-35, më pas vendimin e presidentit Recep Tayyip Erdoğan në vitin 2017 për të blerë sistemin rus S-400, përjashtimin zyrtar të Turqisë nga programi në vitin 2019, si dhe vendosjen e sanksioneve amerikane ndaj saj në vitin 2020, në bazë të ligjit CAATSA. Megjithatë, autori vlerëson se gjatë viteve 2025 dhe 2026 është vërejtur një ndryshim gradual në qëndrimin amerikan, përmes sinjaleve se administrata e presidentit Donald Trump është e gatshme të rihapë kanalet e bashkëpunimit në fushën e mbrojtjes me Turqinë. Marrëveshja për motorët F110 shihet si prova e parë konkrete e këtij orientimi.
Studimi thekson se motorët F110, të vetëm, nuk e shndërrojnë projektin KAAN në një avion luftarak të plotë të gjeneratës së pestë, por përbëjnë një nga komponentët teknikë më të rëndësishëm për realizimin e tij. Pikërisht kjo e bën marrëveshjen me rëndësi të veçantë strategjike për Turqinë. Në të njëjtën kohë, Ankaraja vazhdon të forcojë fuqinë e saj ajrore duke synuar blerjen e deri në 56 avionëve Eurofighter Typhoon, ndërsa pilotët e saj vazhdojnë stërvitjen në Katar, si pjesë e një plani të integruar për rindërtimin e forcave ajrore turke.
Studimi paralajmëron se suksesi i projektit KAAN mund ta shndërrojë Turqinë në një eksportuese rajonale të avionëve luftarakë modernë. Ai vëren se Indonezia tashmë ka nënshkruar një marrëveshje lidhur me projektin, ndërsa Egjipti dhe Arabia Saudite kanë shprehur interes për ta siguruar këtë avion në të ardhmen. Nga këndvështrimi i autorit, përhapja e avionëve turq të gjeneratës së pestë në rajon do të përbënte një sfidë të drejtpërdrejtë për epërsinë ajrore izraelite dhe do të ndryshonte ekuilibrin strategjik në Lindjen e Mesme.
Një pjesë e rëndësishme e studimit i kushtohet rreziqeve që, sipas autorit, mund të lindin nga fakti se Turqia vazhdon të zotërojë sistemin rus S-400, ndërkohë që mund të pajiset edhe me teknologji të gjeneratës së pestë. Ai argumenton se përdorimi i avionëve të avancuar pranë një sistemi të sofistikuar rus mund të mundësojë – të paktën teorikisht – grumbullimin e të dhënave të hollësishme mbi karakteristikat radarike të avionit F-35. Sipas studimit, këto të dhëna mund të përfundonin në duart e Rusisë dhe, më pas, edhe të Kinës, duke rrezikuar sigurinë e të gjithë programit amerikan dhe jo vetëm epërsinë ushtarake të Izraelit.
Studimi shpreh gjithashtu shqetësimin se, nëse Turqia rikthehet në programin F-35, ajo mund të fitojë qasje në rrjetet e përbashkëta taktike të shkëmbimit të të dhënave të aleancës, si dhe në disa teknologji që lidhen me industrinë izraelite të mbrojtjes, e cila merr pjesë në prodhimin e pjesëve të avionit, si krahët e prodhuar nga Industria Ajrore Izraelite dhe helmetat e avancuara të pilotëve të prodhuara nga kompania Elbit.
Në aspektin gjeopolitik, studimi vlerëson se Turqia nuk synon më integrimin e plotë në sistemin perëndimor, por po përpiqet të konsolidohet si një fuqi rajonale e pavarur, duke ndjekur një politikë të jashtme më autonome ndaj Shteteve të Bashkuara. Sipas autorit, kjo reflektohet në zgjerimin e ndikimit të saj në Siri, në Mesdheun Lindor, në forcimin e pranisë në Qipron Veriore, si dhe në zhvillimin e marrëdhënieve me një sërë fuqish rajonale, përfshirë Egjiptin, Arabinë Saudite dhe Katarin.
Në përfundim, autori arrin në përfundimin se shqetësimi kryesor izraelit nuk lidhet vetëm me transferimin e teknologjisë ushtarake drejt Turqisë, por me ngritjen e Ankarasë si një fuqi rajonale që zotëron një industri të avancuar të mbrojtjes dhe është në gjendje të prodhojë e eksportojë avionë luftarakë të gjeneratës së pestë. Sipas studimit, marrëveshja për motorët F110 mund të jetë fillimi i një procesi politik dhe ushtarak që do të përfundojë me rikthimin e Turqisë në programin F-35, një zhvillim që studimi e konsideron sfidë të drejtpërdrejtë për sigurinë e Izraelit dhe për arkitekturën e sigurisë perëndimore, veçanërisht nëse Ankaraja vazhdon të mbajë në përdorim sistemin rus S-400.
