Mbrëmjen e ditës së shtunë, 30 gushtin e kaluar, avioni i kryeministrit indian Narendra Modi u ul në qytetin verior Tianjin në Kinë, në vizitën e tij të parë te fqinji i tij aziatik më i rëndësishëm pas më shumë se 7 vitesh, për të marrë pjesë në samitin e Organizatës së Bashkëpunimit të Shangait, në të cilën Delhi u anëtarësua si anëtar i plotë në vitin 2017. Modi erdhi nga lindja, ku kishte qenë për vizitë në Japoni për të diskutuar një sërë nismash të bashkëpunimit ekonomik me kryeministrin japonez Shigeru Ishiba, dhe më kryesorja prej tyre janë investime japoneze me vlerë 68 miliardë dollarë në Indi gjatë dhjetë viteve të ardhshme.
Nga Japonia, aleati perëndimor më i spikatur në Azi, Modi u drejtua kah Kina, rivali më i rëndësishëm i Shteteve të Bashkuara, duke kaluar vijat e konkurrencës gjeopolitike, madje duke kapërcyer gjithashtu edhe tensionin ekzistues në marrëdhëniet e vetë vendit të tij me Kinën. Marrëdhëniet ishin tensionuar mes Delhit dhe Pekinit në sfondin e përleshjeve kufitare në malet Himalaje në vitin 2020, deri në atë masë sa të dy vendet zbatuan mobilizim të pjesshëm ushtarak, ku secili grumbulloi rreth 50 mijë ushtarë në pikat e përplasjes, përveç pezullimit të fluturimeve të drejtpërdrejta mes tyre. Dhe kjo nuk ishte veçse një kapitull në një konflikt të zgjatur ndër dekada rreth kufirit më të gjatë ndërkombëtar, i cili nuk është përcaktuar përfundimisht deri sot.
Në Tianjin, Modi u takua gjithashtu me presidentin rus Vladimir Putin, duke injoruar rezervat evropiane lidhur me nderimin e njeriut që pushtoi Ukrainën, dhe duke hedhur poshtë rezervat e Uashingtonit për marrëdhënien e fortë dhe historike midis Indisë dhe Rusisë. India ka trashëguar një partneritet të thellë me Moskën që nga fundi i Luftës së Ftohtë, të cilin nuk e ndryshoi rënia e Bashkimit Sovjetik, ndryshe nga shumë vende që i kthyen shpinën Rusisë në vitet tetëdhjetë e nëntëdhjetë; India deri sot mbetet blerësi më i madh i armëve ruse në botë, ndërsa Moska është furnizuesi më i rëndësishëm i armëve për forcat e armatosura indiane gjatë viteve të kaluara.
Në të njëjtën kohë, Delhi shfrytëzoi ngritjen e Kinës dhe drojën e Shteteve të Bashkuara ndaj Pekinit për të hapur derën e marrëdhënieve strategjike me Uashingtonin, dhe për të marrë një pozitë të madhe në rrjetin e aleancave amerikane në rajonin e Paqësorit dhe Oqeanit Indian, si një shtet që mund të kontribuojë në përmbajtjen e Kinës në këmbim të përfitimeve ushtarake dhe ekonomike nga Shtetet e Bashkuara dhe Britania. Por pas ngjitjes së Donald Trump-it, duket se politika e Uashingtonit ndaj Indisë po përjeton një tension të paparë që prej viteve tetëdhjetë, gjë që hedh një gur në ujërat e qeta të marrëdhënieve ndërkombëtare në Azinë Jugore dhe Juglindore.
India që mori doganat më të larta ndonjëherë me përqindje 50% (Shutterstock)
*Trump e ndëshkon Indinë për naftën ruse*
Trump e nisi muajt e parë në pushtet me një seri tarifash doganore që i vendosi ndaj dhjetëra vendeve, më e spikatura mes tyre India, e cila mori doganat më të larta ndonjëherë me 50%, në një goditje të qartë për partneritetin indo-amerikan.
Doganat erdhën si ndëshkim për Indinë për marrëdhëniet e saj ekonomike me Rusinë, në veçanti për importimin e naftës ruse. Shtetet e Bashkuara vazhdimisht e kanë mbyllur njërin sy ndaj marrëdhënies indo-ruse dhe e kanë mirëkuptuar atë nën administratat e mëparshme; për shembull, administrata Biden i dha Indisë në vitin 2022 një përjashtim nga sanksionet amerikane të vendosura për blerjen e armëve ruse në bazë të ligjit CAATSA, i cili vendos sanksione të gjera ndaj ndërveprimeve ekonomike dhe ushtarake me vendet që Shtetet e Bashkuara i konsiderojnë si kundërshtare.
Megjithatë, administrata aktuale nuk duket se është e interesuar në të njëjtën masë për partneritetet që Uashingtoni i ndërtoi më herët, qoftë me Indinë apo me Evropën. Trump u takua me presidentin rus në Alaskë për të diskutuar fatin e Ukrainës dhe sigurinë evropiane, pa u shqetësuar për mendimin e vetë liderëve evropianë në një konflikt që prek kryesisht Evropën. Ndërkohë, ai u përfshi njëkohësisht në negociata tregtare me Kinën, ku dy gjigantët diskutuan rreth fatit të marrëdhënieve të tyre ekonomike, pa iu referuar asnjërit prej aleatëve të vendit të tij në Azi që janë të dyshueshëm ndaj Kinës, në krye të të cilëve India dhe Japonia.
Dhe duket se Trump është i vendosur të vazhdojë një politikë të arritjes së kompromisëve të mëdha me të mëdhenjtë, si Rusia dhe Kina, në kurriz të vendeve që ai i sheh më të vogla nga përmasa ose më pak me ndikim, ose të dobëta për të përfituar nga privilegjet e aleancës amerikane pa kundërshpërblim. Nga një seri e gjatë aleatësh të Shteteve të Bashkuara nëpër botë, India duket hallka më e dobët, jo vetëm sepse është më e re në aleancat amerikane, ndryshe nga Japonia dhe Evropa, por më e rëndësishmja sepse ekonomia e Indisë ka qenë dhe vazhdon të jetë më afër vendeve në zhvillim sesa aleatëve tradicionalë të Perëndimit.
Politikat e Trump-it, të cilat negociojnë me të mëdhenjtë dhe u pakësojnë hapësirën e manovrës vendeve të mesme ose të vogla, dhe që përqendrohen kryesisht në rikthimin e strukturës industriale amerikane; janë vërtetuar si një kërcënim për shumë vende të botës së tretë, kërcënim që ndikon tek India në një masë të ngjashme, e që për rrjedhojë e bën atë të kthehet të kërkojë një shteg të veçantë në ndërveprim me Kinën dhe Rusinë, madje të kapërcejë preokupimin me Uashingtonin dhe përpjekjet për të përfituar nga aleanca me të, drejt ndërveprimit me fqinjët e saj në Azi dhe Afrikë, sipas politikave të saj të vjetra deri në mesin e viteve tetëdhjetë.
Nuk është pra e çuditshme fushata që po e zhvillon media indiane kundër politikave të Trump-it, dhe kërkesat në rritje që India të hapë shtegun e vet dhe të injorojë presionet amerikane; një drejtim që e shprehu qartë edhe vetë Modi kur Kryeministria shpalli synimin për të pritur presidentin rus Vladimir Putin në një vizitë zyrtare në Delhi këtë vit, si një mesazh i qartë injorimi për Uashingtonin dhe për doganat që ai vendosi si ndëshkim për bashkëpunimin ekonomik me Rusinë, përveç takimit të zhvilluar realisht midis Putinit dhe Modit në Tianjin në margjinat e samitit të Shangait.
*Kina: një problem i veçantë indian*
“Ka një problem të përgjithshëm që quhet Kina. Ne nuk jemi i vetmi vend ku ngrihet debati për Kinën. Shkoni në Evropë dhe pyesni për diskutimet kryesore të sigurisë kombëtare ose ekonomisë, do t’i gjeni për Kinën. Shkoni në Shtetet e Bashkuara, do t’i gjeni të zënë plotësisht me Kinën, dhe për arsye të mira… Edhe India ka një problem me Kinën… por është një problem i veçantë që i tejkalon problemin e përgjithshëm global ndaj Kinës.”
Me këto fjalë, foli hapur ministri i Jashtëm indian Subrahmanyam Jaishankar në margjina të Forumit të Udhëheqësve të Botës që e organizoi gazeta indiane “Economic Times” verën e vitit 2024, duke theksuar se vendi i tij ka një “problem rajonal” me rolin kinez, një problem i vjetër në të vërtetë që i paraprin me dekada efekteve globale të ngritjes së Kinës, që nga shpërthimi i konfliktit të parë ushtarak midis dy vendeve në vitin 1962.
Kina, në të vërtetë, nuk u shqetësua nga hapja e Jaishankar-it dhe e injoroi atë, pasi kishte marrë pjesë para deklaratës së tij me disa ditë në takimet e komitetit të çështjeve kufitare midis Indisë dhe Kinës, për uljen e tensioneve ekzistuese prej 5 vitesh. Në bazë të kësaj, India reagoi pozitivisht dhe nisi hapat e rivendosjes së marrëdhënieve me Kinën tashmë gjatë muajve të kaluar, përfshirë marrëveshjen për rikthimin e fluturimeve të drejtpërdrejta midis dy vendeve.
Mirëpo ndërveprimi i Indisë me Kinën sërish nuk do të thotë se ajo ka vendosur papritmas të kapërcejë kërcënimin që e sheh se Kina paraqet për sigurinë e saj; por do të thotë se ajo është bërë e detyruar t’i zgjidhë problemet e saj të sigurisë duke ndërvepruar drejtpërdrejt me Pekinin, pa iu drejtuar aleancës me Shtetet e Bashkuara, një aleancë që e shqetëson Kinën në mënyrë të natyrshme. Nga ana tjetër, Pekini duket më i gatshëm të negociojë me Indinë dhe të tërhiqet nga politika që Delhi i sheh si agresive nëse India vendos të ndjekë shtegun e negociatës dypalëshe në vend që të mbështetet te një aleancë me një shtet të madh jashtë tërë rajonit, veçanërisht nëse janë Shtetet e Bashkuara, praninë e zgjeruar të të cilave Pekini nuk e mirëpret në Azinë Lindore dhe Jugore.
Prandaj ndërveprimi ekonomik midis dy gjigantëve shfaqet si nxitës i mjaftueshëm për rikthimin e marrëdhënieve miqësore midis tyre, veçanërisht se India mund të ketë nevojë më shumë ekonomikisht për Kinën nën doganat e Trump-it. Për shembull, Kina u zotua të marrë parasysh nevojat e Indisë për mineralet e rralla të tokës dhe disa pajisje të përdorura në gërmimin e tuneleve, importi i të cilave në Indi u ndikua për shkak të përplasjeve të vitit 2020. Dhe Kina është partnerja e dytë më e madhe tregtare e Indisë pas Shteteve të Bashkuara, por bilanci tregtar është tejet i anuar në favor të Kinës. Megjithatë, çështja e kufijve që nuk janë përcaktuar deri sot, dhe mbështetja e hapur e Kinës për Pakistanin, kundërshtarin e betuar të Indisë, mbeten dy pika pezull midis Delhit dhe Pekinit.
Pas përfundimit të takimit midis Modit dhe Xi-t dje të dielën (31 gusht), zyrtari i Ministrisë së Jashtme Vikram Misri deklaroi se “terrorizmi” përtej kufijve të dy vendeve ishte një nga çështjet që diskutoi Modi me Xi-n, dhe se i pari theksoi se të dy vendet vuajnë nga terrorizmi – një përpjekje indiane për të kornizuar konfliktin me grupet e mbështetura nga Pakistani si pjesë e luftës kundër terrorizmit në rajon, një detyrë në të cilën është e përfshirë edhe Kina, duke pasur parasysh drojën e saj nga grupet islamiste të armatosura, sidomos ato që tërheqin myslimanët ujgurë.
Dhe Kina kishte votuar kundër një rezolute që dënonte sulmet e fundit në Kashmirin indian, të cilat çuan në përplasjet e fundit midis Indisë dhe Pakistanit; dhe për rrjedhojë duket se India po përpiqet ta tërheqë Kinën drejt një pozicioni më të balancuar në dosjen pakistaneze, në këmbim që Delhi të marrë vetë një qëndrim më të balancuar larg aleancave amerikane që e rrethojnë Kinën nga të gjitha anët, në mënyrë që të dy vendet të realizojnë një lloj ekuilibri aziatik pa përfshirë fuqi joadaziatike – e cila në të vërtetë është një politikë me rrënjë të vjetra në marrëdhënien e dy vendeve, që e formësuan 5 parime përpara se t’i shkatërronte lufta mes tyre në vitin 1962.
Ndërveprimi ekonomik midis dy gjigantëve ishte një nxitës i mjaftueshëm për rikthimin e marrëdhënieve miqësore midis tyre (Associated Press)
*Pesë parimet: kujtesa e trazuar e marrëdhënies indiano-kineze*
Më pak se 10 vjet pas shpalljes së pavarësisë së Republikës së Indisë (1947) dhe shpalljes së Republikës Popullore të Kinës (1949), kryeministri indian Jawaharlal Nehru u takua me homologun e tij kinez Zhou Enlai, dhe u duk se të dy burrat, që të dy të përfshirë në luftën e tyre kundër kolonializmit, kishin formuar një miqësi të thellë dhe vendosën themelet e një marrëdhënieje të ngushtë midis dy vendeve, të mbështetur në atë që e quajtën “Panchsheel”, pra pesë parimet, që përfshijnë respektin e ndërsjellë për sovranitetin, mosagresionin, mosndërhyrjen në punët e brendshme, barazinë në interesa dhe bashkëjetesën paqësore.
E siguruar nga thellësia e marrëdhënieve personale dhe dypalëshe me Kinën njëkohësisht, India e përqendroi përpjekjen e saj në përballjen me “sfidën pakistaneze” që e rrethonte nga lindja dhe perëndimi, ku Bangladeshi në atë kohë ishte ende pjesë e Pakistanit (i njohur si Pakistani Lindor). Dhe në kulmin e angazhimit të saj në betejën rajonale, Kina mori një vendim të ashpër pragmatist për të zgjidhur mosmarrëveshjet kufitare të pazgjidhura me Indinë, dhe kreu një sulm të beftë ushtarak në vitin 1962, gjatë të cilit i shkaktoi një disfatë poshtëruese ushtrisë indiane, pastaj u tërhoq duke mbajtur nën kontroll rajonin Aksai Qin deri në ditët e sotme.
Tensionet politike kishin filluar në fillim të viteve pesëdhjetë, kur Kina shpalli aneksimin përfundimtar të pllajës së Tibetit, duke injoruar marrëdhënien e saj të ngushtë kulturore dhe historike me Indinë. Por udhëheqësi indian Nehru nuk e llogariti që Kina do të siguronte pllajën me veprim ushtarak kundër vendit të tij, sidomos pasi pesë parimet u shpallën pas disa vitesh në vitin 1954, gjë që dukej si dëshirë kineze që mosmarrëveshjet kufitare të mos ndikojnë marrëdhënien politike dhe ekonomike midis dy vendeve më të mëdha në Azi.
India mori përsipër jo vetëm suksesin e marrëdhënieve me Kinën, por edhe promovimin e regjimit kinez në forumet ndërkombëtare në fillim të Luftës së Ftohtë si përfaqësuesin legjitim të Kinës, në një kohë kur të gjitha vendet perëndimore refuzonin të njihnin Kinën Popullore për shkak të sistemit të saj komunist, dhe këmbëngulnin të njihnin republikën e vogël kineze në Tajvan, duke i dhënë karrigen e “Kinës” në OKB shtetit të vogël të Tajvanit (një politikë që ndryshoi në fund të fundit pas afrimit mes Pekinit dhe Uashingtonit në vitin 1972 dhe njohjes së këtij të fundit për Republikën Popullore në vitin 1979).
Kur udhëheqësi shpirtëror budist në Tibet, Dalai Lama, u largua drejt Indisë në vitin 1959 dhe u prit mirë atje, udhëheqësi kinez Mao Ce Duni shfaqi shqetësim për politikat e ardhshme të Indisë; dhe kur India ia doli të fitonte përkrahjen e Bashkimit Sovjetik, i cili u rreshtua me qëndrimin indian, Kina ndjeu se rrethimi i saj diplomatik lidhur me Tibetin mund të çonte në presion ndaj saj në të ardhmen nga India, Bashkimi Sovjetik dhe Shtetet e Bashkuara së bashku, dhe për rrjedhojë filloi të mendojë për një goditje parandaluese kundër ushtrisë indiane.
Në fillim të viteve gjashtëdhjetë, nisën të ngrihen zërat brenda ushtrisë indiane dhe të ushtrojnë presion ndaj Nehru-t për të marrë një qëndrim të ashpër ndaj patrullave ushtarake kineze që injoronin mosmarrëveshjet kufitare dhe zinin pozicione të avancuara pa koordinim me Indinë; dhe, në të vërtetë, edhe India nisi patrulla ushtarake që sollën disa përplasje mes palëve, të cilat shpejt i shtynë kinezët të zbatonin goditjen parandaluese që kishin planifikuar më parë, dhe si rrjedhojë ushtria indiane pësoi një disfatë poshtëruese në një betejë që zgjati vetëm disa javë.
Ndoshta disfata e Indisë në vitin 1962 luajti një rol të ngjashëm, edhe nëse pjesërisht, me disfatën e vitit 1967 në Egjipt; ajo shkaktoi rishikime rrënjësore të idealizmit të politikave të mosrreshtimit, e shtyu Indinë të modernizojë ushtrinë e saj dhe ta zhvillojë atë në mënyrë më serioze, dhe praktikisht shënoi fundin e dominimit të ideve të Nehru-t mbi diplomacinë indiane; ai ndërroi jetë më pak se dy vjet pas disfatës, teksa shëndeti i tij u përkeqësua shpejt nën peshën e saj.
Vajza e Nehru-t, Indira Gandhi, e cila mori detyrën e kryeministres në vitin 1966 dhe dominoi jetën politike deri në vrasjen e saj në vitin 1984, vendosi të forcojë plotësisht aleancën me sovjetikët, sidomos pasi marrëdhëniet e tyre me Pekinin u tensionuan në atë periudhë, gjë që çoi në përkeqësimin e marrëdhënieve me Shtetet e Bashkuara që arritën në nivelet më të ulëta atëherë, por i dha mundësi Indisë të regjistronte fitoren e saj të parë të thellë ushtarake kundër Pakistanit në vitin 1971, që përfundoi me themelimin e shtetit të Bangladeshit me shkëputje nga Pakistani.
*Modi: një rikthim i kujdesshëm te trashëgimia e Nehru-t*
“Bota po kalon një transformim që ndodh vetëm një herë çdo 100 vjet… dhe India e Kina janë dy vendet më të mëdha në zhvillim me një popullsi që i kalon 2.8 miliardë njerëz… prandaj duhet të tregojnë përgjegjësi, dhe të japin shembull në unitetin e vendeve në zhvillim, dhe nxitjen e një sistemi botëror shumëpolar, dhe marrëdhënie ndërkombëtare më demokratike”, – këtë e tha ministri i Jashtëm kinez Wang Yi, duke iu drejtuar homologut të tij indian Jaishankar.
Edhe një herë, Kina kthehet drejt përpjekjes për të hapur një faqe të re diplomatike me Indinë, duke iu referuar të kaluarës së miqësive të thella midis dy vendeve, ku presidenti Xi dje iu referua pesë parimeve në takimet e djeshme, duke theksuar domosdoshmërinë që marrëdhëniet midis Indisë dhe Kinës të ecin përpara çfarëdo qofshin mosmarrëveshjet kufitare; ai po ashtu më herët gjatë vitit të kaluar iu referua asaj që e konsideroi si nevojë për të zhvilluar një “vallëzim midis dragoin dhe elefantit”, në një përshkrim disi stereotip të marrëdhënies së dy vendeve, duke përdorur dy simbolet tradicionale të Kinës dhe Indisë, në një fjalë me rastin e 75-vjetorit të nisjes së marrëdhënieve midis dy vendeve.
Kina në atë moment të caktuar duket e dëshiruar të krijojë një dinamikë rajonale tradicionale me Indinë, së pari si angazhim ndaj parimeve të saj të vjetra dhe dëshirë që marrëdhënia midis Delhit dhe Pekinit të jetë marrëdhënie thjesht aziatike pa ndërhyrje të jashtme; dhe së dyti për konsiderata krejt pragmatike, që janë se balancat e fuqisë në të vërtetë anojnë në favor të Kinës. Nga ana e saj, India preferon të ecë në kuadrin e dinamikës rajonale për hir të partneritetit ekonomik më të rëndësishëm në Azi, partneritet që ka rëndësi të madhe për të dy vendet njësoj.
Shto kësaj se varësia e Indisë nga aleanca të paqëndrueshme, si aleanca me Shtetet e Bashkuara në Oqeanin Indian, ose aleanca kuadrilaterale (Quad) me Uashingtonin, Japoninë dhe Australinë; nuk i dha Indisë ekuilibrin që dëshironte, por i humbi asaj besimin e Kinës, dhe forcoi strategjinë e Pekinit në aleancimin më të hapur me kundërshtarët e Indisë si Pakistani; dhe për rrjedhojë duket se ngjitja e administratës Trump, dhe tensioni i marrëdhënieve ekonomike me të, dhe paqëndrueshmëria që po përjetojnë aleancat perëndimore, e shtyjnë Indinë sërish drejt hapjes së shtegut të vet në zgjidhjen e dosjeve rajonale, përfshirë marrëdhënien me Kinën.
Marrëdhënia dypalëshe më e rëndësishme në Azi mbetet në pritje që të japë fryt nga transformimet e fundit, të cilat doganat e Trump-it i përshpejtuan edhe nëse nuk i krijuan krejtësisht, duke pasur parasysh se marrëdhëniet janë tashmë në përmirësim që nga vera e kaluar, ndërkohë që duket se në Indi është formuar bindja se angazhimi në aleancën perëndimore e përkeqëson marrëdhënien pa e forcuar sigurinë kombëtare indiane në masën që e kishte imagjinuar India, e cila hapi derën e bashkëpunimit ushtarak dhe bërthamor me Uashingtonin rreth dy dekada më parë, për t’u befasuar prej muajsh me një performancë ushtarake modeste përballë Pakistanit të mbështetur nga Kina, dhe me një hezitim amerikan për të marrë çfarëdo qëndrimi vendimtar mbështetës për Indinë.
Ndërsa vendimmarrësit indianë shprehin optimizëm për nisjen e një dinamike të re me Kinën, disa të tjerë vazhdojnë të theksojnë mos-injorimin e kërcënimit real që Pekini ka paraqitur gjithmonë në veri, dhe që e shtyu një ditë të befasojë Indinë me një sulm të shpejtë ushtarak dhe të injorojë pesë parimet – diçka që mund të përsëritet në çdo moment. Dhe politikanët e llogaritur pranë lëvizjes nacionaliste hinduse u kujtojnë herë pas here kundërshtarëve të tyre nga Partia e Kongresit “naivitetin” e udhëheqësit të saj historik Nehru sa herë që ndizet polarizimi i brendshëm nën kupolën e parlamentit indian.
Megjithatë, politikanët e partisë nacionaliste hinduse në pushtet (Bharatiya Janata) ndoshta kanë zbuluar edhe ata naivitetin e mbështetjes në një aleancë amerikane ose perëndimore për mbrojtjen e Indisë në afat të gjatë, dhe ndoshta këto ditë, qoftë edhe fshehtas, po pranojnë se hapja e një rruge të pavarur që nuk përfshihet në aleanca të hapura ushtarake përbën një nga trashëgimitë e Nehru-t që duhen rimarrë plotësisht, përfshirë marrëdhënien me Kinën; sepse “problemi kinez” në Delhi është një problem i vjetër rajonal, siç e përshkroi Jaishankar, dhe nuk ka domosdoshmërisht lidhje me dilemën më të re të ngritjes së Kinës që u sjell shqetësime politikanëve në Uashington dhe kryeqytetet e tjera perëndimore.
Majda Ma’ruf
Burimi: Al Jazeera + faqe elektronike
