Në historinë e përplasjeve ndërmjet qytetërimeve të mëdha, Beteja e Kadisijes, e zhvilluar në vitin 15 Hixhri / 636 pas erës sonë, zë një vend të veçantë si momenti vendimtar që shënoi rënien e Perandorisë së fuqishme Sasanide përballë shtrirjes së shpejtë të Islamit. Kjo betejë, e cila zgjati disa ditë me intensitet të jashtëzakonshëm, u zhvillua në afërsi të qytetit Kadisije dhe përballi dy ushtri me përmasa dhe fuqi të ndryshme, por me vullnet të pamatur të secilës palë.
Nga njëra anë qëndronte ushtria myslimane, rreth 32 mijë luftëtarë të vendosur dhe të udhëhequr nga komandanti i shquar Sa’d ibn Ebi Vekas, krahas figurave të tjera të spikatura si Kaka’ ibn Amr et-Temimi, Hashim ibn Utbe el-Kurejshi dhe Talihë ibn Huvejlid el-Esedi. Nga ana tjetër, forcat e mazdeistëve persë – që përfaqësonin perandorinë Sasanide – ishin të shumtë në numër, rreth 250 mijë ushtarë të pajisur me pajime të rënda dhe të mbështetur nga 33 elefantë luftarakë, nën udhëheqjen e Rustem Faruhzadit dhe komandantëve të tjerë si Galinosi, Hormuzani dhe Bendovani.
Ditët e betejës dhe lëkundja e fatit
Beteja u nda në katër faza të mëdha, secila me peshë të veçantë strategjike dhe simbolike. Në ditën e parë, të njohur si dita e Armathit, forcat e muslimanëve u përballën me një valë të fuqishme sulmesh të ushtrisë perse, të cilët përdorën me efikasitet elefantët për të thyer rreshtat e kalorsisë islame. Rreth 500 luftëtarë myslimanë u martirizuan dhe mbi 2000 ushtarë persë humbën jetën. Kjo ditë përfundoi me epërsi të përkohshme të persëve.
Por situata ndryshoi në ditën e dytë, të quajtur dita e Aguathit, kur në ndihmë të ushtrisë islame arritën forcat e reja nga Shami, të udhëhequra nga Kaka’ ibn Amr. Megjithëse vetëm një mijë kalorës, mënyra se si u prezantuan – dhjetë nga dhjetë – krijoi përshtypjen te persët se po vinin 100 mijë trupa të freskëta. Gjithashtu, strategjia e përdorimit të deveve të veshura me pëlhura që imitonin përbindësha shkaktoi panik dhe hutim në radhët armike. Në këtë ditë, myslimanët pësuan 2000 martirë, ndërsa humbjet e persëve arritën në 10 mijë.
Në ditën e tretë, të njohur si dita e Amuasit, ndodhi një kthesë strategjike: myslimanët, nën udhëheqjen e Kaka’ut dhe Asim ibn Amrit, arritën të vrasin “elefantin e bardhë” – simbol i autoritetit luftarak pers – dhe plagosën rëndë një tjetër. Kjo ndërhyri drejtpërdrejt në moralin e ushtrisë sasanide, e cila gradualisht humbi boshtin e mbrojtjes.
Nata e përgjakshme e përmbysjes: “Heriri”
Çasti vendimtar ndodhi gjatë natës së katërt, të quajtur nata e Heririt – “nata e urtimës së vdekjes”. Myslimanët organizuan një sulm të fuqishëm gjatë orëve të natës, ku nuk dëgjohej tjetër përveç britmave, zhurmës së përplasjeve të armëve dhe kërcitjes së shpatave. Luftimet ishin të ashpra, dhe në këtë natë, ushtria myslimane humbi 6000 luftëtarë të saj, por i shkaktoi armikut rreth 30 mijë të vrarë.
Pika kulmore ndodhi kur një erë e papritur rrëzoi fronin e Rustemit, dhe ai, duke tentuar të largohej nga fusha e betejës, u ndoq nga luftëtari Hilal, i cili e kapi dhe e vrau. Kjo vdekje tronditi thellësisht radhët e ushtrisë sasanide. Së shpejti, edhe udhëheqësi Galinos u vra nga Zuhre ibn el-Huvejje. Humbja e komandantëve kryesorë u kthye në fillimin e shkatërrimit total të ushtrisë sasanide.
Fundi i një perandorie
Me rënien e udhëheqjes dhe shpërbërjen e disiplinës, forcat persiane u gjendën në ikje të çoroditur drejt Medainit. Shumë prej tyre u mbytën në lumë ose u kapën rob. Tregohet se një djalosh i vetëm nga ushtria islame kishte kapur e lidhur 80 robër persianë, gjë që dëshmonte jo vetëm për trimërinë por edhe për rënien morale dhe strategjike të armikut.
Fitorja e Betejës së Kadisijes nuk ishte vetëm një triumf ushtarak, por një ngjarje që ndryshoi rrjedhën e historisë së Lindjes së Afërt, duke shënuar fillimin e fundit për Perandorinë Sasanide dhe shtrirjen e Islamit në territorin persian. Ishte një përplasje jo vetëm ndërmjet dy ushtrive, por ndërmjet dy botëkuptimeve, dhe fitorja përfundimtare ishte në anën e atyre që kishin më shumë qëllim, disiplinë dhe besim në drejtësinë e kauzës së tyre.
