“Kandili” i luftës dhe i paqes
PKK-ja nga ngjitja në mal deri te dorëzimi i armëve
Reportazh: Ali Seraxh
“Unë jam Rexhep Tajjip Erdoğan, jo profeti” – kështu iu përgjigj presidenti turk homologut të tij të ndjerë, Xhelal Talebani, gjatë një takimi mes tyre në mars të vitit 2008. Në këtë takim, dëgjues ishte edhe Kamiran Karedagi, ndërsa diskutonin mbi të ardhmen e Partisë së Punëtorëve të Kurdistanit (PKK), e cila sot është përballur me një kthesë historike, duke shpallur fundin e dekadave të rezistencës së armatosur – me disa kushte.
Karedagi, që kishte dalë në pension si shef kabineti presidencial në Irak dhe këshilltar i afërt i Talebanit, u ftua prej këtij të fundit të udhëtonte drejt Ankarasë për të përfituar nga lidhjet e tij me palën turke. Talebani kërkonte përgjigje të drejtpërdrejta nga Erdoğan. Por, sipas Karedagit, ai nuk i mori ato. Në fillim, presidenti irakian pyeti prerazi: “Z. Erdoğan, nëse mijëra luftëtarë të Kandilit zbrisnin nga mali dhe do t’i dërgonim në Turqi, ku do të shkonin? Në burg apo në shtëpi?”.
Erdoğan heshti, i shqetësuar. Karedagi vuri re se Talebani, i njohur për urtësinë dhe dinakërinë e tij politike, ndryshoi qasje: “A jeni një mysliman i mirë, z. Erdoğan?”. Pa hezitim, Erdoğan u përgjigj: “Po, natyrisht”. “Atëherë”, vazhdoi Talebani, “a e merrni Profetin Muhamed si shembull?”.
Presidenti turk, pak i habitur, tha: “Nuk ka mysliman i mirë që nuk e bën këtë”. Këtu Talebani e shfrytëzoi momentin: “Pse, pra, nuk veproni si profeti, sipas vargut kuranor: ‘Hyni në të në paqe dhe të sigurt’?”.
Përgjigjja e Erdoğan ishte: “Unë jam Rexhep Tajjip Erdoğan, jo Profeti Muhamed”.
Takimi përfundoi pa një përfundim të qartë, ndërsa luftëtarët e PKK-së në malet e Kandilit, në trekëndëshin Irak–Turqi–Iran, mbanin shpresat për armëpushime që dështuan tri herë.
Thirrja e Oxhalanit dhe heshtja strategjike
Më 27 shkurt 2025, lideri kurd Abdullah Öcalan (Abullah Oxhalan) u bëri thirrje anëtarëve të PKK-së që të dorëzonin armët, t’i jepnin fund luftës së armatosur me shtetin turk dhe të shpërndanin partinë. Shumë prej atyre me të cilët foli “Elsharkul-Avsat” për këtë investigim – që shqyrton fazat kyçe të konfliktit turko-kurd – besojnë se procesi do të jetë i gjatë dhe i pasigurt. Por ata pranojnë – madje edhe ata me ideologji “stalinisite” – se bota, e sidomos Lindja e Mesme, ka ndryshuar dhe po ndryshon në mënyrë të paprecedentë.
Distanca mes Ankarasë dhe Kandilit është rreth 1000 milje – por distanca politike mes Erdoğan dhe liderëve të malit është edhe më e madhe. PKK-ja mendon se po e lë topin në fushën e presidentit turk, në pritje të një përgjigjeje të prerë. Por ai shpesh e zbut tensionin dhe sillet si dikush që kërkon gjithnjë më shumë. Kjo distancë ka zgjatur për dekada, ashtu si historia mes tyre.
Kësaj here, Oxhalan (Öcalan) pranoi dorëzimin e armëve sepse “izolimi ndikoi mbi të” dhe sepse është një “politikan që mëson, përshtatet dhe ndryshon” – nga revolucioni i Karl Marx-it te decentralizmi i Murray Bookchin-it. Ndërkohë, Erdoğan ka nevojë për një “fitore të madhe”, por “në mënyrën e tij”, sipas burimeve të afërta me skenat politike të Ankarasë dhe Kandilit – si përkrahës ashtu edhe kundërshtarë.
Pas më shumë se një muaji e gjysmë përpjekjesh për të komunikuar me persona të përfshirë në çështjen e PKK-së në Ankara, Erbil, Sulejmani, Berlin, Londër, Kamishli dhe Bagdad, investigimi kaloi nga një kërkim historik mbi grupin kurd “revolucionar” drejt një platforme debati politik mes dy kundërshtarëve – të cilët nuk duket se janë të gatshëm të ndajnë besimin, e aq më pak të ofrojnë garanci për paqen në një rajon të përgjakur nga dekada konflikti. E megjithatë, shumëçka ka ndryshuar në rajon dhe në botë.
Kandili: kutia e zezë
Malet e Kandilit, në trekëndëshin mes Irakut, Turqisë dhe Iranit, janë mbështjellë me mite. Për shkak të vështirësive gjeografike dhe të sigurisë për të arritur atje, legjendat u kthyen në “fakte”. Siç thonë disa, aty PKK rekruton fëmijë dhe rrëmben të rinj.
Për dekada, askush nuk e provoi dot vërtetësinë e këtyre pretendimeve. Përkrahësit e PKK-së i konsiderojnë si “propagandë e thellë e gjeneruar në Turqi”, ndërsa figura të përfshira në aparatet e sigurisë në Erbil dhe Ankara i mbrojnë këto akuza.
Sipas shkrimtarit kurd dhe mbështetësit të partisë, Mohamed Arslan, “shërbimet e inteligjencës kanë punuar shumë për të krijuar një narrativë armiqësore kundër PKK-së”.
Ngjitja në mal
PKK-ja mbërriti për herë të parë në Kandil në vitin 1991. Kamiran Karedagi, i cili kishte përjetuar nga afër këtë zonë të ashpër kur iu bashkua “revolucionit kurd” në mesin e viteve ’70, dëshmon për “një terren strategjik të jashtëzakonshëm, një labirint natyror që e bën thuajse të pamundur depërtimin tokësor”.
Për të arritur nga qyteti Rania deri në thellësitë e Kandilit, duhen kaluar shtatë maja me këmbë – rrugë që kërkon vullnet, përgatitje dhe sakrificë.
Ashtu si partitë e frymëzuara nga leninizmi, PKK ndërtoi strukturën e saj në Kandil me një qendër ideologjike që orientohej nga vetë Abdullah Oxhalan (Öcalan), i cili, që prej vitit 1999, mbahet i izoluar në ishullin Imrali. Megjithatë, struktura e partisë ka ndryshuar me kohën – “është bërë më fleksibël”, sipas disa burimeve.
Struktura udhëheqëse në Kandil
Në krye të strukturës politike të PKK-së në Kandil ndodhet Këshilli Ekzekutiv i KCK-së – një lloj ombrelle ideologjike dhe organizative që përfshin PKK-në dhe partitë e saj simotra në Turqi, Siri, Irak dhe Iran. Ky këshill është përgjegjës për vendimmarrjen strategjike dhe koordinimin politik rajonal.
Sipas modelit të bashkë-udhëheqjes që ndjek partia, KCK-ja drejtohet në mënyrë të përbashkët nga dy figura kryesore:
- Cemil Bayik
- Besê Hozat
Në aspektin ushtarak, Forcat e Mbrojtjes Popullore (HPG) janë krahu i armatosur i PKK-së. Këto forca janë udhëhequr për vite nga Murat Karayılan, ndërsa Bahoz Erdal ka pasur gjithashtu një rol kyç historik.
HPG nuk merren vetëm me aksione luftarake – ato janë gjithashtu përgjegjëse për zbatimin e vendimeve të mëdha të partisë, përfshirë vendimmarrjen diplomatike, administrimin lokal të zonave nën ndikimin e PKK-së, dhe zbatimin e ligjeve të brendshme.
Me kalimin e kohës, nën ndikimin ideologjik të “konfederalizmit demokratik” të Öcalan-it, strukturat vendimmarrëse në Kandil janë bërë më kolektive, duke ndryshuar nga modeli vertikal i hershëm në një model më horizontal të konsultimit dhe konsensusit.
Kandili – kullë vrojtimi rajonale
Pas pesë dekadash nga vizita e parë, Kamiran Karedagi nuk mund ta përfytyrojë Kandilin ndryshe veçse si një “parajsë turistike të humbur”. Në vitin 1974, ai kaloi shtatë majat e malit – degë të vargmalit të Zagrosit – dhe pa një zonë të mbushur me pasuri natyrore, zogj të rrallë dhe minerale të çmuara.
Kandili është pjesë e vargmalit Zagros dhe ndodhet në zemër të asaj që më parë quhej “Kurdistani i Madh”. Ai ka shërbyer historikisht si kufi natyror mes Perandorisë Persiane dhe Perandorisë Osmane. Kjo e bën Kandilin një “kullë vrojtimi” strategjike që ndan tri shtete.
Pas vendosjes së PKK-së në këto male, Kandili u kthye në një koloni të strukturuar: me institucione që reflektonin piramidën ideologjike të partisë – shkolla për edukimin ideologjik të anëtarëve, depo armësh dhe ilaçesh, kampe trajnimi ushtarak, seli politike dhe mediash, madje edhe gjykata dhe burgje të brendshme.
Operacionet e fshehta dhe “Ligji i malit”
Sipas një ish-anëtari të PKK-së, i cili foli në kushte anonimiteti, në disa prej kampeve të trajnimit ekzistojnë qendra logjistike që përgatitin luftëtarë për operacione të jashtme – përfshirë aksione të ndjeshme si vendosja e bombave apo atentate.
Në Kandil janë ndërtuar 7 varreza për luftëtarët e rënë në përballje me ushtrinë turke dhe forca të tjera. Dy më të vjetrat ndodhen në vetë Kandilin, ndërsa të tjerat në zonat e Zapit dhe Zagrosit. Sipas Mohamed Arslan, mbi 1.000 luftëtarë janë varrosur në këto varreza. Aktualisht në Kandil besohet të jenë rreth 5.000 luftëtarë aktivë, ndonëse “International Crisis Group” më parë i përllogariste rreth 7.000.
Përbërja etnike e luftëtarëve pasqyron mozaikun e kurdëve në rajon – nga Turqia, Irani, Iraku dhe Siria. Një oficer i inteligjencës në Erbil tregon se kjo larmi ka ndikuar në vendimmarrjen e Kandilit: luftëtarët nga Irani dhe Siria janë më të përqendruar në çështjet e vendeve të tyre, ndërsa ata nga Turqia dhe Iraku janë më “radikalë”. Një zyrtar i PKK-së e mohon këtë dallim.
Miti i “partizanëve” dhe jeta nën disiplinën staliniste
Për banorët rreth Kandilit, maja e malit është një “kështjellë partizane” ku zhvillohet një jetë kolektive me disiplinë ushtarake. Termi “partizan” përdoret për të përshkruar anëtarët e grupeve të rezistencës.
Sipas një ish-anëtari të PKK-së, narrativi kryesor që mbizotëron në Kandil është: “Turqit janë armiku ynë i përjetshëm”. Kjo narrativë është aq e thellë, saqë e shndërron çdo luftëtar kurd në një simbol të rezistencës.
Rregullat në Kandil janë jashtëzakonisht të rrepta. Ata që kanë jetuar në ambientet e PKK-së e përshkruajnë jetën si “një version të vërtetë të lojës ‘Squid Game’”. Gabimet ndëshkohen rëndë, tradhtia dënohet me burg të izoluar. Në vitin 2007, Osman Öcalan – vëllai i Abdullah Öcalan-it – tregoi se ishte mbajtur për tre vite në burgjet e Kandilit, përfshirë tre muaj në izolim, sepse kishte propozuar reforma.
Ligji i Kandilit ndalon lidhjet romantike, martesat dhe raportet intime – të gjitha të përshkruara në një rregullore të brendshme të shkruar. Ideologjia e partisë beson se lidhjet emocionale “i largojnë luftëtarët nga misioni revolucionar” dhe e cënojnë “disiplinën kolektive” – një model i njohur edhe te grupet e tjera guerile si “Ushtria e Zotit” në Ugandë ose grupet maoiste në Nepal e Indi.
“Miti” i Bahoz Erdal – Mjeku i Malit
Në strukturën udhëheqëse të Kandilit, dy figura qëndrojnë në qendër të legjendave dhe autoritetit të pakontestueshëm: Xhemil Bajik dhe Bahoz Erdal.
- Xhemil Bajik – kurd nga Turqia lindore, i lindur në vitin 1955 në Anadollun Lindor, mban emrin konspirativ Xhuma. Ai është bashkëkryetar i KCK-së dhe konsiderohet një prej figurave më të fuqishme në strukturën politike të PKK-së.
- Bahoz Erdal – emri i vërtetë i tij është Fehman Husein, i lindur në qytetin Derik (Malikije), në Hasaka të Sirisë në vitin 1969. Ai udhëhoqi për shumë vite Forcat e Mbrojtjes Popullore (HPG) nga qershori i vitit 2004 deri në korrik 2009.
Për shumë të rinj kurdë, Bahoz Erdal është një figurë mitike. Ai ka qenë frymëzues për brezat që i janë bashkuar PKK-së me ëndrrën e revolucionit. Gjatë dy dekadave të fundit, partia e ka paraqitur si një udhëheqës heroik, shpeshherë të papërballueshëm për ushtrinë turke.
Në vitin 2008, një gazetar kurd e takoi Bahoz Erdal në rajonin e Zapit – një zonë malore strategjike që mbikëqyr rrjedhën e lumit që nis nga Hakkari në Turqi. Në atë kohë, operacioni “Dielli” i ushtrisë turke në veri të Irakut kishte dështuar të përparonte pikërisht për shkak të rezistencës së ashpër të forcave të drejtuara nga Erdal.
“Vdekja dhe ringjallja” e një miti
Popullariteti i Bahoz Erdal u rrit ndjeshëm gjatë përballjes me ISIS-in në vitin 2015, kur bashkëpunoi me peshmergët e partisë së Talebanit në Sulejmani dhe me milici proiraniane për koordinimin e ofensivave.
Më 8 korrik 2016, agjencia turke “Anadolu” publikoi një lajm se Erdal ishte vrarë nga një grup i panjohur i quajtur “Brigadat Tal Hamis”, në afërsi të Kamishlit, në veri të Sirisë. Shërbimet sekrete turke e konfirmuan lajmin – përmes gazetës “Yeni Şafak” – duke pretenduar se ishin burimi i tij.
Pesë ditë më vonë, Bahoz Erdal u shfaq në një regjistrim zanor, ku deklaronte se ishte gjallë. Megjithatë, media turke dyshoi për autenticitetin e zërit. Një vit më vonë, ai u shfaq në një intervistë video me një gazetar kurd, duke e përgënjeshtruar përfundimisht lajmin për vdekjen. Nga ajo kohë, figura e tij fitoi një lloj statusi “të pavdekshëm” – herë i vdekur, herë i ringjallur.
Gjatë kongresit të 12-të të PKK-së në prill 2025, Erdal nuk u shfaq në asnjë nga regjistrimet zyrtare të transmetuara. Thashethemet për vdekjen ose atentatin e tij u kthyen. Por, një burim i afërt me të tha për “Esfsharkul-Evsat” se Erdal ishte në Siri gjatë kongresit ku u shpall zgjidhja e partisë.
Nga Damasku te Kandili
Ndërsa shumë mbështetës e quajnë “Doktor Bahoz” – Erdal nuk e ka përfunduar studimin për mjekësi në Universitetin e Damaskut. Një burim nga Kandili beson se ai ndau sallën e studimeve në të njëjtën periudhë me Bashar El-Assad-in, i cili u diplomua në vitin 1988.
Bahoz Erdal është një nga figurat që PKK e mbështet më së shumti në terren. Gjatë luftimeve kundër ISIS-it, ai u bë kyç për bashkëpunimin e grupeve kurde me aktorë të tjerë në rajon.
Skema siriane dhe lidhja me “Mazllum Abdi”
Në anën tjetër të kufirit, Mazllum Abdi – komandant i Forcave Demokratike Siriane (SDF) – është një nga figurat më të afërta të Bahoz Erdalit. Sipas burimeve nga Kandili, Mazllum Abdi – i rritur në të njëjtën zonë si Erdal – u rikthye në Siri në shtator 2014, kur ISIS filloi të sulmonte fshatrat dhe qytetet kurde në veri të vendit.
Kjo lidhje ka ngritur spekulime për rolin e Erdalit në krijimin dhe fuqizimin e Partisë së Unionit Demokratik (PYD) – krahu sirian i PKK-së – që nga themelimi i saj në vitin 2003. Disa aktivistë dhe analistë besojnë se ai ka qenë arkitekti prapa ndërtimit të strukturave të vetëqeverisjes kurde në veri të Sirisë pas tërheqjes së regjimit të Assadit në vitin 2012.
Nga Damasku te Teherani: PKK dhe boshti i rezistencës
Lidhjet e PKK-së me regjimin sirian dhe Iranin kanë qenë gjithnjë të mbuluara me mjegull. Pas grushtit të shtetit ushtarak në Turqi më 1980, shumë anëtarë të PKK-së u strehuan në Siri dhe Liban, ku u integruan shpejt në frontin e përbashkët kundër “imperializmit”.
Në atë kohë, Abdullah Oxhalan (Öcalan) jetonte në një apartament në të njëjtën ndërtesë me konsullin ushtarak turk në Damask – siç dëshmonte ish-zv.presidenti sirian, Abdel Halim Khaddam.
Në vitin 1982, luftëtarët e PKK-së morën pjesë në përballjet kundër ushtrisë izraelite në Liban, krah forcave palestineze. 13 luftëtarë kurdë humbën jetën, duke tërhequr vëmendjen e presidentit Hafez El-Assad, i cili më vonë ndërmjetësoi një takim mes Oxhalanit (Öcalanit) dhe përfaqësuesve iranianë. Prej andej, lindi një aleancë e paqëndrueshme, por e dobishme, që vazhdoi për dekada.
Në krahët e Gardës Revolucionare
Pas shpërthimit të përplasjeve mes partive kurde në Irak në fillim të viteve ’90, Irani nisi të ofronte ndihmë të drejtpërdrejtë për PKK-në, përfshirë ushqim, para, trajnime dhe armë – në këmbim të një premtimi: të mos sulmohej brenda Iranit nga krahu iranian i PKK-së, partia PJAK.
Ish-zyrtari Kamiran Karedagi tregon se në vitin 1992, pas humbjeve të rënda që PKK pësoi nga ofensiva e përbashkët e peshmergëve të Talebanit dhe Barzanit, Irani i strehoi luftëtarët e dobësuar, i trajtoi dhe më pas i riktheu në Kandil përmes një rruge të fshehtë që anashkalonte kufijtë zyrtarë.
Xhemil Bajik: njeriu i errësirës
Xhemil Bajik (Cemil Bayik) është figura më e errët dhe më e diskutueshme e Kandilit. Ai është konsideruar si “hija që nuk duket” – një udhëheqës me ndikim absolut mbi logjistikën, ekonominë dhe vendimmarrjen e partisë.
Sipas një oficeri të inteligjencës kurde, Bajik kontrollon rrjetet tregtare dhe të kontrabandës që përfshijnë mallra, armë dhe droga nëpër Iran, Turqi, Irak dhe Siri.
Shkrimtari Mohamed Arslan dhe zëdhënësi i PKK-së, Zakros Hiva, i kanë quajtur këto akuza “propagandë të pastër turke” dhe “pjesë e një lufte psikologjike kundër lëvizjes”.
Sidoqoftë, burime perëndimore dhe kurde të pavarura e kanë lidhur Bajik me mospranimin e paqes gjatë viteve ’90, sidomos kur në vitin 1993 u prish armëpushimi për shkak të një atentati ndaj 33 ushtarëve të paarmatosur turq – për të cilin shumë mendojnë se Bajik kishte dijeni.
Paktet e fshehta me Teheranin
Burime të ndryshme kanë përmendur marrëveshje jozyrtare mes Iranit dhe PKK-së. Në to thuhet se Irani ka mbrojtur liderët e PKK-së dhe ka refuzuar kërkesat turke për ekstradimin e tyre, në këmbim të kontrollit të PJAK-ut dhe ndalimit të aktiviteteve të tij brenda Iranit.
Në vitin 2011, Revolucioni Islamik dhe PJAK nënshkruan një armëpushim të heshtur. Përkundër kësaj, përplasjet vazhduan në terren. Raportet e “BashNews” dhe “ArazNews” (media opozitare iraniane) flasin për një rrjet kontrabande të PKK-së në Iran, që operon në drejtimin vertikal nga Kandili në veri deri në qytetet si Urmia, Selmas e Kotur.
Dy rrugë strategjike për “boshtin”
Sipas një burimi të inteligjencës kurde, janë identifikuar dy korridore strategjike që lidhin PKK-në me partnerët iranianë dhe sirianë:
- Rruga horizontale: Kandil → Sulejmani → Sinxhar → Siria Veriore
- Rruga vertikale: Kandil → Urmia → Selmas → Kotur → Anatolia Lindore
Përgjatë këtyre rrugëve, besohet se janë kryer shkëmbime të armëve dhe furnizimeve, sidomos gjatë luftës kundër ISIS-it dhe gjatë konflikteve të fundit në Gaza.
Raporte të pakonfirmuara flasin për dërgimin e raketave nga një milici shiite në Bagdad drejt PKK-së në Sinxhar, të cilat më pas u transferuan në Siri, ndoshta për përdorim nga Hizbollah apo Hamas. Këto pohime mbeten të paqarta, por nuk janë përjashtuar nga burime të afërta me terrenin.
Pamja e fundit: Sa është ndryshuar Öcalan
Të gjithë u tronditën kur PKK-ja shpalli papritur kongresin e saj të 12-të në datat 5 dhe 7 maj 2025. Në një kohë kur edhe mbledhjet më të zakonshme bëheshin në fshehtësi të thellë, qindra kuadro dhe drejtues u mblodhën në mënyrë të hapur për të diskutuar mbi zgjidhjen e partisë dhe dorëzimin e armëve.
Sipas aktivistit kurd Mohamed Arslan, Abdullah Oxhalan (Öcalan) dërgoi një mesazh të regjistruar, ku theksoi:
“Ky proces do të vazhdojë derisa të arrihet demokracia në Turqi.”
Si arriti Öcalan këtu – pas mbi 40 vjetësh rezistencë të armatosur?
Studiuesi Xhabar Kadir, që e ka takuar liderin kurd në mesin e viteve ’90 në Damask, kujton një lider të fortë dhe kontrollues që mbante në dorë fijet e çdo vendimi. Por më shumë se një çerek shekulli në izolim e kanë detyruar Öcalanin të rishqyrtojë ideologjinë e tij. Në mesazhin e fundit, ai pranoi se strukturat e PKK-së i përkisnin epokës së Luftës së Ftohtë.
Shkaku i ndryshimit: Realitetet e reja
Studiuesja turke Deniz Xhaner, afër linjës së Partisë për Drejtësi dhe Zhvillim (AKP), thekson se ndryshimi i PKK-së nuk është vetëm pasojë e reflektimit të Oxhalanit. Ajo e lidh transformimin me realitetet gjeopolitike:
- Rënia e regjimit të Bashar al-Assad
- Dobësimi i ndikimit iranian në Siri, Liban dhe Irak
- Nevoja e Turqisë për të ndryshuar qasjen e saj ndaj çështjes kurde
Ndërkohë, sipas Shivan Tahas, akademik dhe ish-deputet kurd, Oxhalani ka kuptuar se teknologjitë moderne të luftës e kanë bërë të pavlefshëm modelin e malit dhe pushkës. Sipas tij, lideri i PKK-së ka mbetur i tronditur nga mënyra se si u vra Hassan Nasrallah në periferi të Bejrutit.
“Tashmë ai e kupton se fundi i PKK-së nuk do të thotë fundi i kurdëve – përkundrazi, mund të jetë fillimi i shpëtimit të tyre.”
Shkëndija nga Ankara: oferta e Bahçeli-t
Sipas disa burimeve të pavarura, Abdullah Oxhalan po shikonte një transmetim televiziv turk më 22 tetor 2024, kur dëgjoi liderin e ultranacionalistëve, Devlet Bahçeli, të shfaqte publikisht një ofertë paqeje për PKK-në.
Ironikisht, Bahçeli ka qenë për dekada i pozicionuar thellë në “shtetin e thellë turk” dhe i njohur për qëndrimet armiqësore ndaj çështjes kurde.
Kjo ndryshoi dinamiken. Për studiuesen Deniz Xhaner, qëndrimi i Bahçeli-t është më i rëndësishëm sesa ai i partisë në pushtet (AKP), sepse zgjidhja e çështjes kurde “varet më shumë nga nacionalistët se sa nga islamistët”.
Nga ana tjetër, Erdogan kërkon një platformë të re që do t’i mundësojë ndryshimin e kushtetutës dhe një mandat të tretë presidencial – por kjo kërkon aleanca të reja, sidomos me kurdët.
Kushtet e Oxhalan-it për paqe
Sipas aktivistit Mohamed Arslan, Oxhalan ka vendosur kushte të qarta për zbatimin e paqes:
- Ndryshime kushtetuese që garantojnë të drejtat kulturore dhe gjuhësore të kurdëve
- Ligje që legalizojnë pjesëmarrjen politike të ish-anëtarëve të PKK-së
- Lirimi i vetë Oxhalan-it nga burgu dhe kalimi në një regjim më të lirë
- Dorëzimi i armëve vetëm pasi këto kushte të zbatohen
Arslan thotë se disa drejtues të Kandilit janë shprehur se Erdogan ka rënë dakord me të gjitha këto, por studiuesja Xhaner e cilëson këtë një iluzion të mbingarkuar me pritshmëri.
Çfarë pritet realisht?
Sipas burimeve të pavarura:
- Oxhalan mund të zhvendoset në një shtëpi të sigurt brenda ishullit Imrali, me të drejtë kontakti të kufizuar
- Nuk ka marrëveshje zyrtare mes shtetit turk dhe PKK-së – por një veprim njëanshëm nga partia për t’u shfaqur e vullnetshme për paqe
- Shumë drejtues të PKK-së nuk do të përfitojnë nga procesi i integrimit – lista e zezë turke përjashton rreth 50 figura kryesore
Në fund, siç thotë studiuesja Xhaner:
“Erdogan nuk po kërkon një fitore për të zgjidhur kriza të brendshme, por një riformulim të madh strategjik për të pozicionuar Turqinë si fuqi rajonale. Për këtë, paqja me kurdët është një gur themeli.”
Çfarë do të ndodhë pas shpërbërjes së PKK-së?
Në një komunikatë të shkurtër, Këshilli Ekzekutiv i PKK-së njoftoi për “fillimin e një procesi të gjatë transformimi”, të cilin mediat afër organizatës e quajtën “shpërbërje”, ndërsa analistët në Ankara e përkufizuan si “heshtje taktike për përfitime strategjike”.
Çështja e luftëtarëve
Burime të besueshme të përfshira në diskutimet informale në Erbil dhe Kandil tregojnë për një plan katërfazësh:
- Dorëzimi i armëve në faza, duke nisur me ndalimin e plotë të aksioneve të armatosura brenda territorit turk.
- Zhvendosja e luftëtarëve të huaj – sirianë, iranianë, jezidë – drejt zonave të sigurta në Siri dhe Irak.
- Riintegrimi i luftëtarëve turq përmes një amnistie të pjesshme ose me “proces të heshtur” në disa zona rurale të Turqisë lindore.
- Shpërndarja përfundimtare e strukturave të komandës, përveç atyre që do të transformohen në parti civile legale.
Burime të afërta me Kandilin pohojnë se SHBA-ja dhe përfaqësues të partisë “Zelal” (krahu politik i PKK-së në Evropë) kanë ndërmjetësuar takime me peshmergët dhe përfaqësues të OKB-së për të krijuar korridore kalimi të sigurt për qindra luftëtarë që ndodhen aktualisht në Kandil.
Çfarë do të ndodhë me Kandilin?
Sipas një burimi të vjetër brenda aparatit të sigurimit të Erbilit, një ofertë e heshtur i është bërë udhëheqësve të mbetur të PKK-së: të largohen nga Kandili në këmbim të një zone neutrale pa praninë e partive të armatosura, e cila do të mbikëqyret nga forca të përbashkëta të qeverisë së Irakut dhe Rajonit të Kurdistanit.
Peshmergët janë të ndarë: një pjesë dëshiron të marrë kontrollin e plotë të rajonit, ndërsa një pjesë tjetër ngul këmbë që të shmanget një konfrontim i përgjakshëm. Për momentin, asnjë palë nuk e do një luftë mes vëllezërish në Kandil.
Roli i ndërkombëtarëve
- SHBA-ja ka ndihmuar në ndërmjetësimin e kanaleve të komunikimit, por nuk ka qenë aktor zyrtar.
- Izraeli, sipas një diplomati evropian, ka pasur interes të madh për të mbajtur lidhje me krahinat autonome kurde në Siri dhe Irak, por është treguar neutral në këtë fazë.
- BE-ja ka mirëpritur zhvillimet, por ngurron të heqë PKK-në nga lista e organizatave terroriste, për shkak të presionit të brendshëm nga disa shtete anëtare si Gjermania dhe Franca.
Rikthimi i PKK-së si “Parti e re”?
Disa burime afër qarqeve politike kurde thonë se po përgatitet një formacion i ri politik me emër të ndryshëm, por me një pjesë të elitës së vjetër të PKK-së në prapaskenë.
Synimi është krijimi i një partie legale që do të veprojë në mënyrë institucionale në Turqi dhe në diasporë – me fokus te të drejtat e njeriut, gjuha dhe decentralizimi administrativ, pa referenca të qarta ndaj marksizmit apo luftës së armatosur.
Fundi i një epoke?
Kjo është hera e parë në më shumë se 45 vjet që PKK njofton publikisht për ndërprerjen e luftës së armatosur pa marrëveshje formale me shtetin turk.
Sipas studiuesit Kamiran Karedagi:
“PKK-ja hyri në histori si një organizatë që solli në vëmendje problemet reale të kurdëve, por edhe si një grup që shpesh i sakrifikoi interesat kombëtare për dogma ideologjike dhe një luftë të pafund. Fundi i saj – nëse është fundi – mund të jetë fillimi i një epoke të re për kurdët në Turqi dhe më gjerë.”
FUND
Solli në gjuhën shqipe kohaislame.com
