Në një analizë të re të publikuar nga Instituti Izraelit për Studime të Sigurisë Kombëtare (INSS) me titull:
“Irani – Shtetet e Bashkuara: drejt marrëveshjes apo përballjes?” (4 shkurt 2026), studiueset Sima Shine dhe Eldad Shavit trajtojnë rrugën e përshkallëzimit mes Teheranit dhe Uashingtonit, në kushtet e grumbullimit ushtarak amerikan në rajon dhe përpjekjeve diplomatike për një takim të pritshëm në Oman.
Sima Shine – studiuese e lartë në INSS dhe ish-përgjegjëse për dosjen iraniane në institucionet e sigurisë izraelite.
Eldad Shavit – studiues i lartë dhe ish-oficer i inteligjencës, me poste të rëndësishme në shërbimet sekrete dhe në zyrën e kryeministrit.
Përmbledhja e analizës
Studimi tregon se tensioni mes Iranit dhe SHBA-së ka hyrë në një fazë “armëpushimi të përkohshëm”, për shkak të përgatitjeve për bisedime të drejtpërdrejta, nën presionin rajonal të Turqisë, Katarit dhe Egjiptit për të shmangur një luftë të gjerë.
Sipas analizës, presidenti amerikan po balancon mes dy zgjedhjeve të kundërta:
ruajtjes së imazhit të forcës përmes pranisë ushtarake dhe kërcënimeve publike, dhe dëshirës së tij politike për t’i mbyllur konfliktet përmes “marrëveshjeve nga pozita e forcës”, jo përmes luftërave të reja.
Nga ana tjetër, regjimi iranian po përjeton krizën më të thellë që nga themelimi i republikës islame, me protesta të gjera dhe shtypje të dhunshme, duke e bërë mbijetesën prioritet absolut.
Studiueset shpjegojnë se Teherani po ndjek dy rrugë paralele:
– Diskurs sfidues dhe përgatitje ushtarake, të mbështetura nga kërcënimet e aleatëve rajonalë;
– Aktivitet diplomatik intensiv përmes kanaleve rajonale dhe ndërkombëtare, për të fituar kohë dhe për të ulur presionin amerikan.
Analiza vlerëson se Irani mund të tregojë fleksibilitet të kufizuar në çështjen bërthamore, por refuzon kategorikisht të heqë dorë nga programi i raketave dhe nga mbështetja për aleatët e tij, pasi i konsideron shtylla kryesore të strategjisë së mbrojtjes.
Kjo e bën arritjen e një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse shumë të vështirë, përveç nëse të dyja palët janë të gatshme për lëshime të dhimbshme.
Studimi thekson gjithashtu se Irani ndodhet në një moment dobësie historike, ku krizat e brendshme ndërthuren me rënien e fuqisë së tij në rajon dhe dobësimin e ashtuquajturit “boshti i rezistencës”.
Në të njëjtën kohë, Shtëpia e Bardhë përdor kërcënimin ushtarak si mjet presioni për të përmirësuar kushtet e negociatave, duke mbajtur të hapur edhe mundësinë e goditjes ushtarake nëse diplomacia dështon.
Analiza paralajmëron se çdo marrëveshje që kufizohet vetëm në çështjen bërthamore dhe në lehtësimin e sanksioneve do t’i japë regjimit iranian “oksigjen politik dhe ekonomik”, duke i mundësuar mbijetesën, ndërsa do të zhgënjejë rëndë popullin iranian.
Për Izraelin, një marrëveshje e tillë edhe nëse kufizon programin bërthamor nuk do ta zgjidhë kërcënimin në rritje nga raketat dhe mbështetja për Hezbollahun dhe milicitë në Irak e Jemen, të cilat mund të forcohen nëse Irani fiton burime të reja financiare.
Studimi përfundon se rajoni ndodhet në një udhëkryq mes një marrëveshjeje të brishtë dhe një përballjeje të hapur, dhe se takimi i pritshëm do të përcaktojë nëse palët po shkojnë drejt qetësimit të krizës… apo drejt një vale të re përshkallëzimi.
