Shfarosja e katër familjeve të mëdha në Qazvin dhe një ndryshim i përgjakshëm në strukturën demografike në zemër të Iranit
Rreth dy dekada pas ngjarjeve të Tabrizit, qyteti i Kazvinit që sot ndodhet rreth 150 km në perëndim të Teheranit u zgjodh si kryeqyteti i dytë i shtetit safavid gjatë sundimit të Shah Tahmasp I.
Para se safavidët të merrnin kontrollin, Kazvini ishte një nga qendrat më të vjetra dhe më të rëndësishme të dijes për muslimanët sunitë në Iran; një qytet i mbushur me medrese dhe xhami, që strehoste katër familje të mëdha sunite, të cilat trashëgonin dijen, gjykimin dhe fetvanë brez pas brezi.
Dijetari Muhamed bin Ali esh-Shawkani përmend në librin e tij “El-Bedr et-Tali’”:
“Qazvini para ngritjes së shtetit safavid ishte ndër qendrat më të mëdha të dijes dhe devotshmërisë në tokat persiane, dhe aty kishte katër familje të shquara sunite: familja Dehdar, Rafi’i, Kaki dhe Khalili, të cilët ishin prijës në dije, fetva dhe gjyqësi.”
Megjithatë, këto katër familje, që përbënin shtyllën kryesore të shoqërisë sunite në Qazvin, iu nënshtruan një spastrimi të organizuar, me synim zhdukjen e pranisë sunite dhe shndërrimin e qytetit në një bazë të medhhebit shiit imamij.
Skena e parë: Familja Dehdar… një shtëpi dijesh që u dogj
Familja Dehdar ishte më e njohura në Qazvin dhe e lidhte prejardhjen me Sa’d ibn Ebi Uekasin (radijAllahu anhu). Ata ishin vendosur në qytet që nga shekulli i katërt hixhri dhe mbanin poste në gjyqësi, fetva dhe mësimdhënie.
Në kohën e Shah Tahmaspit, kryetari i tyre ishte Shejh Kemaluddin Husejn Dehdar, myfti dhe gjykatës kryesor i Qazvinit.
Shahu e thirri dhe i kërkoi të hiqte dorë nga besimi i tij sunit dhe të mallkonte disa sahabë, por ai refuzoi. Përfundoi në burg, u dogj biblioteka e familjes dhe më pas u ekzekutua publikisht duke iu prerë koka.
Po atë ditë u vranë edhe 17 burra nga kjo familje, ndërsa të tjerët u shpërndanë ose u arratisën. Medreseja e tyre u shkatërrua.
Skena e dytë: Familja Rafi’i… pasardhës që qëndruan të palëkundur
Familja Rafi’i ishte nga pasardhësit e Imam Shafiut dhe ruajti pozitën e saj për shekuj.
Në atë kohë, kryetari ishte Shejh Nuruddin Muhamed Rafi’i, një plak i moshuar.
Shahu i kërkoi të hiqte dorë nga besimi i tij, por ai refuzoi. Si pasojë, bijtë dhe nipërit e tij gjithsej 11 u vranë një nga një para syve të tij, dhe më pas edhe ai u vra.
Kështu, kjo familje u zhduk nga Qazvini pas rreth katër shekujsh prani.
Skena e tretë: Familja Kaki… të vrarë në sexhde
Familja Kaki ishte një familje sufiste dhe askete, me një zavije të madhe në qytet.
Sipas rrëfimeve, forcat e pushtetit i sulmuan natën, ndërsa ata ishin në namazin e natës. U vranë të gjithë duke qenë në sexhde, u dogj zavija dhe biblioteka.
Koka e shejhut të tyre u shëtit në qytet dhe familja u shpërnda.
Skena e katërt: Familja Khalili… mjekë të helmuar
Familja Khalili ishte e njohur për mjekësi dhe shkenca racionale.
Kryetari i tyre, Xhemaluddin Khalili, u përpoq të shmangte konfliktin, por u arrestua me të afërmit. Pas muajsh torture, u vranë duke u helmuar në ushqim dhe u varrosën fshehurazi natën.
Një ndryshim i qëllimshëm demografik
Këto nuk ishin ngjarje të rastësishme, por pjesë e një politike për të ndryshuar përbërjen fetare të qytetit.
Pas eliminimit të elitave sunite, shumë banorë u dëbuan dhe u zëvendësuan, institucionet arsimore u ndryshuan dhe u përshtatën me medhhebin zyrtar.
Brenda më pak se një dekade, Qazvini u shndërrua nga një qytet me shumicë sunite në një qendër të rëndësishme të shiizmit.
Përfundim: Një kujtesë që nuk harrohet
Shfarosja e këtyre katër familjeve nuk ishte vetëm zhdukje njerëzish, por ndërprerje e një trashëgimie shkencore dhe kulturore që kishte zgjatur shekuj.
Këto ngjarje mbeten të regjistruara në histori, si dëshmi e një periudhe ndryshimesh të thella fetare në Iran.
Allahu i mëshiroftë të gjithë.
Le ta lexojmë historinë më shumë… që ta kuptojmë më thellë.
