Burimet kuranore dhe tradita profetike paraqesin figura historike që shndërrohen në modele tipologjike të sjelljes njerëzore. Një nga këto figura është Kaddar, ai që theri devenë e profetit Salih dhe u bë simbol i kryengritjes kundër së vërtetës hyjnore. Sipas rrëfimit kuranor, pas këtij akti, ai dhe bashkëpunëtorët e tij shkuan edhe më tej, duke planifikuar eliminimin e vetë profetit Salih përmes një komploti të fshehtë nate:
﴿قَالُوا تَقَاسَمُوا بِاللَّهِ لَنُبَيِّتَنَّهُ وَأَهْلَهُ ثُمَّ لَنَقُولَنَّ لِوَلِيِّهِ مَا شَهِدْنَا مَهْلِكَ أَهْلِهِ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ﴾
[En-Neml: 49]
“Thanë: Betohuni në Allahun se do ta sulmojmë natën atë dhe familjen e tij, pastaj do t’i themi kujdestarit të tij: ‘Ne nuk kemi qenë dëshmitarë të shkatërrimit të familjes së tij dhe vërtet ne jemi të sinqertë.’”
Zgjedhja e natës për realizimin e komplotit nuk ishte rastësore, pasi errësira fsheh atë që drita e ditës e zbulon dhe e demaskon. Megjithatë, rrëfimi kuranor thekson se komploti njerëzor nuk mund t’i fshihet dijes hyjnore. Si pasojë, dënimi erdhi në mënyrë të menjëhershme dhe shkatërruese: Allahu dërgoi mbi ta gurë nga qielli, duke i zhdukur Kaddar-in dhe grupin e tij.
Pas kësaj, profeti Salih i paralajmëroi për dënimin përfundimtar që do të vinte pas një afati të shkurtër:
﴿فَقَالَ تَمَتَّعُوا فِي دَارِكُمْ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ ذَلِكَ وَعْدٌ غَيْرُ مَكْذُوبٍ﴾
[Hud: 65]
“Ai tha: ‘Gëzoni në vendbanimet tuaja tri ditë; ky është një premtim i pamohueshëm.’”
Tradita ekzegjetike përshkruan se shenjat e dënimit u shfaqën gradualisht në fytyrat e tyre, derisa, në ditën e caktuar, dënimi hyjnor u realizua përmes një britme nga qielli dhe një dridhjeje nga toka. Kuranit e përmbledh këtë ngjarje në një formulim tejet domethënës:
﴿وَمَكَرُوا مَكْرًا وَمَكَرْنَا مَكْرًا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ * فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ مَكْرِهِمْ أَنَّا دَمَّرْنَاهُمْ وَقَوْمَهُمْ أَجْمَعِينَ * فَتِلْكَ بُيُوتُهُمْ خَاوِيَةً بِمَا ظَلَمُوا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ * وَأَنْجَيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ﴾
[En-Neml: 50–53]
“Ata kurdisën një kurth, e Ne kurdisëm një kurth, ndërsa ata nuk e kuptonin. Shiko pra se si qe përfundimi i kurthit të tyre: Ne i shkatërruam ata dhe popullin e tyre të gjithin. Këto janë shtëpitë e tyre të zbrazëta, për shkak të padrejtësisë që bënë. Me të vërtetë, në këtë ka shenjë për njerëzit që dinë. Dhe Ne i shpëtuam ata që besuan dhe ishin të devotshëm.”
Nga ky këndvështrim, Kaddar nuk mbetet thjesht një figurë historike, por një model i përsëritshëm në histori. Hadithi profetik e përforcon këtë dimension tipologjik, duke e lidhur Kaddar-in me figura të tjera të dhunës kundër të drejtëve. Profeti ﷺ i tha Aliut:
“A e di kush është më i mjeri i të parëve? — Therësi i devesë. — A e di kush është më i mjeri i të mëvonshmëve? — Ai që do të të vrasë.” (Es-Sahiha, 4/325)
Kjo krijon një lidhje konceptuale mes Kaddar-it dhe Ibn Mulxhimit, duke i vendosur të dy në të njëjtën kategori morale të shkatërrimit dhe mjerimit shpirtëror.
Mesazhi përfundimtar i këtij rrëfimi është normativ dhe universal. Kuranit e përmbledh realitetin njerëzor në dy rrugë themelore:
﴿وَأَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ وَمِنَّا دُونَ ذَلِكَ﴾
[El-Xhinn: 11]
“Ndër ne ka të drejtë dhe ndër ne ka edhe ndryshe nga kjo.”
﴿وَقَطَّعْنَاهُمْ فِي الْأَرْضِ أُمَمًا مِنْهُمُ الصَّالِحُونَ وَمِنْهُمْ دُونَ ذَلِكَ﴾
[El-A‘raf: 168]
“Dhe i ndamë ata nëpër tokë në popuj: prej tyre ka të drejtë dhe prej tyre ka edhe ndryshe nga kjo.”
Në këtë kuptim, rrëfimi i Kaddar-it mbetet një paralajmërim i përhershëm: individi dhe shoqëria gjenden gjithmonë përballë zgjedhjes midis rrugës së të drejtëve dhe rrugës së atyre që u bashkohen modeleve të shkatërrimit dhe armiqësisë ndaj së vërtetës.
Hoxhë Bekir Halimi
