Përfitimi nga dijetarët sot është i mundshëm edhe në mënyrë indirekte. Një hoxhë i madh, nga vendi i tij, dërgon mesazhe dhe porosi për hoxhallarët, thirrësit, nxënësit e dijes dhe muslimanët e thjeshtë. Ata i lexojnë këto porosi dhe meditojnë rreth tyre, i përkthejnë dhe i shpërndajnë te xhemati i tyre, e në këtë formë shtohet përfitimi i njerëzve nga kjo dije e përhapur në mënyrë indirekte.
Kjo është ajo që po ndodh saktësisht këto ditë me mësimet dhe porositë që dijetarët e shumtë i dërgojnë në grupe apo lista të ndryshme: mësimet, porositë apo përzgjedhjet e tyre.
Ne, hoxhallarët shqiptarë, i lexojmë ato porosi, përfitojmë për vete, e disa prej tyre i përkthejmë dhe i publikojmë, ndërsa disa të tjera i komentojmë dhe i përdorim në fjalimet dhe ligjërimet tona.
Dija që përsëritet mbetet fuqishëm në gjoksin dhe memorien tonë dhe shndërrohet në referencë në kuptimin e fesë.
Në vijim janë disa postime të tilla nga një hoxhë i madh, pedagog i dalluar dhe njeri që ka lënë gjurmë në një numër të madh të hoxhallarëve anembanë botës islame, e në veçanti edhe tek ne shqiptarët. Bëhet fjalë për shejh Jahja Ibrahim El-Jahja, i cili, tash e sa vite, duke lexuar librat enciklopedikë islamikë nga lëmitë e ndryshme, përzgjedh prej tyre citate dhe i ndan ato si mesazhe.
Në këtë formë, ai ka përmbledhur edhe materialin e librit “Fikhun-Nefsi” (Fikhu i Shpirtit në Dritën e Fjalëve dhe Veprave të Dijetarëve) dhe librin e dytë “Kasasun fi Fikhun-Nefsi” (Rrëfime mbi Fikhun e Shpirtit).
Në vijim kam përzgjedhur disa citate, të cilat i ka dërguar këto ditë, dhe i kam përkthyer, duke u dhënë edhe nga një sqarim të shkurtër, për të qenë më të kuptueshme për lexuesin e thjeshtë shqiptar.
Allahu i dhëntë jetë të gjatë, shëndet të plotë dhe bereqet në shërbimin e Islamit dhe muslimanëve!
Në vijim i keni citatet me përkthimin e tyre edhe sqarimin shoqërues:
- “أكمل إكرام -الضيف- إراحة خاطره وإظهار السرور به”. قاله النووي رحمه الله.
“Forma më e plotë e nderimit të mysafirit është qetësimi i shpirtit të tij dhe shfaqja e gëzimit për praninë e tij.”
— Imam Neveviu (Allahu e mëshiroftë)
🔹 Sqarim:
Nderimi i mysafirit nuk reduktohet në aspektin material, por përfshin dimensionin emocional dhe etik. Mirëpritja e sinqertë krijon ndjenjë sigurie dhe respekti, duke e bërë mikpritjen një akt moral e shpirtëror.
- «حب الظُّهور يَقْصِم الظُّهور». قاله محمد ابن الظهير الإربلي رحمه الله.
“Dashuria për t’u shfaqur (për famë) i thyen shpinën (e shkatërron njeriun).”
— Muhamed ibën edh-Dhehir el-Irbili
🔹 Sqarim:
Kjo thënie denoncon prirjen për vetë-ekspozim dhe kërkim të vëmendjes si burim degradimi moral. Ambicia për dukje shpesh çon në humbje të sinqeritetit dhe ekuilibrit shpirtëror.
- “كل من طلب منزلة في قلوب الناس اضطر أن ينافقهم”. قاله عبد الرحمن بن قدامة رحمه الله.
“Kushdo që kërkon një pozitë në zemrat e njerëzve, detyrimisht bie në hipokrizi ndaj tyre.”
— Abdurrahman ibën Kudame
🔹 Sqarim:
Varësia nga miratimi i të tjerëve e shtyn individin drejt kompromisit me parimet. Kjo e bën sinqeritetin të cenueshëm dhe prodhon sjellje të dyfishta për hir të pranimit shoqëror.
- «رُبَّ شهوة تُورِثُ حزنا طويلا». قاله عبد الله بن مسعود رضي الله عنه.
“Shpesh një kënaqësi e çastit sjell një pikëllim të gjatë.”
— Abdullah ibën Mes’udi (Allahu qoftë i kënaqur me të)
🔹 Sqarim:
Thënia evidenton pasojat afatgjata të kënaqësive të pamenduara. Ajo nxit vetëkontrollin dhe vlerësimin e pasojave, duke theksuar raportin mes impulsit dhe përgjegjësisë.
- «من جعل شهوته تحت قدمه فزع الشيطان من ظِلّه». قاله وهب بن منبه رحمه الله.
“Ai që e vendos epshin e tij nën këmbë, e frikëson shejtanin edhe nga hija e tij.”
— Vehb ibën Munebbih
🔹 Sqarim:
Dominimi mbi dëshirat personale paraqitet si shenjë e fuqisë shpirtërore. Vetëdisiplina e bën individin të pathyeshëm ndaj tundimeve dhe ndikimeve negative.
- «جاهِدوا أهواءكم كما تُجاهدون أعداءَكم». قاله مالك بن دينار رحمه الله.
“Luftoni dëshirat tuaja ashtu siç luftoni armiqtë tuaj.”
— Malik ibën Dinar
🔹 Sqarim:
Kjo thënie vendos një paralelizëm mes luftës së jashtme dhe asaj të brendshme. Vetëpërmirësimi kërkon përpjekje të vazhdueshme dhe vigjilencë ndaj prirjeve destruktive.
- «المزاولات تُعطي الملكات». قاله ابن القيم رحمه الله.
“Përsëritja dhe ushtrimi i vazhdueshëm formojnë aftësitë (shprehitë e qëndrueshme).”
— Ibën Kajjimi
🔹 Sqarim:
Kjo është një formulim i hershëm i parimit të ndërtimit të shprehive. Aftësitë nuk janë spontane, por rezultat i praktikës së qëndrueshme dhe disiplinës së vazhdueshme.
- «من شغل نفسه بغير المهم أضرَّ بالمهم». قاله معمر بن المثنى رحمه الله.
“Kush e angazhon veten me të parëndësishmen, dëmton atë që është e rëndësishme.”
— Ma‘mer ibën el-Muthenna
🔹 Sqarim:
Menaxhimi i prioriteteve është thelbësor për suksesin dhe integritetin personal. Shpërqendrimi nga gjërat e vogla sjell humbje të qëllimeve madhore.
- «إضاعة الوقت أشدُّ من الموت؛ لأن إضاعة الوقت تقطعك عن الله والدار الآخرة، والموت يقطعك عن الدنيا وأهلها». قاله ابن القيم رحمه الله.
“Humbja e kohës është më e rëndë se vdekja; sepse humbja e kohës të shkëput nga Allahu dhe nga jeta e përtejme, ndërsa vdekja të shkëput nga kjo botë dhe njerëzit e saj.”
— Ibën Kajjimi
🔹 Sqarim:
Koha paraqitet si kapitali më i çmuar ekzistencial. Humbja e saj ka pasoja shpirtërore dhe metafizike, duke e bërë menaxhimin e kohës një çështje thelbësore të jetës dhe besimit.
Reflektim
Dhe për në fund u paraqesim një tekst reflektues nga analiza e krejt këtyre fjalëve të shënuara më lartë.
Në përvojën njerëzore, rruga drejt pjekurisë shpirtërore dhe integritetit moral nuk ndërtohet mbi madhështinë e jashtme, por mbi rregullimin e brendshëm të shpirtit. Njeriu nuk matet nga ajo që shfaq, por nga ajo që përmban. Pikërisht këtu qëndron edhe sfida më e madhe: përballja me vetveten.
Në marrëdhëniet shoqërore, fisnikëria nuk kufizohet në forma të jashtme respekti. Ajo shfaqet në ndjeshmërinë ndaj tjetrit, në aftësinë për të qetësuar zemrën e tij dhe për ta bërë të ndihet i mirëpritur. Ky dimension i brendshëm i etikës e ngre sjelljen njerëzore nga një akt formal në një vlerë autentike.
Megjithatë, rreziku qëndron në prirjen e vazhdueshme për t’u dukur. Dashuria për vëmendje dhe kërkimi i pranimit nga të tjerët shpesh e deformojnë sinqeritetin. Njeriu që e lidh vlerën e tij me gjykimin e njerëzve bëhet i varur prej tyre, dhe kjo varësi e shtyn drejt kompromisit me të vërtetën. Në këtë mënyrë, shfaqja zëvendëson përmbajtjen, ndërsa hipokrizia depërton aty ku mungon qëndrueshmëria e brendshme.
Në një nivel më të thellë, lufta më e ashpër nuk zhvillohet jashtë njeriut, por brenda tij. Dëshirat, pasionet dhe impulset përbëjnë një fushë beteje të përhershme. Një kënaqësi e çastit mund të sjellë pasoja të gjata, ndërsa një vetëpërmbajtje e vogël mund të ruajë ekuilibrin e jetës. Prandaj, disiplina ndaj vetvetes nuk është kufizim, por çlirim — çlirim nga robëria e epsheve dhe nga ndikimet që e dobësojnë shpirtin.
Ky formim nuk arrihet rastësisht. Ai është rezultat i një përpjekjeje të vazhdueshme. Përsëritja e veprimeve të drejta, ushtrimi i vetëkontrollit dhe përkushtimi i qëndrueshëm ndërtojnë gradualisht karakterin. Në këtë kuptim, njeriu bëhet ajo që praktikon, dhe jo thjesht ajo që synon të jetë.
Megjithatë, një nga sfidat më të mëdha të kohës moderne mbetet shpërqendrimi. Angazhimi me të parëndësishmen shpesh e largon njeriun nga thelbësorja. Kur prioritetet humbasin, edhe drejtimi humbet. Në këtë kontekst, koha shfaqet si pasuria më e çmuar — një pasuri që, kur shpërdorohet, nuk humbet vetëm në aspektin praktik, por edhe në atë shpirtëror. Humbja e kohës nuk është thjesht mungesë produktiviteti; ajo është një shkëputje nga qëllimi, nga vetvetja dhe nga ajo që i jep kuptim ekzistencës.
Në përfundim, njeriu që arrin të ruajë sinqeritetin, të disiplinojë dëshirat, të menaxhojë kohën dhe të vendosë drejt prioritetet, ndërton një jetë të qëndrueshme dhe të ndriçuar. Ai nuk është më i robëruar nga shfaqja, as nga dëshirat, as nga presioni i jashtëm. Përkundrazi, ai bëhet zot i vetes dhe pikërisht aty fillon liria e vërtetë.
Bekir Halimi
