✍ Rami Abu Zubajda – shkrimtar dhe studiues i çështjeve ushtarake
Artikulli i kolonelit (rezervë), profesor Gabi Siboni, dhe brigadierit (rezervë) Erez Viner, i botuar në faqen e internetit të “Institutit të Jerusalemit për Strategji dhe Siguri”, vjen në një moment rishikimi të rëndësishëm brenda institucionit të sigurisë izraelite, pasi lufta e Gazës, që prej 7 tetorit 2023, ka zbuluar kufijtë e fuqisë ushtarake dhe pamundësinë për të prodhuar rezultate politike të qëndrueshme. Punimi nuk merret me paraqitjen e një rrëfimi fushor të luftës, aq sa përpiqet të rikalibrojë konceptet që drejtojnë mendimin ushtarak izraelit, në krye të të cilave qëndron dallimi midis termave “vendosje” (hassm) dhe “fitore” (nasr), si çelës për të kuptuar dështimet e akumuluara në menaxhimin e konfliktit me aktorë joshtetërorë, veçanërisht rezistencën palestineze.
Autorët nisen nga një premisë themelore: problemi nuk qëndron vetëm te performanca apo zbatimi, por te ngatërrimi konceptual, i cili ka çuar në keqorientimin si të vendimmarrësve, ashtu edhe të opinionit publik. “Vendosja”, sipas përkufizimit të tyre, është një arritje ushtarake që realizohet në një kontekst të caktuar dhe brenda një kohe të kufizuar, dhe nënkupton thyerjen e aftësisë së armikut për të vepruar në mënyrë efektive brenda një beteje ose fushate të veçantë. “Fitorja”, në anën tjetër, është një arritje politiko-strategjike afatgjatë, e cila realizohet kur sukseset ushtarake përkthehen në një ndryshim të qëndrueshëm të mjedisit të sigurisë dhe kur imponohet një zgjidhje që përmirëson pozitën e entitetit në nivelin e sigurisë kombëtare.
Mbi këtë dallim, Siboni dhe Viner përpiqen ta kufizojnë “vendosjen” në nivelet taktike dhe sistemore, ku rezultatet mund të maten materialisht: shkatërrimi i njësive, eliminimi i udhëheqësve, paralizimi i infrastrukturës, ose vendosja e kufizimeve operative ndaj armikut. Në të kundërt, ata refuzojnë përdorimin e të njëjtit term në nivelin strategjik, sepse ky nivel – sipas tyre – nuk matet me një moment apo një betejë, por me aftësinë e shtetit për të imponuar një realitet të ri politik që zgjat në kohë. Prej këtu, ata propozojnë që “fitorja” të jetë i vetmi term i përdorur në nivelin e sigurisë kombëtare, pasi ai pasqyron realizimin e objektivave politike të luftës, e jo thjesht epërsinë ushtarake brenda saj.
Duke e zbatuar këtë kornizë në luftën e Gazës, autorët pranojnë se ushtria pushtuese izraelite ka arritur një sërë suksesesh ushtarake të dukshme: goditje të rënda ndaj infrastrukturës, eliminim të figurave kyçe drejtuese, presion të lartë ushtarak që çoi në një marrëveshje armëpushimi, si dhe rikthimin e një pjese të madhe të pengjeve. Megjithatë, këto arritje, pavarësisht rëndësisë së tyre, nuk kanë arritur – sipas tyre – nivelin e “fitores”. Arsyeja thelbësore është mungesa e kontrollit të plotë mbi Rripin e Gazës dhe mbi sistemin e tij civil, çka e ka mbajtur arritjen brenda kufijve të një “vendosjeje sistemore” të përkohshme, e cila është e prirur të gërryhet me kalimin e kohës.
Ky përfundim mbart një mesazh të qartë për institucionin ushtarak dhe politik izraelit: epërsia e zjarrit dhe e terrenit, sado e madhe të jetë, nuk mjafton për të prodhuar fitore. Lufta, në përkufizimin e saj përfundimtar, nuk është një ngjarje ushtarake e izoluar, por një instrument politik; dhe nëse rezultatet e saj nuk përkthehen në një ndryshim të sjelljes dhe të ndërgjegjes së armikut, si dhe në rregullime politike të njohura ndërkombëtarisht, atëherë ajo mbetet një luftë pa fund të qartë. Në këtë kuptim, punimi i ngjan një kritike vetjake të vonuar, e cila pranon në mënyrë të nënkuptuar se modeli i “menaxhimit të konfliktit” që Izraeli ka ndjekur për vite me radhë në Gaza e ka shteruar funksionin e vet.
Nga këndvështrimi im, një lexim i kësaj teze zbulon dimensione më të thella, që shkojnë përtej asaj që autorët synojnë. Kur oficerë rezervë nga elita akademiko-operative pranojnë se Izraeli është i paaftë t’i shndërrojë arritjet e tij ushtarake në fitore politike, ata në fakt po pranojnë – qoftë edhe në mënyrë implicite – se rezistenca palestineze nuk është thjesht një “objektiv ushtarak”, por një aktor strategjik me aftësi për qëndrueshmëri dhe riformësim. Problemi me të cilin përballet ushtria pushtuese izraelite, siç pasqyrohet në këtë punim, nuk lidhet vetëm me mungesën e pushtimit të drejtpërdrejtë, por me natyrën e vetë kundërshtarit: një kundërshtar, fuqia e të cilit nuk kufizohet te njësitë e armatosura, por shtrihet te shoqëria, ndërgjegjja dhe legjitimiteti simbolik.
Nga ky këndvështrim, bëhet e qartë se thelbi i konfliktit në Gaza dhe me rezistencën nuk është një përplasje e kapaciteteve ushtarake të barasvlershme, por një përplasje mbi kuptimin politik të luftës. Rezistenca, sipas logjikës palestineze, nuk ka nevojë për një “fitore klasike” sipas standardeve të ushtrive të rregullta; asaj i mjafton t’i mohojë armikut fitoren e tij. Këtë e lë të kuptohet edhe vetë punimi izraelit, kur sjell modele historike si Vietnami apo Lufta e Konsumimit pas vitit 1967, ku epërsia ushtarake u shndërrua në barrë politike për shkak të betejës së ndërgjegjes dhe të gërryerjes së mbështetjes së brendshme dhe ndërkombëtare.
Përvoja e Gazës, ashtu siç lexohet në këtë tezë, dëshmon se vendosja ushtarake, edhe kur është e gjerë, mbetet një dukuri e përkohshme, e kushtëzuar nga konteksti. Ndërsa fitorja është një proces kompleks dhe kumulativ, që kërkon ndërthurje midis forcës ushtarake, politikës dhe legjitimitetit ndërkombëtar. Në rastin palestinez, paradoksi qëndron në faktin se pushtimi, të cilin autorët e shohin si kusht për përmbushjen e vendosjes, është pikërisht faktori që thellon ngërçin etik dhe politik të Izraelit në arenën ndërkombëtare dhe ushqen narrativën e rezistencës, në vend që ta shuajë atë.
Mendoj se punimi i Sibonit dhe Vinerit nuk ofron aq një recetë të gatshme për fitoren, sesa zbulon pamundësinë e arritjes së saj sipas kushteve tradicionale izraelite. Ai pranon se vendosja ushtarake, sado e ashpër të jetë, nuk ndërton një të ardhme politike të qëndrueshme, përderisa nuk i imponohet një shoqërie të mundur, e cila pranon kushtet e fituesit.
Nga një këndvështrim palestinez, ky përfundim lexohet si konfirmim se qëndrueshmëria dhe pengimi i armikut për të realizuar objektivat e tij strategjike përbëjnë, në vetvete, një formë fitoreje në luftërat asimetrike.
Në këtë mënyrë, Gaza shndërrohet nga një fushë testimi e fuqisë ushtarake në një pasqyrë që reflekton kufijtë e saj, dhe rikthen në qendër pyetjen themelore që punimi përpiqet t’i japë përgjigje pa arritur ta zgjidhë përfundimisht: si mundet një fuqi ushtarake superiore të arrijë fitore politike ndaj një populli që refuzon humbjen?
