Zhvillimet aktuale në Lindjen e Mesme imponojnë domosdoshmërinë e ndryshimit të qëndrimeve tradicionale gjeopolitike. Çdo shtet duhet ta kuptojë këtë realitet. Nëse nuk i kapërcejmë armiqësitë, rivalitetet dhe paragjykimet historike, kam frikë se do të përballemi me një fazë në të cilën të gjitha shtetet do të jenë të paafta të arrijnë qetësi dhe siguri.
Dy ngjarje më shtynë të mendoj në këtë drejtim: e para është njohja nga Izraeli e “Rajonit separatist Somaliland” si shtet i pavarur; e dyta është marrja e kontrollit të Hadramautit dhe Al-Mahras nga Këshilli Tranzitor, dhe zhvillimet që pasuan, ku kryetari i Këshillit Presidencial kërkoi largimin e forcave emirate, si dhe goditja nga aviacioni saudit e një ngarkese armësh të transportuara me anije nga Fujairah. Të dyja janë zhvillime jashtëzakonisht të rrezikshme dhe kërkojnë mendim të thellë dhe serioz.
⸻
Vëmendje ndaj Mesdheut dhe Afrikës
Në Lindjen e Mesme, në Afrikë dhe në ujërat territoriale të Detit Mesdhe, problemi themelor qëndron te Izraeli dhe shtetet që veprojnë së bashku me të.
Në Sudan, në Jemen dhe në Somali, ndërhyrjet izraelite – qoftë drejtpërdrejt apo përmes përfaqësuesve rajonalë – përbëjnë hapa kritikë që nxisin paqëndrueshmëri dhe çojnë në konflikte. Pikërisht për këtë arsye, Mbretëria e Arabisë Saudite vendosi t’i japë fund kësaj situate dhe e detyroi Emiratet e Bashkuara Arabe të tërhiqeshin nga Jemeni duke përdorur forcë ushtarake.
Njohja nga Izraeli e “Rajonit separatist Somaliland” nuk përbën kërcënim vetëm për Mogadishun, por rrezikon gjithashtu Riadin, Kajron, Sana’anë, Nairobin dhe Ankaranë.
Nuk duhet nënvlerësuar as rëndësia e marrëveshjeve të bashkëpunimit ushtarak që Izraeli ka nënshkruar me Greqinë dhe Qipron Jugore për të imponuar hegjemoninë e tij në Mesdhe. Brenda gjashtë vjetëve, janë zhvilluar më shumë se 35 stërvitje dhe manovra ushtarake, si dhe janë shitur raketa dhe dronë me vlerë miliardëshe.
Formimi i një pellgu mesdhetar të udhëhequr nga Izraeli nuk kërcënon vetëm Turqinë, por edhe Egjiptin, Libinë, Tunizinë, Sirinë dhe të gjitha shtetet që kanë dalje në Mesdhe. Marrëveshjet mbi zonat ekskluzive ekonomike që mund të lidhen mes Greqisë, Izraelit dhe Qipros Jugore do ta kufizonin ndjeshëm lirinë e lëvizjes së shteteve të tjera në këto ujëra, madje deri në ndalimin e ushtrimit të peshkimit.
⸻
Pse kemi nevojë për aleanca të reja?
Le të jemi të sinqertë: për shkak të rivalitetit mes shteteve kryesore të rajonit, fuqitë e huaja janë bërë aktive në tokat dhe në hapësirën tonë. Izraeli deri më tani ka kryer sulme kundër shtatë shteteve dhe ka arritur të veprojë me këtë liri për shkak të përçarjeve dhe konflikteve ekzistuese.
Më hapur akoma, fuqitë e mëdha rajonale – si Arabia Saudite, Egjipti, Turqia dhe Irani – kanë humbur shumë nga kapacitetet e tyre për shkak të angazhimit në çështje të tjera, duke lënë një boshllëk që Izraeli e mbushi me mbështetjen e Shteteve të Bashkuara dhe Britanisë.
Po, ka probleme që këto shtete nuk mund t’i zgjidhin lehtësisht, por a nuk është e mundur të shtyhen përkohësisht çështjet për të cilat është e vështirë të arrihet marrëveshje?
Nëse do të arrihej një mirëkuptim, çdo shtet do të ishte më i aftë të mbronte interesat e veta. Për shembull, nëse do të kishte një partneritet mes Turqisë dhe Egjiptit në Sudan, një aleancë saudito-turko-egjiptiane në Somali, dhe nëse Turqia, me lidhjet e saj historike, do të rikthehej për të luajtur një rol aktiv në Jemen, a nuk do të ishte kjo shumë më e dobishme? Dhe nëse Katari, i njohur për efikasitetin e tij diplomatik dhe organizativ, do të përfshihej në këto rajone, a do të humbnim apo do të fitonim? Pa dyshim, do të fitonim.
⸻
Aleanca mes Arabisë Saudite, Turqisë dhe Egjiptit është bërë domosdoshmëri
Edhe pse marrëdhëniet mes këtyre tre shteteve nuk janë më aq të këqija sa dikur, ato ende nuk janë në nivelin e dëshiruar. Kujt i shërben kjo distancë? Siç e pamë në Somaliland, Sudan dhe Jemen, secili shtet po pëson humbje gjeopolitike si pasojë e veprimeve të Izraelit dhe aleatëve të tij.
Atëherë, pse të mos forcojnë marrëdhëniet dhe aleancat e tyre, përderisa interesat e tyre preken drejtpërdrejt?
Është e vërtetë se ekzistojnë mosmarrëveshje, më e rëndësishmja rreth Vëllazërisë Myslimane dhe Hamasit. Sinqerisht, ekziston edhe një frikë psikologjike tek disa palë, e cila e sheh rolin në rritje të Turqisë në rajon si një lloj “neo-osmanizmi” ekspansionist.
Këtë frikë e ka ushqyer edhe Netanyahu gjatë konferencës së tij të përbashkët për shtyp me Greqinë dhe Qipron Jugore, me synimin për të krijuar një shkëputje mes Turqisë dhe vendeve të rajonit. Por kush ka gjykim të shëndoshë e di se rikthimi i Turqisë në ditët e perandorisë është i pamundur, si gjeografikisht ashtu edhe gjeopolitikisht.
Arabia Saudite dhe Egjipti kanë bashkëpunuar me Turqinë në mbështetje të administratës së Ahmed al-Shara‘ në Siri; a ishin rezultatet negative? Po ashtu, sot Egjipti dhe Turqia mbajnë qëndrime të afërta për Somalinë dhe Sudanin, ndërsa Turqia ka ndryshuar qëndrimin e saj për Libinë për t’u afruar me pozicionin egjiptian. Nëse këto hapa janë të mundshëm, pse të mos zbatohen edhe në çështje të tjera? Çështja e Vëllazërisë Myslimane dhe Hamasit nuk është e pazgjidhshme, me kusht që të ekzistojë vullneti për marrëveshje.
Një aleancë e tillë do të ndikonte edhe në shtetet e tjera që kanë lidhje të ngushta me këto tre vende dhe do të çlironte energji të mëdha. Kështu, çdo shtet do të fitonte dhe popujt e tyre do të kishin mundësi për një jetë më të begatë. Jam i bindur se Irani, nëse e sheh këtë aleancë të konsoliduar, do të heqë dorë nga politikat e gabuara që ka ndjekur deri më tani dhe do të kërkojë bashkëpunim dhe harmonizim me të.
⸻
Vitet e ardhshme do të jenë kapituj të kaosit
Nuk duhet të harrojmë se Izraeli nuk dëshiron kurrë stabilitet në këtë rajon dhe për këtë arsye nuk do të ndërtojë aleanca të vërteta me asnjë shtet islam. Shtetet që sot nuk vuajnë prej tij, patjetër do të vuajnë nesër. E vetmja rrugë është që shtetet islame të bashkohen rreth minimumit të përbashkët dhe të përshtaten me realitetin e ri gjeopolitik.
Ne jemi të detyruar ta bëjmë këtë, sepse vitet e ardhshme nuk do të jenë vite qetësie dhe stabiliteti, por e kundërta. Evropa do të dobësohet më tej dhe do të dalë nga ekuacioni. Në këtë kontekst, do të riformësohen aleancat në Mesdhe. Rivaliteti mes Kinës dhe Shteteve të Bashkuara mbart rrezikun e shndërrimit në një vorbull që mund të përpijë edhe Rusinë dhe Indinë. Stuhia apo “tërmeti” që mund të lindë prej kësaj do të jetë jashtëzakonisht i fuqishëm.
Ndryshimet gjeopolitike kaotike do të ndikojnë rëndë në ekonomi dhe tregti. Në kushte të tilla, është e natyrshme që shtetet e dobëta dhe të varura në strukturën e tyre të përballen me tronditje të rrezikshme. Prandaj, është e domosdoshme që shtetet e forta të rajonit të punojnë për ta fortifikuar veten, në mënyrë që të përballojnë tërmetet që po vijnë në gjeografinë e tyre.
Pikëpamjet e shprehura në këtë artikull nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht qëndrimin redaksional tonin
