Nata e Kadrit: Studim fikhor dhe edukativ mbi këtë natë – Hoxhë Bekir Halimi

Nata e Kadrit

(Studim fikhor edhe edukativ mbi këtë natë)

1. Shkaku i emërtimit të saj:

Dijetarët kanë mendime të ndryshme lidhur me arsyen pse kjo natë quhet Nata e Kadrit (Lejletul-Kadr):

Mendimi i parë: Sepse Allahu i Madhëruar përcakton në të furnizimet, afatet e jetës dhe gjithçka që do të ndodhë.

Abdullah bin Abbasi (radijallahu anhu) ka thënë:

“يُكْتَبُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ مَا هُوَ كَائِنٌ فِي السَّنَةِ مِنَ الْخَيْرِ وَالشَّرِّ وَالأَرْزَاقِ وَالآجَالِ، حَتَّى الْحُجَّاجُ. يُقَالُ: يَحُجُّ فُلَانٌ، وَيَحُجُّ فُلَانٌ”

“Në Librin Amë, gjatë Natës së Kadrit, shkruhet gjithçka që do të ndodhë gjatë vitit nga e mira, e keqja, furnizimet dhe afatet e jetës, madje edhe pelegrinët (haxhinjtë). Thuhet: do të bëjë haxhin filani dhe do të bëjë haxhin filani.”

Hasan Basriu, Muxhahidi dhe Katadeja kanë thënë:

“يُبْرَمُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ كُلُّ أَجَلٍ وَعَمَلٍ وَخَلْقٍ وَرِزْقٍ، وَمَا يَكُونُ فِي تِلْكَ السَّنَةِ”

“Në Natën e Kadrit, gjatë muajit Ramazan, vendoset çdo afat jete, vepër, krijim, furnizim dhe gjithçka që do të jetë në atë vit.”

(Tefsir el-Begavi 7/227-228; Sherh en-Nevevi mbi Sahihun e Muslimit 8/213; Fedailul-Evkat nga el-Bejheki fq. 213).

Mendimi i dytë: Se ky emër rrjedh nga madhështia e pozitës, nderi dhe rëndësia, ashtu siç thuhet: “Filani ka pozitë (kadr) të lartë.”

(Tefsir el-Begavi 8/485).

Mendimi i tretë: Sepse ai që e gjallëron atë (me adhurim) fiton një pozitë të madhe që nuk e kishte më parë, dhe kjo ia shton nderin tek Allahu i Madhëruar. (Po aty).

Mendimi i katërt: Quhet kështu sepse vepra në të ka vlerë të madhe. Muxhahidi, në tefsirin e fjalës së Allahut:

{لَيْلَةُ ٱلْقَدْرِ خَيْرٌ مّنْ أَلْفِ شَهْرٍ}

“Nata e Kadrit është më e mirë se një mijë muaj.” (El-Kadr: 3).

ka thënë:

“عَمَلُهَا وَصِيَامُهَا وَقِيَامُهَا خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ”

“Vepra në të, agjërimi dhe namazi i saj, janë më të mira se një mijë muaj.” (Tefsir et-Taberi 24/533; Sherh es-Sadr nga el-Iraki fq. 17-18).

Dhe nga Amër bin Kajs el-Mula’i:

“عَمَلٌ فِيهَا خَيْرٌ مِنْ عَمَلِ أَلْفِ شَهْرٍ”

“Vepra në të është më e mirë se vepra e një mijë muajve.”

Allahu i Lartësuar thotë:

{إِنَّا أَنزَلْنَـٰهُ فِى لَيْلَةٍ مُّبَـٰرَكَةٍ}

“Vërtet, Ne e zbritëm atë në një natë të bekuar.” (Ed-Duhan: 3).

Dhe thotë:

{إِنَّا أَنزَلْنَـٰهُ فِى لَيْلَةِ ٱلْقَدْرِ}

“Vërtet, Ne e zbritëm atë në Natën e Kadrit.” (El-Kadr: 1).

Mendimi i pestë: Quhet kështu sepse Allahu i Madhëruar ka përcaktuar në të zbritjen e Kuranit.

(Tefsir el-Kur’an nga Izz bin Abdus-Selami 3/473).

Mendimi i gjashtë: Sepse është nata e gjykimit dhe e vendimit. Muxhahidi ka thënë:

“لَيْلَةُ الْقَدْرِ لَيْلَةُ الْحُكْمِ”

“Nata e Kadrit është nata e gjykimit.” (Tefsir et-Taberi 12/652).

Imam en-Neveviu ka thënë:

“وَسُمِّيَتْ لَيْلَةُ الْقَدْرِ، أَيْ لَيْلَةُ الْحُكْمِ وَالْفَصْلِ. هَذَا هُوَ الصَّحِيحُ الْمَشْهُورُ”

“U quajt Nata e Kadrit, që do të thotë: nata e gjykimit dhe e vendimit. Ky është mendimi i saktë dhe i njohur.” (El-Mexhmu’ Sherh el-Muhedheb 6/447).

 

2. Vlera e saj:

1/2. Ajo është më e mirë se një mijë muaj:

Allahu i Lartësuar thotë:

{لَيْلَةُ ٱلْقَدْرِ خَيْرٌ مّنْ ألف شَهْرٍ}

“Nata e Kadrit është më e mirë se një mijë muaj.” [El-Kadr: 3].

Muxhahidi ka thënë:

“عَمَلُهَا وَصِيَامُهَا وَقِيَامُهَا خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ”

“Vepra në të, agjërimi i saj dhe namazi i natës në të janë më të mira se një mijë muaj.” (Shih: Tefsir et-Taberi, 24/533).

Amër bin Kajs el-Mula’i ka thënë:

“عَمَلٌ فِيهَا خَيْرٌ مِنْ عَمَلِ أَلْفِ شَهْرٍ”

“Një vepër në të është më e mirë se vepra e një mijë muajve.” (Burimi i mësipërm).

Nga Katadeja transmetohet të ketë thënë:

“خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ لَيْسَ فِيهَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ”

“Më e mirë se një mijë muaj në të cilët nuk bën pjesë Nata e Kadrit.” (Burimi i mësipërm).

Dr. Abdurrahman Habenneke ka thënë: “Një mijë muaj barazohen me tetëdhjetë e tre vite e katër muaj. Kjo është një moshë që pak njerëz e arrijnë, e si mund të jetë atëherë puna me atë që e adhuron Allahun gjatë kësaj kohe, kur dihet se ai adhuron vetëm pasi të ketë arritur moshën e pjekurisë (dallimit të gjërave) në vlerësimin më minimal.” (“Es-Sijamu ue Ramadan fis-Sunneti uel-Kur’an” nga Abdurrahman Hasan Habenneke, fq. 183)

 

2/2. Zbritja e engjëjve dhe e Rruhit (Xhibrilit) në të:

Allahu i Lartësuar thotë:

{تَنَزَّلُ ٱلْمَلَـٰئِكَةُ وَٱلرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبّهِم مّن كُلّ أَمْرٍ}

“Në të zbresin engjëjt dhe Rruhi (Xhibrili), me lejen e Zotit të tyre, për çdo çështje.” [El-Kadr: 4].

El-Begaviu ka thënë: “Fjala e Allahut të Madhëruar: {تَنَزَّلُ ٱلْمَلَـٰئِكَةُ وَٱلرُّوحُ} do të thotë Xhibrili (paqja qoftë mbi të) bashkë me ta, {فِيهَا} d.m.th. në Natën e Kadrit, {بِإِذْنِ رَبّهِم} me lejen e Zotit të tyre për çdo çështje të mirësisë dhe bekimit.” (Tefsir el-Begavi (8/491).

Hafidh Ibën Kethiri ka thënë: “Domethënë: shtohet zbritja e engjëjve në këtë natë për shkak të bekimit të saj të shumtë. Engjëjt zbresin së bashku me zbritjen e bekimit dhe mëshirës, ashtu siç zbresin gjatë leximit të Kuranit, rrethojnë rrethet e dhikrit (përmendjes së Allahut) dhe palosin krahët e tyre për kërkuesin e dijes me sinqeritet, në shenjë madhërimi ndaj tij.” (Tefsir Ibën Kethir, (4/568).

3/2. Ajo është paqe deri në agim: Allahu i Lartësuar thotë:

{سَلَـٰمٌ هِىَ حَتَّىٰ مَطْلَعِ ٱلْفَجْرِ}

“Ajo është paqe deri në agimin e mëngjesit.” [El-Kadr: 5].

Nga Muxhahidi, rreth fjalës së Tij: {سَلَـٰمٌ هِىَ}, ka thënë:

“سَالِمَةٌ لَا يَسْتَطِيعُ الشَّيْطَانُ أَنْ يَعْمَلَ فِيهَا سُوءًا أَوْ يَعْمَلَ فِيهَا أَذًى”

“Është e sigurt (e shpëtuar), djalli nuk mund të bëjë në të asnjë të keqe apo të shkaktojë ndonjë dëm.” (Tefsir Ibën Ebi Hatim (10/3453), shih: Tefsir Ibën Kethir (4/568).

Ebu el-Mudhaffer es-Sem’ani ka thënë: “Dhe fjala e Tij: {سَلَـٰمٌ هِىَ} ka dy mendime:

Mendimi i pari: Se qëllimi është përshëndetja (selami) e engjëjve mbi ata që përmendin Allahun e Lartësuar në atë natë. (Tefsir el-Kur’an nga Ebu el-Mudhaffer es-Sem’ani (6/262).

Mendimi i dytë: {سَلَـٰمٌ} do të thotë siguri (shpëtim), dhe kuptimi është se në të nuk vepron asnjë sëmundje, as magji dhe asgjë nga veprimet e djajve apo fallxhorëve.” (Shih: Ahkamul-Kur’an nga Ibën el-Arabi (4/1964).

Ibën el-Xhevzi ka thënë: “…Dhe në kuptimin e paqes (selamit) ka dy mendime: I pari: Se në të nuk ndodh asnjë sëmundje dhe nuk dërgohet asnjë djall; këtë e ka thënë Muxhahidi. I dyti: Se kuptimi i paqes është: mirësia dhe bekimi; këtë e ka thënë Katadeja. Disa dijetarë thoshin: Ndalimi (uekfi) bëhet te fjala {سَلَـٰمٌ} (paqe), me kuptimin se engjëjt zbresin me paqe.” (Zad el-Mesir nga Ibën el-Xhevzi (8/287).

 

4/2. Kush falet në të me besim dhe shpresë, i falen mëkatet e kaluara: Nga Ebu Hurejra (radijallahu anhu) transmetohet se i Dërguari i Allahut ﷺ ka thënë:

“مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ، وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ”

“Kush agjëron Ramazanin me besim dhe duke shpresuar shpërblimin, i falen mëkatet e tij të kaluara; dhe kush falet natën e Kadrit me besim dhe duke shpresuar shpërblimin, i falen mëkatet e tij të kaluara.”

(E transmeton Buhariu (1/28), Libri i Besimit, kapitulli “Falja e Natës së Kadrit është pjesë e besimit”, nr. (35), dhe Muslimi (1/235) – teksti është i tij – Libri i Namazit të Udhëtarit, kapitulli “Nxitja për faljen e Ramazanit (Teravitë)”, nr. (759).

Ibën Battali ka thënë: “Kuptimi i fjalës së tij: ‘me besim dhe duke shpresuar shpërblimin’ (imanen ue ihtisaben) do të thotë: duke besuar në obligueshmërinë e agjërimit të tij, duke besuar në shpërblimin për namazin dhe agjërimin e tij, dhe duke llogaritur (ihtisaben) d.m.th. duke synuar me këtë Fytyrën e Allahut, i pastër nga dyfaqësia (rija) dhe fama, duke shpresuar shpërblimin e Tij.” (Sherh Sahih el-Buhari nga Ibën Battal (1/59).

En-Neveviu ka thënë: “Kuptimi ‘me besim’: duke besuar se është e vërtetë dhe duke kërkuar vlerën e saj. Kuptimi ‘duke shpresuar shpërblimin’: që të synojë vetëm Allahun e Madhëruar, të mos synojë dukjen para njerëzve dhe asgjë tjetër që bie ndesh me sinqeritetin (ihlasin). Qëllimi me faljen (kijamin) është: namazi i Teravive, dhe dijetarët janë pajtuar për pëlqyeshmërinë (istihbabin) e tij.” (Sherh Sahih Muslim nga en-Neveviu (6/39). Shih: Ikmalul-Mu’lim nga Kadi Ijadi (3/112).

5/2. Përcaktimi i furnizimeve, afateve të jetës dhe fateve në të:

Allahu i Lartësuar thotë:

{إِنَّا أَنزَلْنَـٰهُ فِى لَيْلَةٍ مُّبَـٰرَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ . فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حكيم}

“Vërtet, Ne e zbritëm atë në një natë të bekuar; Ne gjithmonë kemi qenë paralajmërues. Në të (atë natë) vendoset (ndahet) çdo çështje e prerë (e urtë).” [Ed-Duhan: 3, 4].

Nga Ibën Abbasi (radijallahu anhu) transmetohet të ketë thënë: “Vërtet, njeriu ecën mes njerëzve, ndërkohë që ai është regjistruar tek të vdekurit”, pastaj lexoi këtë ajet:

{إِنَّا أَنزَلْنَـٰهُ فِى لَيْلَةٍ مُّبَـٰرَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ . فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حكيم}

Ai tha: “Në të ndahet çështja e dunjasë nga viti në vit.” (E transmeton Ibën Xherir et-Taberiu në Tefsirin e tij (22/10) dhe Abdullah bin Ahmedi në “Es-Sunne” (2/407). Shih: Ed-Durr el-Menthur (5/739).

Ebu Abdurrahman es-Sulemi ka thënë rreth ajetit: “Rregullohet çështja e vitit në Natën e Kadrit.” (E transmeton et-Taberiu në Tefsirin e tij (22/9).

Muxhahidi ka thënë: “Na është treguar se në të ndahet çështja e vitit deri në vitin tjetër.” (Burimi i mësipërm).

El-Kurtubiu përcjell nga Ibën Abbasi (radijallahu anhu): “Allahu gjykon çështjen e dunjasë deri në vitin e ardhshëm në Natën e Kadrit, lidhur me jetën, vdekjen apo furnizimin. Këtë e kanë thënë Katadeja, Muxhahidi, El-Hasani dhe të tjerë. Është thënë: përveç mjerimit (shkakut të zjarrit) dhe lumturisë (shkakut të xhenetit), sepse ato të dyja nuk ndryshojnë; këtë e ka thënë Ibën Omeri.” (Tefsir el-Kurtubi (16/126).

Lidhur me natën për të cilën bëhet fjalë në ajet, ka dy mendime:

Mendimi i parë: Se ajo është Nata e Kadrit.

Ky është mendimi i Ibën Abbasit (Tefsir Ibën Ebi Hatim (10/3287), shih: Ed-Durr el-Menthur (5/738), Ma’ani el-Kur’an nga en-Neh-has (6/396-397), Ebu Abdurrahman es-Sulemit (Tefsir et-Taberi (22/9), Katades (Tefsir et-Taberi (22/9), Muxhahidit (Tefsir et-Taberi (22/9) dhe Hasan el-Basriut (Tefsir et-Taberi (22/8).

Mendimi i dytë: Se ajo është nata e gjysmës së muajit Shaban.

Kjo është transmetuar nga Aisheja (Shih: Ed-Durr el-Menthur (5/740) dhe Ikrimeja (Tefsir et-Taberi (22/10), Ibën Ebi Hatim (10/3287), El-Begavi (7/228).

Peshimi i mendimeve (Et-Terxhih):

Ibën Xherir et-Taberiu ka thënë: “Mendimi më i afërt me të saktën është mendimi i atij që thotë: Ajo është Nata e Kadrit; për shkak të asaj që paraqitëm më parë se qëllimi me fjalën e Tij: {إِنَّا أَنزَلْنَـٰهُ فِى لَيْلَةٍ مُّبَـٰرَكَةٍ} është Nata e Kadrit, dhe përemri në fjalën {فِيهَا} i referohet natës së bekuar.” (Tefsir et-Taberi (22/10-11).

Hafidh Ibën Kethiri ka thënë: “…Dhe kush thotë se ajo është nata e gjysmës së Shabanit, siç transmetohet nga Ikrimeja, është larguar shumë nga e vërteta, sepse teksti i Kuranit thotë se ajo është në Ramazan. Ndërsa hadithi që transmeton Abdullah bin Salihu nga Lejthi, nga Ukajli, nga ez-Zuhriu, (i cili tha) më tregoi Osman bin Muhamed bin el-Mugira bin el-Ahnesi se i Dërguari i Allahut ﷺ ka thënë: ((Afatet e jetës priten nga Shabani në Shaban, aq sa njeriu mund të martohet e t’i lindë fëmijë, ndërkohë që emri i tij ka dalë tek të vdekurit)) (E transmeton et-Taberiu në Tefsirin e tij (22/10) dhe el-Bejheki në “Shu’ab el-Iman” (7/422-423), ky është hadith mursel (i mungon sahabi në zinxhir), dhe i tili nuk mund t’u kundërvihet teksteve (të Kuranit).” (Tefsir Ibën Kethir (4/138).

 

3. Heqja e caktimit të saj (fshehja e datës):

Nga Ebu Said el-Hudrij (radijallahu anhu) transmetohet se ka thënë: “Bëra itikaf me Pejgamberin ﷺ në dhjetëditëshin e mesit të Ramazanit. Ai doli në mëngjesin e ditës së njëzetë dhe na mbajti fjalim, e tha:

(( إِنِّي رَأَيْتُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ ثُمَّ أُنْسِيتُهَا ـ أَوْ نَسِيتُهَا ـ فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ فِي الْوِتْرِ، وَإِنِّي رَأَيْتُ أَنِّ أَسْجُدُ فِي مَاءٍ وَطِينٍ، فَمَنْ كَانَ اعْتَكَفَ مَعِي فَلْيَرْجِعْ ))

“Vërtet, mua m’u tregua Nata e Kadrit, pastaj u bë që ta harroj atë — ose e harrova — prandaj kërkojeni atë në dhjetëditëshin e fundit, në netët teke. Gjithashtu pashë (në ëndërr) se po bëja sexhde në ujë dhe baltë, andaj kush ka bërë itikaf me mua, le të kthehet (në xhami).” U kthyem dhe nuk shihnim në qiell asnjë re. Pastaj erdhi një re dhe rrodhi shi derisa çatia e xhamisë pikoi, e cila ishte prej degëve të hurmës. U thirr ikameti për namaz dhe e pashë të Dërguarin e Allahut ﷺ duke bërë sexhde në ujë dhe baltë, derisa pashë gjurmët e baltës në ballin e tij. (E transmeton Buhariu (2/62-63), Libri i vlerës së Natës së Kadrit, kapitulli “Kërkimi i Natës së Kadrit”, nr. (2016)

Bedrudin el-Ajni, te fjala e tij: ((نسيتها)) “e harrova”, ka thënë: “Kuptimi është se atij iu bë që të harrojë ditën e saktë të caktimit të saj në atë vit. El-Kirmani ka thënë: Nëse thua: Nëse lejohet harresa në këtë çështje, atëherë lejohet edhe në çështje të tjera dhe kështu humbet përcjellja (e shpalljes) te umeti. Unë them: Harresa e dispozitave që e ka obligim t’i përcjellë nuk lejohet, e edhe nëse do të lejohej apo do të ndodhte, Allahu i Madhëruar do t’ia kujtonte atij.” (Umdetul-Kari (11/133), me shkurtim).

 

4. Shkaku i heqjes së caktimit të saj:

1/4. Grindja e dy shokëve të tij:

Nga Ubade bin es-Samit (radijallahu anhu) transmetohet se ka thënë: Pejgamberi ﷺ doli që të na njoftonte për Natën e Kadrit, por dy burra nga muslimanët po grindeshin (telahā).

Talahi (تلاحي): Grindje dhe shkëmbim fyerjesh. Ibën Manzhuri ka thënë: U grindën dy burra d.m.th. u shanë. Shih: Lisanul-Arab (12/259 – rrënja l-h-a).

Ai tha:

(( خَرَجْتُ لِأُخْبِرَكُمْ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ، فَتَلَاحَى فُلَانٌ وَفُلَانٌ فَرُفِعَتْ، وَعَسَى أَنْ يَكُونَ خَيْرًا لَكُمْ، فَالْتَمِسُوهَا فِي التَّاسِعَةِ وَالسَّابِعَةِ وَالْخَامِسَةِ))

“Dola që t’ju tregoja për Natën e Kadrit, por filani dhe filani u grindën dhe ajo (dija për të) u hoq. Ndoshta kjo është më mirë për ju; kërkojeni atë në të nëntën, të shtatën dhe të pestën (nga dhjetëditëshi i fundit).” (E transmeton Buhariu (2/64), Libri i vlerës së Natës së Kadrit, kapitulli “Heqja e njohjes së Natës së Kadrit për shkak të grindjes së njerëzve”, nr. 2023)

 

2/4. Zgjimi i Pejgamberit ﷺ nga familja e tij:

Nga Ebu Hurejra (radijallahu anhu) transmetohet se i Dërguari e Allahut ﷺ ka thënë:

(( أُرِيتُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ، ثُمَّ أَيْقَظَنِي بَعْضُ أَهْلِي فَنَسِيتُهَا، فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْغَوَابِرِ))

“Mua m’u tregua Nata e Kadrit, pastaj më zgjoi dikush nga familja ime dhe e harrova atë. Kërkojeni atë në dhjetë (netët) e mbetura.” (E transmeton Muslimi (2/824), Libri i Agjërimit, kapitulli “Vlera e Natës së Kadrit”, nr. (1166).

Hafidh Ibën Haxheri ka thënë: “Në transmetimin e Ebu Nadras nga Ebu Saidi te Muslimi thuhet: ((فَجَاءَ رَجُلَانِ يَخْتَصِمَانِ، مَعَهُمَا الشَّيْطَانُ)) ‘erdhën dy burra që po grindeshin, me ta ishte shejtani’. — derisa tha — Muslimi gjithashtu transmeton nga Ebu Hurejra se i Dërguari i Allahut ﷺ ka thënë: ((أُرِيتُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ، ثُمَّ أَيْقَظَنِي بَعْضُ أَهْلِي فَنَسِيتُهَا)).

(E transmeton Muslimi (2/827), Libri i Agjërimit, kapitulli “Vlera e Natës së Kadrit”, nr. (1167).

Ky është një shkak tjetër. Kjo ose mund të interpretohet si raste të shumta, ku ëndrra në hadithin e Ebu Hurejrës ishte gjatë gjumit, andaj shkaku i harresës ishte zgjimi; ndërsa pamja në hadithin e të tjerëve ishte në zgjim (zgjuar), andaj shkaku i harresës ishte grindja e përmendur.

Ose mund të interpretohet si një ngjarje e vetme, ku harresa ka ndodhur dy herë për dy shkaqe.

Gjithashtu ekziston mundësia që kuptimi të jetë: më zgjoi dikush nga familja ime, dëgjova grindjen e dy burrave dhe u ngrita që t’i ndaja, andaj e harrova atë për shkak të angazhimit me ta.

Abdurrezaku transmeton nga murseli i Said bin el-Musejjibit se ai ﷺ ka thënë:

(( أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ؟ قَالُوا: بَلَى، فَسَكَتَ سَاعَةً، ثُمَّ قَالَ: لَقَدْ قُلْتُ لَكُمْ وَأَنَا أَعْلَمُهَا، ثُمَّ أُنْسِيتُهَا))

‘A t’ju njoftoj për Natën e Kadrit? Thanë: Po. Heshti një çast e pastaj tha: Ju thashë ndërsa unë e dija atë, pastaj m’u bë që ta harroj’. (Musannef Abdurrezak (4/249)

Këtu nuk e përmendi shkakun e harresës, gjë që e përforcon mendimin se këto kanë qenë raste të ndryshme (të përsëritura).” (Fet-hul-Bari (4/315).

 

5. Mendimet e dijetarëve për caktimin e saj:

Dijetarët kanë pasur mendime të shumta rreth caktimit të Natës së Kadrit, aq sa Hafidh (Ibën Haxheri) në librin “El-Fet’h” i ka çuar ato në dyzet e gjashtë mendime dhe dy mundësi. (Shih: Fet-hul-Bari (4/309-313).

Gjithashtu, Hafidh Velijudin el-Iraki i ka çuar ato në njëzet e pesë mendime. (Shih: Sherh es-Sadr bi dhikr Lejletil-Kadr (fq. 25-42).

Ndërsa disa bashkëkohës i kanë çuar ato në më shumë se gjashtëdhjetë mendime. (Shih: Sutu’ el-Bedr bi fedail Lejletil-Kadr nga Ibrahim el-Hazimi (fq. 69-111).

Ebu el-Abas el-Kurtubiu, pasi përmendi disa nga këto mendime, tha: “Të gjitha këto janë mendime të selefëve (të parëve tanë) dhe të dijetarëve, dhe shkaku i mospajtimit të tyre është mospajtimi i haditheve (transmetimeve), siç po e shihni.” (El-Mufhim lil-Kurtubi (3/251).

 

Këto janë disa prej mendimeve të tyre:

 

Mendimi i parë: Se ajo është e mundshme të jetë në të gjithë vitin. Ky është mendimi i Ibën Mes’udit, Ibën Abbasit, Ikrimës dhe të tjerëve. Është gjithashtu një mendim i hanefive. (Shih: Fet-hul-Bari (4/309).  Argumenti i Ibën Mes’udit ishte: që njerëzit të mos mbështeten vetëm në një natë (dhe të lënë adhurimin në netët e tjera), siç e ka sqaruar këtë Ubej bin Ka’bi. (E transmeton Muslimi (2/828), Libri i Agjërimit, nr. (762).

Mendimi i dytë: Se ajo është e veçantë vetëm për Ramazanin, e mundshme në të gjitha netët e tij.

Ky është mendimi i Ebu Hurejrës (E transmeton Abdurrezaku në “Musannef”-in e tij (4/255), Ibën Abbasit (Musannef Abdurrezak (4/255), Ebu Dherrit (Musannef Abdurrezak (4/255) dhe Hasan el-Basriut (Ibën Ebi Shejbe në “Musannef”-in e tij (2/490). Ky është edhe mendimi i Ebu Hanifes, Ibën Mundhirit dhe disa shafiitëve, mendim të cilin e ka parapëlqyer Es-Subki. (Shih: Fet-hul-Bari (4/310).

Mendimi i tretë: Se ajo është nata e parë e Ramazanit. Ky është mendimi i Ebu Rezin el-Ukajli Lekit bin Amir. (Shih: Fet-hul-Bari (4/310).

Mendimi i katërt: Se ajo është nata e shtatëmbëdhjetë. Kjo transmetohet nga Zejd bin Arkami, i cili ka thënë: “Nuk dyshoj dhe nuk kam pikë dyshimi se ajo është nata në të cilën zbriti Kurani dhe dita kur u takuan dy ushtritë (Beteja e Bedrit).” (E transmeton Ibën Ebi Shejbe (2/489). Në versionin e shtypur shkruhej nata e “nëntëmbëdhjetë”, por korrigjimi vjen nga Fet-hul-Bari (4/310), meqë Beteja e Bedrit ishte në 17 Ramazan) Ibën Mes’udi urdhëronte kërkimin e saj në atë natë. (E transmeton Abdurrezaku (4/252).

Mendimi i pestë: Se ajo është nata e parë e dhjetëditëshit të fundit. Kah ky mendim anon Imam Shafiun dhe këtë e kanë pohuar me bindje një grup shafiitësh. (Shih: Fet-hul-Bari (4/310).

Mendimi i gjashtë: Se ajo është nata e njëzet e tretë. Ky është mendimi i Ibën Abbasit (Ibën Ebi Shejbe (2/488). Ai spërkaste familjen e tij me ujë (2/490), Bilalit (Ibën Ebi Shejbe (2/489), Aishes (e cila zgjonte familjen e saj në këtë natë) (Ibën Ebi Shejbe (2/490) dhe Abdurrezaku (4/251), Enejs el-Xhuhenit (Abdurrezaku (4/250-251) dhe Ibën el-Musejjibit (Abdurrezaku (4/249).

Mendimi i shtatë: Se ajo është nata e njëzet e katërt. Ky është një mendim i Ibën Abbasit. (Buhariu (4/64), nr. (2022)

Mendimi i tetë: Se ajo është nata e njëzet e nëntë. Kjo transmetohet nga Ebu Hurejra dhe të tjerë. (Ibën Huzejme në “Sahih”-un e tij (3/332), nr. (2194)

Mendimi i nëntë: Se ajo është nata e njëzet e shtatë. Ky është mendimi i një grupi sahabësh, mes tyre Ubej bin Ka’bi (Ibën Ebi Shejbe (2/489) dhe Abdurrezaku (4/252-253), si dhe Muslimi), Enes bin Maliku (E transmeton Ibën Ebi Shejbe (2/490) dhe këtu anon edhe Zirr bin Hubejshi. (Abdurrezaku (4/253).

Hafidh Ibën Haxheri ka thënë: “Mendimi i njëzet e një: Se ajo është nata e njëzet e shtatë. Kjo është rruga kryesore e medhbebit të Ahmedit, një transmetim nga Ebu Hanifeja, dhe këtë e ka pohuar me bindje Ubej bin Ka’bi duke u betuar për të, siç e transmeton Muslimi.” (Fet-hul-Bari (4/311)

Nga Zirr bin Hubejshi, nga Ubej bin Ka’bi (radijallahu anhu) transmetohet të ketë thënë për Natën e Kadrit:

(وَاللَّهِ إِنِّي لَأَعْلَمُهَا، وَأَكْبَرُ عِلْمِي هِيَ اللَّيْلَةُ الَّتِي أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقِيَامِهَا، وَهِيَ لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ)

“Pasha Allahun, unë e di atë. Dija ime më e madhe është se ajo është nata në të cilën i Dërguari i Allahut ﷺ na urdhëroi të falemi, dhe ajo është nata e njëzet e shtatë.” (Muslimi (2/828), nr. (762)

 

Peshimi i mendimeve (Et-Terxhih):

Mendimi më i saktë rreth saj është se ajo bie në dhjetëditëshin e fundit të Ramazanit, bazuar në fjalën e tij ﷺ:

(( إِنِّي أُرِيتُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ ثُمَّ أُنْسِيتُهَا، فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ ))

“Vërtet, mua m’u tregua Nata e Kadrit, pastaj u bë që ta harroj, andaj kërkojeni atë në dhjetëditëshin e fundit.”( Buhariu (2/62-63), nr. (2016) dhe Muslimi (2/824), nr. (1167)

Është transmetuar konsensusi (ixhmaja) i sahabëve për këtë.

Abdurrezaku transmeton në “Musannef”-in e tij nga Ibën Abbasi (radijallahu anhu) të ketë thënë: “Omer bin el-Hatabi thirri shokët e Muhamedit ﷺ dhe i pyeti për Natën e Kadrit, dhe ata ranë dakord (u bashkuan) se ajo është në dhjetëditëshin e fundit…” (Abdurrezaku (4/246). Hejthemi në “Mexhme’ ez-Zeva’id” (7/348) thotë: Burrat e tij janë të besueshëm).

Pëlqehet kërkimi i saj në netët teke të dhjetëditëshit të fundit, si nata e njëzet e një, njëzet e tre, njëzet e pesë, njëzet e shtatë dhe njëzet e nëntë, bazuar në fjalën e tij ﷺ:

(( فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ فِي الْوِتْرِ ))

“Kërkojeni atë në dhjetëditëshin e fundit, në netët teke.” (Buhariu (2/62-63), nr. (2016) dhe Muslimi (2/824), nr. (1167)

Dhe fjalën e tij ﷺ në hadithin e Aishes:

(( تَحَرَّوْا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي الْوِتْرِ مِنَ الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ ))

“Kërkojeni Natën e Kadrit në netët teke të dhjetëditëshit të fundit të Ramazanit.”( Buhariu (2/63), nr. (2017)

Dhe fjalën e tij:

(( الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي تَاسِعَةٍ تَبْقَى، فِي سَابِعَةٍ تَبْقَى، فِي خَامِسَةٍ تَبْقَى ))

“Kërkojeni Natën e Kadrit në dhjetëditëshin e fundit të Ramazanit; kur mbeten edhe nëntë net, kur mbeten edhe shtatë net, kur mbeten edhe pesë net.”( Buhariu (2/64), nr. (2021)

Dhe fjalën e tij:

(( هِيَ فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ، فِي تِسْعٍ يَمْضِينَ أَوْ فِي سَبْعٍ يَبْقَيْنُ ))

“Ajo është në dhjetëditëshin e fundit, kur kalojnë nëntë (net) ose kur mbeten shtatë (net).”( Burimi i mësipërm, nr. (2022).

 

Ibën Battali ka thënë: “Kuptimi i kësaj është i saktë dhe Nata e Kadrit përkon me një natë teke nga netët e përmendura në hadith vetëm nëse muaji është me mangësi (29 ditë). Ndërsa nëse muaji është i plotë (30 ditë), ajo do të ishte vetëm në netët çift. Kështu, ‘e nënta e mbetur’ do të ishte nata e njëzet e dytë, ‘e pesta e mbetur’ nata e njëzet e gjashtë, dhe ‘e shtata e mbetur’ nata e njëzet e katërt, sipas asaj që transmeton Buhariu nga Ibën Abbasi. Kështu, asnjëra prej tyre nuk do të qëllonte në natë teke. Kjo tregon për zhvendosjen e Natës së Kadrit çdo vit në dhjetëditëshin e fundit, nga tekja në çift dhe nga çifti në teke, sepse Pejgamberi ﷺ nuk e urdhëroi umetin e tij ta kërkonin atë në muajin e plotë pa atë me mangësi, por e la kërkimin e saj në të gjithë muajt e Ramazanit, të cilët Allahu i ka rregulluar herë të plotë e herë me mangësi. Kështu vërtetohet zhvendosja e saj në të gjithë dhjetëditëshin e fundit, siç ka thënë Ebu Kilabe.” (Sherh Sahih el-Buhari nga Ibën Battal (3/156).

Ajo është më e theksuar (më e pritshme) në natën e njëzet e shtatë, bazuar në fjalën e tij ﷺ:

(( الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ، الْتَمِسُوهَا فِي التَّاسِعَةِ وَالسَّابِعَةِ وَالْخَامِسَةِ ))

“Kërkojeni atë në dhjetëditëshin e fundit të Ramazanit, kërkojeni atë në të nëntën, të shtatën dhe të pestën (nga netët e mbetura).” (Buhariu (2/64), nr. (2023) dhe Muslimi (2/827) me këtë tekst, nr. (1167).

Dhe për shkak të betimit të Ubej bin Ka’bit (radijallahu anhu) për këtë.

Hafidh Ibën Haxheri ka thënë: “Më e shpresuara prej tyre janë netët teke të dhjetëditëshit. Netët teke më të shpresuara sipas shafiitëve janë nata e njëzet e një ose e njëzet e tre, sipas hadithit të Ebu Saidit dhe Abdullah bin Enejsit, ndërsa te shumica e dijetarëve (xhumhur) më e shpresuara është nata e njëzet e shtatë.” ([36]) Fet-hul-Bari (4/413).

 

6. A zhvendoset ajo nga një natë në tjetrën me ndryshimin e viteve?

Dijetarët kanë rreth kësaj dy mendime:

Mendimi i parë: Se ajo zhvendoset; një vit mund të jetë në një natë, e një vit tjetër në një natë tjetër.

Këtë mendim kanë pasur Maliku, Sufjan eth-Theuriu, Ahmed bin Hanbeli, Is-hak bin Rahivejhi dhe Ebu Theuri. Hafidh el-Iraki ka thënë: “Një grup dijetarësh kanë menduar se ajo zhvendoset, kështu që një vit është në një natë dhe një vit në një natë tjetër e kështu me radhë. Ky është mendimi i Malikut, Sufjan eth-Theuriut, Ahmed bin Hanbelit, Is-hak bin Rahivejhit, Ebu Theurit e të tjerëve.” (Libri “Sherh es-Sadr” (fq. 41) Këtë e kanë thënë edhe hanefitë (I’anetut-Talibin (2/256), dhe është një mendim edhe te shafiitët. (Fetava el-Imam en-Nevevi (fq. 55), El-Mexhmu’ (6/459), Fet-hul-Bari (4/313)

 

Mendimi i dytë: Se ajo është në një natë të vetme të caktuar dhe nuk zhvendoset kurrë. Ky është medhbebi i Ibën Hazmit dhe i disa shafiitëve.

Ebu Muhamed bin Hazmi ka thënë: “Nata e Kadrit është në muajin Ramazan, veçanërisht në dhjetëditëshin e fundit, konkretisht në një natë të vetme të caktuar që nuk zhvendoset kurrë. Mirëpo, askush nga njerëzit nuk e di se cila natë është nga dhjetëditëshi i përmendur, përveçse ajo është patjetër në një natë teke prej tyre.” (El-Muhalla (6/446). Shih për mendimin e shafiitëve: Hashijetul-Buxhejrimi (2/93) dhe Hashijetush-Shirvani (2/478)

 

Diskutimi i dy mendimeve:

Mendimi i parë duket se është më i saktë (i pëlqyer) për shkak të bashkimit të argumenteve që tregojnë zhvendosjen e saj. Në hadithin e Ebu Said el-Hudriut (radijallahu anhu) rreth sexhdes së Pejgamberit ﷺ në ujë dhe baltë, Ebu Saidi ka thënë: “Ra shi në natën e njëzet e një, saqë xhamia piku në vendfaljen e të Dërguarit të Allahut ﷺ. E pashë atë pasi u largua nga namazi i sabahut, ndërsa fytyra e tij ishte e lagur me baltë dhe ujë.” (Muslimi (4/824), nr. (1167)

Dhe për hadithin e Abdullah bin Enejsit, se i Dërguari i Allahut ﷺ ka thënë: ((أُرِيتُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ ثُمَّ أُنْسِيتُهَا، وَأُرَانِي صُبْحَهَا أَسْجُدُ فِي مَاءٍ وَطِينٍ)) “Mua m’u tregua Nata e Kadrit, pastaj u bë që ta harroj, dhe pashë veten në mëngjesin e saj duke bërë sexhde në ujë dhe baltë”. Ai tha: “Ra shi në natën e njëzet e tre, i Dërguari i Allahut ﷺ na priu në namaz, u largua, ndërkohë që gjurma e ujit dhe e baltës ishte në ballin dhe hundën e tij.” (Muslimi (2/827), nr. (1168).

Hafidh Ibën Haxheri ka thënë: “Më i sakti nga të gjitha (mendimet) është se ajo bie në një natë teke të dhjetëditëshit të fundit dhe se ajo zhvendoset, siç kuptohet nga hadithet e këtij kapitulli.” (Fet-hul-Bari (4/413).

 

7. Urtësia në fshehjen e dijes për të dhe mos-caktimin e saj:

Nga Ubade bin es-Samit (radijallahu anhu) transmetohet se ka thënë: Pejgamberi ﷺ doli që të na njoftonte për Natën e Kadrit, por dy burra nga muslimanët po grindeshin. Ai tha:

(( خَرَجْتُ لِأُخْبِرَكُمْ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ، فَتَلَاحَى فُلَانٌ وَفُلَانٌ، فَرُفِعَتْ، وَعَسَى أَنْ يَكُونَ خَيْرًا لَكُمْ..))

“Dola që t’ju tregoja për Natën e Kadrit, por filani dhe filani u grindën dhe ajo (dija për të) u hoq. Ndoshta kjo është më mirë për ju…” (hadithi). (Buhariu (2/64), nr. (2023).

El-Bejhekiu ka thënë: “I Dërguari i Allahut ﷺ e dinte atë në fillim, por nuk ishte i autorizuar ta tregonte; që njerëzit të mos mbështeteshin te dija për të e ta gjallëronin vetëm atë natë duke lënë netët e tjera. Pastaj ai ﷺ u bë që ta harronte atë; që të mos pyetej për diçka nga çështja e fesë e të mos kthente përgjigje (për shkak të harresës së përkohshme).” (Fedailul-Evkat nga el-Bejhekiu (fq. 244).

Hafidh Ibën Haxheri ka thënë: “Fjala e tij: ((فعسى أن يكون خيراً)) ‘ndoshta është më mirë’; ana e të mirës është se fshehja e saj kërkon gjallërimin e të gjithë muajit, ose të dhjetëditëshit, ndryshe nga ç’do të ishte po të mbetej njohja e caktimit të saj.” (Fet-hul-Bari (4/314)

Ai gjithashtu ka thënë: “Dijetarët kanë thënë: Urtësia në fshehjen e Natës së Kadrit është që të arrihet përpjekja (ixhtihadi) në kërkimin e saj, ndryshe nga rasti sikur të caktohej një natë e vetme, njerëzit do të mjaftoheshin vetëm me të; ashtu siç u përmend ngjashëm edhe për orën e pranimit të lutjeve në ditën e Xhuma. Kjo urtësi vlen për ata që thonë: ajo është në gjithë vitin, në gjithë Ramazanin, në gjithë dhjetëditëshin e fundit, apo veçanërisht në netët teke të tij; mirëpo (mundësia) e parë e pastaj e dyta janë më të përshtatshme.” (Burimi i mësipërm (4/313).

 

8. Shenjat e saj:

1- Nga Ubej bin Ka’bi (radijallahu anhu) transmetohet se i është thënë: Abdullah bin Mes’udi thotë: “Kush falet gjatë gjithë vitit, e qëllon Natën e Kadrit.” Ubeji tha: “Pasha Allahun, përveç të Cilit nuk ka zot tjetër, ajo është në Ramazan. Pasha Allahun, unë e di se cila natë është ajo: është nata në të cilën i Dërguari i Allahut ﷺ na urdhëroi të falemi; është nata në mëngjesin e të njëzet e shtatës. Shenja e saj është se dielli në mëngjesin e asaj dite lind i bardhë, pa rreze.” (Muslimi (1/525), nr. (761).

Kadi Ijadi ka thënë në shpjegimin e fjalës së Ubejit:

“Kjo mbart dy mundësi:

E para: Se kjo cilësi ishte shenjë e veçantë për mëngjesin e asaj nate për të cilën Pejgamberi ﷺ i njoftoi se ishte Nata e Kadrit, dhe e bëri atë argument për ta në atë kohë; jo se ajo cilësi është e veçantë për mëngjesin e çdo Nate Kadri, ashtu siç i njoftoi se ai do të bënte sexhde në mëngjesin e saj në ujë dhe baltë.

E dyta: Se ajo është cilësi e veçantë e saj. Është thënë rreth kësaj: (Kjo ndodh) për shkak se ajo mbulohet nga numri i madh i engjëjve që ngjiten në qiell, për të cilët Allahu njoftoi se zbresin atë natë deri në agim. Allahu e di më së miri.” (Ikmalul-Mu’lim bi feva’id Muslim (3/116).

 

9. Veprat që pëlqehen në të:

1/9 Namazi i Teravive:

Hafidh Ibën Haxheri ka thënë për shkakun e emërtimit të tyre “Teravi”: “Sepse kur u mblodhën për herë të parë për t’i falur, ata pushonin (jesterihun) mes çdo dy dhënieve selam”. Fet-hul-Bari (4/294).

Nga Ebu Hurejra (radijallahu anhu) transmetohet se Pejgamberi ﷺ ka thënë:

(( مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ، وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ))

“Kush agjëron Ramazanin me besim dhe duke shpresuar shpërblimin, i falen mëkatet e tij të kaluara; dhe kush falet natën e Kadrit me besim dhe duke shpresuar shpërblimin, i falen mëkatet e tij të kaluara.” (Buhariu (2/62), nr. (2014) dhe Muslimi (1/524), nr. (760)

Nga Ebu Seleme bin Abdurrahmani transmetohet se e ka pyetur Aishen (radijallahu anhu): Si ishte namazi i të Dërguarit të Allahut ﷺ në Ramazan? Ajo tha: “Ai nuk shtonte as në Ramazan e as jashtë tij më shumë se njëmbëdhjetë rekate. I falte katër, e mos pyet për bukurinë dhe gjatësinë e tyre. Pastaj i falte katër, e mos pyet për bukurinë dhe gjatësinë e tyre. Pastaj i falte tri.” Unë i thashë: O i Dërguari i Allahut, a po fle para se të falësh vitrin? Ai tha:

(( يَا عَائِشَةُ، إِنَّ عَيْنَيَّ تَنَامَانِ، وَلَا يَنَامُ قَلْبِي)).

“O Aishe, sytë e mi flejnë, por zemra ime nuk fle.” (Buhariu (2/61), nr. (2013) dhe Muslimi (1/509), nr. (738).

Nga Ibën Omeri (radijallahu anhu) transmetohet se një burrë e pyeti Pejgamberin ﷺ ndërsa ai ishte në minber: Çfarë mendon për namazin e natës?

Ai tha:

(( مَثْنَى مَثْنَى، فَإِذَا خَشِيَ الصُّبْحَ صَلَّى وَاحِدَةً فَأَوْتَرَتْ لَهُ مَا صَلَّى)).

“Dy nga dy. E nëse frikësohet se po vjen mëngjesi, le ta falë një (rekat), e cila ia bën tek (vitër) atë që ka falur.” (Buhariu (1/168), nr. (472) dhe Muslimi (1/516), nr. (749).

Udhëzimi më i plotë është udhëzimi i Pejgamberit ﷺ në numrin e tyre dhe në formën e tyre, siç erdhi në hadithin e Aishes (radijallahu anhu) e të tjerëve.

Shejhul-Islam Ibën Tejmije ka thënë: “Për vetë faljen e Ramazanit (teravitë), Pejgamberi ﷺ nuk ka caktuar një numër të caktuar. Madje, ai ﷺ nuk shtonte as në Ramazan e as jashtë tij më shumë se trembëdhjetë rekate, mirëpo i zgjaste rekatet. Kur Omeri i bashkoi njerëzit pas Ubej bin Ka’bit, ai falte me ta njëzet rekate, pastaj falte tri vitër, duke e lehtësuar leximin aq sa i shtonte rekatet. Sepse kjo ishte më e lehtë për xhematin sesa zgjatja e një rekati të vetëm. Pastaj, një grup i selefëve falnin dyzet rekate dhe tri vitër, e të tjerë falnin tridhjetë e gjashtë rekate dhe tri vitër. E gjithë kjo është e lejuar, andaj sido që të falet në Ramazan nga këto mënyra, është mirë. E vlefshmja ndryshon sipas gjendjes së falësve. Nëse ata kanë mundësi për qëndrim të gjatë, atëherë falja me dhjetë rekate dhe tri pas tyre, ashtu siç falte Pejgamberi ﷺ për veten e tij në Ramazan dhe jashtë tij, është më e mira. E nëse nuk kanë mundësi, atëherë falja me njëzet është më e mira, dhe kjo është ajo me të cilën veprojnë shumica e muslimanëve, sepse është mesatarja mes dhjetëshit dhe dyzetëshit. E nëse falet me dyzet e të tjera, lejohet dhe asgjë prej kësaj nuk është e urryer. Këtë e kanë pohuar shumë nga imamët si Ahmedi e të tjerë.” (Mexhmu’ el-Fetava (22/272).

2/9 Lutja me atë që Pejgamberi ﷺ ka udhëzuar:

“O Allah, Ti je Falës, e dëshiron faljen, andaj na fal ne”:

Nga Aisheja (radijallahu anhu) transmetohet të ketë thënë: Thashë: O i Dërguari i Allahut, nëse e di se cila natë është Nata e Kadrit, çfarë të them në të? Ai tha: Thuaj:

(( اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ كَرِيمٌ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي ))

“O Allah, Ti je Falës, Bujar, e dëshiron faljen, andaj më fal mua.”  (Tirmidhiu (5/534), nr. (3513); Ibën Maxhe (2/1265); Ahmedi në “Musned” (6/171, 182, 183) dhe Hakimi (1/530). Tirmidhiu tha: “Ky hadith është hasen sahih”).

3/9 Itikafi:

Nga Abdullah bin Omeri (radijallahu anhu) transmetohet se i Dërguari i Allahut ﷺ bënte itikaf në dhjetëditëshin e fundit të Ramazanit. (Buhariu (2/65), nr. (2025) dhe Muslimi (2/830), nr. (1171).

Imam Buhariu ka thënë: “Kapitulli: Itikafi në dhjetëditëshin e fundit, dhe itikafi në të gjitha xhamitë…”.

Hafidh Ibën Haxheri ka thënë: “Ebu Daudi përcjell nga Ahmedi: Nuk di nga asnjë prej dijetarëve mospajtim se ai (itikafi) është sunet.” (Fet-hul-Bari (4/320)

4/9 Përpjekja për ta gjallëruar atë me adhurim dhe zgjimi i familjes për këtë:

Nga Aisheja (radijallahu anhu) transmetohet: Kur hynte dhjetëditëshi (i fundit), Pejgamberi ﷺ shtrëngonte rripin e tij (përveshej për adhurim), e gjallëronte natën e tij dhe zgjonte familjen e tij. (Buhariu (2/64), nr. (2024) dhe Muslimi (2/732), nr. (1174))

Shejhul-Islam Ibën Tejmije ka thënë: “Gjithashtu falja e të gjitha netëve, si dhjetëditëshi i fundit i Ramazanit, apo falja e netëve të tjera herë pas here, kjo është pjesë e asaj që ka ardhur në sunete. Sahabët e bënin këtë; është vërtetuar në Sahih se Pejgamberi ﷺ kur hynte dhjetëditëshi i fundit i Ramazanit, shtrëngonte rripin, zgjonte familjen dhe e gjallëronte të gjithë natën.” (Mexhmu’ el-Fetava (22/304).

El-Kastalani ka thënë: “Abdurrezaku ka pohuar me bindje se shtrëngimi i rripit do të thotë largimi nga marrëdhëniet me gratë, dhe këtë e ka përcjellë nga eth-Theuriu. El-Hatabi ka thënë: Mund të ketë kuptimin e seriozitetit në adhurim, siç thuhet: ‘shtrëngova rripin për këtë punë’, d.m.th. u përvesha për të. Mund të ketë kuptimin e përveshjes dhe largimit (nga gratë) bashkë. Gjithashtu mund të ketë kuptimin e vërtetë dhe atë metaforik: që ta ketë shtrënguar rripin vërtet pa e zgjidhur atë, dhe që të jetë larguar nga gratë e të jetë përveshur për adhurim. Fjala e tij: ((وأحيا ليله)) ‘e gjallëronte natën e tij’ do të thotë: qëndronte zgjuar, duke e gjallëruar atë me adhurime, dhe duke gjallëruar veten e tij duke qëndruar zgjuar; sepse gjumi është vëllai i vdekjes. Ia shtoi këtë natës në mënyrë të zgjeruar, sepse i fjeturi kur gjallërohet me zgjim, nata e tij gjallërohet me jetën e tij. Kjo është e ngjashme me fjalën e tij: ‘Mos i bëni shtëpitë tuaja varre’, d.m.th. mos flini sa të bëheni si të vdekur e shtëpitë tuaja të bëhen si varre. Ai ﷺ e veçonte dhjetëditëshin e fundit me vepra që nuk i bënte në pjesën tjetër të muajit. Një prej tyre ishte gjallërimi i natës. Mund të jetë qëllimi gjallërimi i të gjithë natës, ose — siç thotë Aisheja — gjallërimi i pjesës më të madhe të saj.”( El-Mevahib el-Ledunije (4/393-394), me shkurtim)

5/9 Larja (gusli), parfumosja dhe zbukurimi:

Kjo është transmetuar nga disa prej selefëve.

Hafidh Ibën Rexhebi ka thënë: “En-Nehaiu lahej në të gjithë dhjetëditëshin (e fundit). Disa prej tyre laheshin dhe parfumoseshin në netët që ishin më të shpresuara për Natën e Kadrit. Zirr bin Hubejshi urdhëronte për larje në natën e njëzet e shtatë të Ramazanit. Transmetohet nga Enes bin Maliku (radijallahu anhu) se kur ishte nata e njëzet e katërt, ai lahej, parfumosej dhe vishte një rrobë të bukur (pelerinë dhe rrobë poshtme), e kur vinte mëngjesi, i paloste ato dhe nuk i vishte më deri në vitin tjetër. Ejub es-Sehtijani lahej në natën e njëzet e tre dhe të njëzet e katërt, vishte dy rroba të reja, parfumosej me temjan dhe thoshte: Nata e njëzet e tre është nata e banorëve të Medines, ndërsa nata që vjen pas saj është nata jonë — d.m.th. e banorëve të Basrës. Nga Hamad bin Seleme: Thabit el-Benaniu dhe Humejd et-Tavili vishnin rrobat e tyre më të mira, parfumoseshin dhe e parfumosnin xhaminë me erëra të mira dhe temjan në natën në të cilën shpresohej Nata e Kadrit. Kështu qartësohet se pëlqehet në netët ku shpresohet Nata e Kadrit pastrimi, zbukurimi dhe parfumosja përmes larjes, erërave të mira dhe rrobave të bukura, ashtu siç veprohet për Xhuma dhe Bajrame. Gjithashtu, ligjërohet marrëria e zbukurimit me rroba në të gjitha namazet, siç thotë Allahu i Madhëruar: “O bijtë e Ademit, vishuni bukur (merrni zbukurimin tuaj) në çdo xhami (për çdo namaz).” [El-A’raf: 31]. Ibën Omeri ka thënë: ‘Allahu e meriton më së shumti që njeriu të zbukurohet për Të’, dhe kjo është transmetuar prej tij edhe si hadith i Pejgamberit. (Taberaniu në “El-Evsat” nga Ibën Omeri: “Nëse ndonjëri prej jush falet, le të falet me dy rroba… sepse Allahu e meriton më së shumti të zbukuroheni për Të” (8/29-30). Hejthemi tha: Zinxhiri i tij është hasen).

Zbukurimi i jashtëm nuk plotësohet përveçse me zbukurimin e brendshëm; përmes teubes (pendimit) dhe kthimit tek Allahu i Madhëruar, dhe pastrimit të saj nga papastërtitë e mëkateve; sepse zbukurimi i jashtëm krahas rrënimit të së brendshmes nuk bën dobi asgjë.” (Lata’if el-Ma’arif (fq. 346-347).

 

Porosi dhe urtësi

 

Duke u bazuar në materialin voluminoz që përpunuam, këtu janë disa nga porositë (vasijet) dhe urtësitë (hikmetet) më të rëndësishme, të distiluara sipas shkollës së Selefit dhe Etherit, të cilat shërbejnë si udhërrëfyes praktik për besimtarin:

1. Hikmeti i fshehjes: Prova e sinqeritetit

Allahu i Lartësuar e fshehu Natën e Kadrit për të dalluar atë që është vërtet kërkues i shpërblimit nga ai që është përtac.

• Urtësia: Sikur nata të ishte e caktuar, njerëzit do të adhuronin vetëm në atë datë dhe do t’i braktisnin netët e tjera. Fshehja e saj i mban besimtarët në gjendje adhurimi për dhjetë net rresht, duke rritur peshën e veprave të tyre.
• Porosia: Mos u bëj “rob i natës së 27-të”, por bëhu “rob i Allahut” në të gjithë dhjetëditëshin.

2. Rreziku i grindjes: Pengesa e bereqetit

Një nga pikat më rëndësishme të materialit është fakti se Nata e Kadrit u “ngrit” (u hoq dija për të) për shkak të grindjes së dy muslimanëve.

• Urtësia: Debati, zhurma dhe hasmëria në fe ose në çështje dunjaje, largojnë bereqetin dhe privojnë umetin nga dija e dobishme.
• Porosia: Para se të ngresh duart për dua, pastroje zemrën nga urrejtja. Paqja me njerëzit është çelësi për të fituar paqen me Allahun në këtë natë.

3. Caktimi vjetor: Nata e mundësive të reja

Sipas shkollës së Etherit, në këtë natë kopjohen fatet e vitit vijues nga Leuhi Mahfudh.

• Urtësia: Kjo natë nuk është thjesht për të kujtuar të kaluarën (zbritjen e Kuranit), por për të projektuar të ardhmen tënde. Është nata kur “shkruhet” furnizimi, shëndeti dhe jetëgjatësia jote për 12 muajt e ardhshëm.
• Porosia: Lutu me vetëdijen se je duke kërkuar ndryshimin e gjendjes tënde vjetore. Mos kërko gjëra të vogla; kërko xhenetin dhe begatinë në çdo hap.

4. Afv vs. Magfireh: Fshirja e plotë

Porosia e Pejgamberit ﷺ për Aishen radijallahu anhu që të thotë “Allahume inneke Afuvvun” përmban një hikmet të thellë gjuhësor.

• Urtësia: Magfireh do të thotë që Allahu ta mbulon mëkatin, por ai mbetet në regjistër. Afu (Shlyerje) do të thotë fshirje totale, sikur të mos kishte ekzistuar kurrë.
• Porosia: Përqendrohu te kjo lutje. Kërko që Allahu t’i fshijë gjurmët e gabimeve të tua, në mënyrë që të mos kesh turp prej tyre as para Tij në Ditën e Gjykimit.

5. Balanca mes të jashtmes dhe të brendshmes

Selefi i kushtonte rëndësi zbukurimit dhe larjes për këtë natë.

• Urtësia: Respekti ndaj kohës dhe vendit të adhurimit tregon madhështinë e Allahut në zemrën e besimtarit. Por, siç thotë Ibën Rexhebi, ky zbukurim nuk bën dobi nëse brendësia është e rrënuar.
• Porosia: Lahu, parfumosu dhe vishu bukur për këtë natë, por mos harro se “parfumi” më i mirë i zemrës është Teubja (pendimi) i sinqertë.

6. Cilësia mbi sasinë (Hushu’i)

Në shpjegimet e Ibën Tejmijes dhe Ibën Haxherit, theksi vihet te gjendja e zemrës gjatë namazit.

• Urtësia: Nata e Kadrit nuk është garë shpejtësie se kush fal më shumë rekate, por garë sinqeriteti se kush është më i pranishëm me zemër.
• Porosia: Më mirë fal dy rekate me lot dhe meditim mbi ajetet, sesa njëqind rekate me mendjen te dunjaja.

7. Shenja e vërtetë: Ndryshimi pas Ramazanit

Ndonëse materiali përmend shenjat kozmike (diellin, qetësinë), hikmeti më i madh i Selefit lidhet me frytin e veprës.

• Urtësia: Shenja më e madhe që e ke qëlluar Natën e Kadrit dhe adhurimi yt është pranuar, është përmirësimi i moralit tënd pas Ramazanit.
• Porosia: Nëse pas kësaj nate e sheh veten më afër xhamisë, më bujar dhe me gjuhë më të pastër, dije se e ke fituar vlerën e 1000 muajve.

 

Disa mësime edukative nga lutja e Natës së Kadrit

 

Nga Aishja (radijallahu anhu) transmetohet se ka thënë: “O i Dërguari i Allahut, çfarë të them nëse e qëlloj Natën e Kadrit?”

Ai tha:

« قُولِي: اللهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ الْعَفْوَ، فَاعْفُ عَنِّي »

“Thuaj: O Allah, Ti je Falës (Afuvv), e dëshiron faljen, andaj më fal (shlyemi mëkatet) mua.”

Nga pyetja e Aishes dhe përgjigja e Pejgamberit (sal-lallahu alejhi ve sel-lem) për të, nxirren disa ndalesa edukative, më të dukshmet prej të cilave janë këto:

Ndalesa e parë: Kujdesi i Aishes (radijallahu anhu) për të mësuar atë që i bën dobi

Aishja është bija e Ebu Bekr es-Sidikut, nëna e besimtarëve, gruaja e Pejgamberit (sal-lallahu alejhi ve sel-lem), gruaja më e ditur e ymetit pa asnjë dyshim. Pejgamberi u martua me të ndërsa ishte e vogël, kështu që ajo qëndroi për kohën më të gjatë të mundshme në shkollën e pejgamberësisë, duke u thelluar në dispozitat dhe mësimet e saj.

Ajo konsiderohet – me pajtimin e dijetarëve – nga ata që kanë dhënë shumë fetva dhe kanë transmetuar shumë hadithe.

Megjithatë, ajo u kujdes që të mësonte nga Pejgamberi se cila është gjëja më e mirë që thuhet në Natën e Kadrit.

Në këtë ka një mësim për ne se robi, sado që të arrijë, ai ka nevojë – madje është i detyruar – të njohë çështjet për të cilat duhet të kujdeset dhe të përpiqet t’i kërkojë. Më e veçanta e këtyre çështjeve është dija e dobishme që pastron zemrat dhe shpirtrat, dhe që sjell frytet e lumturisë në të dyja botët.

Allahu i ka lavdëruar këtë kategori njerëzish në fjalën e Tij:

« فَبَشِّرْ عِبَادِ * الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ »

“Përgëzoi robërit e Mi, ata që i dëgjojnë fjalët dhe pasojnë më të mirën prej tyre.” [Ez-Zumer: 17 dhe 18].

Domethënë, duke zgjedhur atë që është më e mirë dhe duke u kujdesur për atë që është më e plotë.

Ai deshi që ata të jenë kritikë në fe, duke bërë dallimin mes së mirës dhe më të mirës, mes së vlefshmes dhe më të vlefshmes. Këtu përfshihen edhe medhhebet (shkollat juridike) dhe zgjedhja e asaj që është më e qëndrueshme pas hulumtimit, më e forta pas shqyrtimit, dhe më e qarta në argumente dhe shenja.

Gjithashtu, këtu përfshihet edhe zgjedhja e asaj që është më e mirë mes dy llojeve kur ka konflikt [Tefsir el-Kasimi i quajtur “Mehasin et-Te’vil”, 8/284].

Ndalesa e dytë: Urtësia në veçimin e kësaj nate me kërkimin e faljes (Afvu)

Kërkimi i faljes nga Allahu (xheleshanuhu) në çdo kohë dhe çast është një gjë e dëshirueshme për të cilën kanë ardhur shumë tekste, aq sa Abas bin Abdul-Mutalibi e pyeti të Dërguarin e Allahut më shumë se një herë që ta udhëzonte për diçka me të cilën të lutej tek Allahu, dhe ai (Pejgamberi) i përgjigjej çdo herë me fjalët:

«سَلِ اللهَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ »

“Kërko nga Allahu faljen dhe shëndetin.”

Atëherë, cila është urtësia e veçimit të kësaj nate me kërkimin e faljes (Afvu)?

Hafidh Ibën Rexhebi e sqaroi këtë urtësi në fjalët e tij: “Ai u urdhërua të kërkojë faljen në Natën e Kadrit – pas përpjekjes në adhurime në të dhe në netët e dhjetëditëshit – sepse të diturit (arifinët – të mbushurit me njohje) përpiqen në vepra, pastaj nuk shohin te vetja asnjë vepër të mirë, as gjendje e as fjalë, prandaj kthehen te kërkimi i faljes, si gjendja e mëkatarit të mangët…”. [“Letaif el-Ma’arif“, fq: 206 dhe e ka përsëritur të njëjtin kuptim në fq: 215].

Dhe ka thënë të vërtetën, Allahu e mëshiroftë, sepse: “Robi ecën drejt Allahut (subhanehu) mes vëzhgimit të mirësisë së Tij ndaj tij dhe begative e të drejtave të Tij, dhe mes shikimit të mangësisë së vetes, veprës së tij dhe shpërdorimit të tij. Ai e di se sikur Zoti i tij ta dënonte me dënimin më të ashpër, do të kishte qenë i drejtë ndaj tij, dhe se të gjitha gjykimet e Tij janë drejtësi, dhe se çfarëdo të mire që ka, është vetëm mirësia, dhuntia dhe lëmosha e Tij për të. Prandaj, në hadithin e “Zotërisë së Istigfarit” thuhet: “Unë e pranoj mirësinë Tënde ndaj meje dhe e pranoj mëkatin tim”. Ai nuk e sheh veten përveçse si një të mangët mëkatar, dhe nuk e sheh Zotin e tij përveçse si Bamirës. [“Shifa el-Alil”, nga Ibën Kajimi, fq: 115].”

 

Ndalesa e tretë: Edukata në lutje

Lutja me këtë shprehje përmban një nga edukatat e rëndësishme, e ajo është lavdërimi i Allahut (teala) me atë që Ai meriton dhe që i përshtatet kërkesës së lutësit. Allahu na ka udhëzuar në këtë stil dhe edukatë në shumë tekste, më e famshmja është Sureja Fatiha; sureja është dy gjysma, e para është madhërim dhe lavdërim nga robi për Zotin e tij, dhe e dyta është kërkesë nga robi për Zotin e tij. Kjo është përmendur në detaje në hadithin kudsij: “E kam ndarë namazin mes Meje dhe robit Tim në dy gjysma, gjysma është për Mua dhe gjysma për robin Tim.”

Dhe kur i Dërguari i Allahut (sal-lallahu alejhi ve sel-lem) dëgjoi një njeri që lutej në namazin e tij pa e madhëruar Allahun dhe pa dërguar salavat mbi Pejgamberin, tha: “Ky u ngut.” Pastaj e thirri dhe i tha atij ose dikujt tjetër: “Kur ndonjëri nga ju falet, le të fillojë me madhërimin e Zotit të tij dhe lavdërimin e Tij, pastaj të dërgojë salavat mbi Pejgamberin, e pastaj të lutet me çfarë të dojë.”

Dhe ia vlen të përmendet se: “Lavdërimi i lutësit për të Lutein me atë që përmban arritjen e kërkesës së tij, ndonjëherë është më elokuente se përmendja e kërkesës, siç thuhet: Nëse njeriu të lavdëron një ditë… mjafton lavdërimi si kërkesë për t’u shprehur. [“Mexhmu’lFetava”, nga Ibën Tejmije (22/ 382].

 

Ndalesa e katërt: Mendimi i mirë ndaj Allahut

Në këtë lutje ka një ndjenjë të mendimit të mirë (husnu-dhan) ndaj Allahut (teala), kështu që zemra e besimtarit mbushet me shpresë. Në këtë ka kundërpërgjigje për atë që tha: “Nuk Të dua për shkak të shpërblimit Tënd; sepse ai është interesi im. Por Të dua për shkak të dënimit Tënd; sepse nuk kam interes në të!!”, duke e mohuar kështu adhurimin e Allahut përmes shpresës dhe duke u kufizuar vetëm në adhurimin përmes frikës. E çuditshme është se pronari i kësaj thënie e teproi dhe e akuzoi kundërshtarin e tij për budallallëk. Ibën Kajimi iu përgjigj me një përgjigje elokuente: “Pasha Allahun, nuk ka lloj budallallëku më të shëmtuar se ky… e çfarë luan shejtani me shpirtrat! …Krahasoji gjendjet e pejgamberëve, të dërguarve dhe të sinqertëve, dhe kërkesat e tyre nga Zoti i tyre, me gjendjet e këtyre të gabuarve… Më e mira që mund të thuhet për këtë dhe të ngjashmit e tij është se kjo është një shkëputje (shat’h) për të cilën mund të arsyetohet pronari i saj nëse është i hutuar në mendjen e tij, si i dehuri e të ngjashëm. Dhe mos i hidh poshtë mirësitë, transaksionet, gjendjet dhe asketizmin e tij. [“Medarixh es-Salikin”, 2/ 49-46].

 

Ndalesa e pestë: Nevoja dhe varfëria e robit ndaj faljes së Allahut

Aishja (radijallahu anhu) – me gjithë gradën e saj – përpiqet të pyesë Pejgamberin për atë që duhet thënë në Natën e Kadrit, dhe ai i përgjigjet me kërkimin e faljes. Nëse kjo është gjendja e saj, atëherë si është gjendja e atyre që janë nën të? A nuk është kjo argument i prerë se robi është i varfër ndaj Allahut në çdo aspekt? Ndër këto aspekte është se ai është “i varfër ndaj Tij për shkak të shëndetit (mbrojtjes) nga llojet e fatkeqësive, sepse nëse nuk e shëndetëson, do të shkatërrohej nga disa prej tyre; dhe është i varfër ndaj Tij për shkak të faljes dhe mëshirës së Tij, sepse nëse nuk e fal dhe nuk e mëshiron, nuk ka rrugë për shpëtim. Askush nuk shpëton përveçse me faljen e Allahut dhe askush nuk hyn në Xhenet përveçse me mëshirën e Allahut. [“Shifa el-Alil”, nga Ibën Kajimi, fq: 118 dhe e ngjashme në “Miftah Dar es-Seade”, (1/ 291].

 

Ndalesa e gjashtë: Pjesa e robit nga emri i Allahut “El-Afuv” (Falësi)

“Pjesa e robit nga emri i Allahut ‘El-Afuv’ është e qartë, e ajo është që ai të falë këdo që i ka bërë padrejtësi, madje t’i bëjë mirë atij, ashtu siç e sheh Allahun bamirës në dynja ndaj mëkatarëve dhe jobesimtarëve, duke mos u ngutur për t’i dënuar. Përkundrazi, ndonjëherë Ai i fal ata duke i penduar, e nëse i pendon, Ai i fshin mëkatet e tyre, sepse penduesi nga mëkati është si ai që nuk ka mëkat. Dhe kjo është kulmi i fshirjes së gjynahut. [“El-Maksad el-Esna fi Sherh Meani Esma Allah el-Husna”, Ebu Hamid el-Gazali, fq: 140].

Allahu u premtoi atyre që falin shpërblim të madh:

( فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ)

“E kush fal dhe pajton, shpërblimi i tij është tek Allahu.”

Vihen re dy gjëra në ajet:

Së pari, Allahu e ndërlidhi pajtimin me faljen, për të treguar se nëse krimineli nuk e meriton faljen dhe interesi fetar kërkon dënimin e tij, atëherë në këtë gjendje nuk urdhërohet falja.

Së dyti, Allahu shpërblimin e atij që fal e bëri tek Ai (subhanehu), e në këtë ka nxitje për robin që të falë dhe ta trajtojë krijesën me atë që dëshiron që Allahu ta trajtojë me të; ashtu siç dëshiron që Allahu ta falë, le t’i falë edhe ai ata, dhe siç dëshiron që Allahu ta tolerojë, le t’i tolerojë edhe ai ata, sepse shpërblimi është nga lloji i veprës. [“Tefsir es-Sa’di”, fq: 760 ].

 

 

Ndalesa e shtatë: Lehtësia e Islamit

Fjala e Allahut për Pejgamberin e Tij: (وَنُيَسِّرُكَ لِلْيُسْرَى) “Ne do të të lehtësojmë për atë që është më e lehtë” mbart njëhari të madhe, e ajo është lehtësia e sheriatit të Tij.

Domethënia e ajetit: Ne do t’i bëjmë të lehta për ty veprat e mira dhe fjalët e mira, dhe do të legjislatojmë për ty një sheriati të lehtë, tolerant, të drejtë, ku nuk ka shtrembërim, as ngushticë, as vështirësi. [“Tefsir Ibën Kethir”, 8/ 380].

Dëshmitë e kësaj lehtësie shfaqen në të gjitha aspektet e legjislacionit, përfshirë lutjet, aq sa Aishja tha: “I Dërguari i Allahut (sal-lallahu alejhi ve sel-lem) pëlqente lutjet gjithëpërfshirëse dhe linte gjithçka tjetër.”

 

Ndalesa e tetë: Rreziku i mbështetjes së robit te falja dhe lënia e garës drejt së mirës

Besimtari bashkon bamirësinë me frikën, ndërsa munafiku bashkon keqbërjen me sigurinë (se do të falet). Kushdo që reflekton mbi gjendjet e shokëve (sahabëve) – radijallahu anhum – do t’i gjejë ata në kulmin e punës me kulmin e frikës. Madje, kushdo që reflekton mbi gjendjen e pejgamberëve, do t’i gjejë ata të tillë. “Besimtari me ambicie të lartë përpiqet të arrijë qëllimin e tij dhe jep mundin e tij për të arritur kënaqësinë e të Dashurit të tij, ndërsa personi me ambicie të ulët përpjekjen e tij e ka në ndjekjen e pasionit të tij, dhe mbështetet vetëm te falja, kështu që – edhe nëse e merr faljen – i humbet gradat e të parëve të afërt tek Allahu. Disa nga të parët (selefi) kanë thënë: ‘Hë, thuaj se mëkatari u fal, a nuk i ka humbur shpërblimi i bamirësve?!”. [“Letaif el-Ma’arif”, (fq: 245].

 

Përfundim:

Vëllezër: “Mbështetja është te pranimi, jo te përpjekja. Konsiderata është te pastërtia e zemrave, jo te veprat e trupave. Sa e sa njerëz që janë falur (natën), pjesa e tyre ka qenë vetëm pagjumësia; sa e sa njerëz që janë falur janë të privuar, dhe sa e sa njerëz që kanë fjetur janë të mëshiruar; ky fjeti dhe zemra e tij ishte kujtuese, e ai tjetri u fal dhe zemra e tij ishte e prishur.

Nëse kaderi (caktimi) ndihmon… e bashkon të fjeturin me atë që është falur.

Mirëpo, robi është i urdhëruar të përpiqet në fitimin e së mirës dhe të përpiqet në vepra të mira, dhe çdokujt i lehtësohet për atë për të cilën është krijuar, andaj nxitoni të përfitoni nga puna në atë që ka mbetur, ndoshta me të mund të rikuperohet ajo që ka humbur nga humbja e jetës [E njëjta me ndryshime, fq: 192].”

Përmblodhi dhe rradhiti: Bekir Halimi