Bisedimet u përqendruan te Hormuzi dhe fondet iraniane, jo te programi bërthamor
Irani dhe Shtetet e Bashkuara përfunduan të mërkurën një raund bisedimesh indirekte në Doha, pa shenja se kanë bërë përparim drejt një paqeje afatgjatë. Diskutimet u përqendruan kryesisht te çështjet që, sipas palëve, ishin zgjidhur me marrëveshjen e përkohshme të shpallur dy javë më parë.
Burime të njohura me bisedimet thanë se negociatorët e të dy vendeve kaluan dy ditë në Doha duke diskutuar trafikun detar në Ngushticën e Hormuzit dhe zhbllokimin e fondeve iraniane, dy çështje kyçe të parashikuara në marrëveshjen fillestare.
Ministria e Jashtme e Katarit, bëri të ditur se takimi i radhës do të zhvillohet pas ceremonive mortore për Udhëheqësin e ndjerë Suprem të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, i cili pritet të varroset më 9 korrik.
Sipas zëdhënësit të ministrisë, bisedimet në Doha sollën “përparim pozitiv” për çështjet që lidhen me memorandumin që i dha fund luftës në qershor dhe “ndërtuan mbi rezultatet” e samitit të mbajtur në Zvicër.
Në Uashington, presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se të dyja palët po bëjnë përparim për kufizimet e mundshme ndaj programit bërthamor të Iranit – arsyeja kryesore që, sipas tij, çoi në nisjen e luftës së bashku me Izraelin në shkurt.
“Çarmatimi bërthamor i Iranit po ecën mirë. Kanë zhvilluar takime shumë të mira dhe do të shohim se çfarë do të ndodhë,” u tha Trump gazetarëve.
Megjithatë, burimet thanë se programi bërthamor nuk u diskutua gjatë këtij raundi, pasi bisedimet kishin karakter teknik. Zëvendëspresidenti amerikan JD Vance deklaroi se kjo çështje do të trajtohet në një fazë të mëvonshme.
“Sigurisht që jemi të shqetësuar për çështjen bërthamore dhe do të fillojmë të diskutojmë për të,” tha ai. Negociatorët amerikanë dhe iranianë zhvilluan takime të ndara me ndërmjetës nga Katari dhe Pakistani, njoftoi Ministria e Jashtme e Katarit.
Dhëndri i Trumpit, Jared Kushner, dhe i dërguari i posaçëm amerikan Steve Witkoff, të cilët Shtëpia e Bardhë i kishte paraqitur si pjesë të bisedimeve “të nivelit të lartë”, nuk morën pjesë në seancat negociuese, sipas një burimi që foli në kushte anonimiteti.
Kush e kontrollon Ngushticën e Hormuzit?
Marrëveshja fillestare parashikon që Irani dhe SHBA-ja të lejojnë rifillimin e lundrimit përmes Ngushticës së Hormuzit, rrugë strategjike nga e cila para luftës kalonte rreth një e pesta e tregtisë globale të naftës dhe gazit natyror të lëngshëm.
Megjithëse trafiku detar është rikthyer pjesërisht, statusi i kësaj rruge mbetet i paqartë. Fundjavën e kaluar të dy vendet shkëmbyen sulme pas një sulmi iranian ndaj një anijeje mallrash.
Dy burime të larta iraniane thanë se Teherani është i vendosur të sigurojë njohje ndërkombëtare për kontrollin e tij mbi ngushticën, edhe nëse kjo kërkon përdorimin e forcës. Irani ka deklaruar vazhdimisht se, duke filluar nga mesi i gushtit, do të vendosë tarifa për anijet që kalojnë nëpër Hormuz, pas përfundimit të periudhës pa pagesë të parashikuar në marrëveshjen fillestare.
Komentet e Trumpit të mërkurën minimizuan mundësinë e një rikthimi të luftës në shkallë të plotë me Iranin. “Mendoj se kanë bërë një rrugë të gjatë,” tha ai.
Pas këtyre deklaratave, çmimet e naftës ranë në nivelin më të ulët të katër muajve të fundit, ndërsa analistët ulën për herë të parë parashikimet e tyre për çmimet që nga fillimi i luftës.
Mediat shtetërore iraniane raportuan gjithashtu se një anije e huaj me kontejnerë kishte ngecur në ujëra të cekëta jashtë korridorit të lundrimit të përcaktuar nga autoritetet iraniane.
“Ngushtica e Hormuzit po rihapet gradualisht, por situata mbetet e fragmentuar, e paparashikueshme dhe jo plotësisht transparente,” tha Vandana Hari, themeluese e kompanisë së analizës së tregut të naftës Vanda Insights.
Ndërkohë, disa vende evropiane kanë ofruar ndihmë për pastrimin e minave në Ngushticën e Hormuzit. Megjithatë, ministri gjerman i Mbrojtjes, Boris Pistorius, tha se nuk pret që Gjermania të marrë pjesë në këtë operacion, duke përmendur mungesën e bashkëpunimit të Iranit me vendet e tjera. /tesheshi.com/
