(Foto nga një video e publikuar nga Komanda Qendrore Amerikane për goditjen e një objekti iranian gjatë sulmeve ajrore që SHBA dhe Izraeli kryen ndaj Iranit më 28 shkurt 2026 – AFP)
“Në fushën bërthamore, mjafton një fotografi e vetme e një koke luftarake për ta frenuar kundërshtarin; ndërsa në fushën kibernetike, e njëjta fotografi e anulon efektin e armës dhe e nxjerr nga ekuacioni”.
Asgjë nuk dëgjohet sot më fort se ushtima e avionëve, gjëmimi i raketave dhe reja e pluhurit, nga Teherani në Tel Aviv, duke kaluar nëpër vendet e Gjirit. Në mëngjesin e së shtunës, 28 shkurt 2026, presidenti amerikan Donald Trump njoftoi nisjen e “operacioneve të mëdha luftarake” në Iran, të cilave Ministria e Luftës “Pentagoni” u vuri emrin “Tërbimi Epik”, ndërsa Izraeli shpalli një operacion paralel të quajtur “Ulërima e Luanit”.
Njoftimi për dy operacionet përkoi me shpërthime në Teheran, Isfahan, Kum, Kermanshah dhe Karaxh, të cilat synuan qendrat e komandës dhe kontrollit të shtetit iranian, si dhe një numër udhëheqësish të lartë iranianë, në krye të të cilëve Udhëheqësi Suprem Ali Khamenei. Irani u përgjigj duke lëshuar raketa drejt Izraelit dhe bazave amerikane në rajonin e Gjirit, si dhe drejt aeroporteve dhe disa objektivave të tjera jetike.
Por, ndërsa raketat binin nga çdo drejtim, në të njëjtën kohë ndodhte edhe diçka tjetër më pak e zhurmshme. Agjencitë zyrtare dhe gjysmëzyrtare iraniane të lajmeve, si IRNA, ISNA dhe Mehr, u ekspozuan ndaj sulmeve të gjera kibernetike që ua ndalën shërbimet; kjo u shoqërua me një shënjestërzim kibernetik në shkallë të gjerë ndaj institucioneve të tjera të mëdha iraniane. Organizata “NetBlocks” konfirmoi se lidhja me internetin në Iran ra ndjeshëm në vetëm 4% të nivelit normal. Ndërkohë, Mossad-i hapi një kanal në Telegram në gjuhën perse për t’u drejtuar iranianëve drejtpërdrejt, ndërsa kanalet e tyre zyrtare ishin jashtë funksionit.
Lufta kibernetike eci paralelisht me operacionet ushtarake. Sulmet ndaj agjencive iraniane të lajmeve nuk ishin të ndara nga goditjet ajrore, por pjesë e një operacioni të vetëm që synonte ta godiste regjimin iranian jo vetëm duke shënjestruar institucionet e tij ushtarake dhe të sigurisë, por edhe duke i penguar aftësinë për të komunikuar me publikun dhe për të kontrolluar narrativën mediatike që në çastet e para të operacionit.
Reklamë
Por ky skenar nuk ishte i improvizuar dhe nuk erdhi nga hiçi; përkundrazi, ishte paralajmëruar qartë më herët. Më 19 shkurt, Instituti Mbretëror i Shërbimeve të Bashkuara (RUSI), një nga qendrat më prestigjioze të kërkimit mbrojtës në Britani, publikoi një analizë të gjatë me titull: “Kontroll, Alternativë, Ndikim: mundësitë e operacioneve kibernetike amerikane në Iran”. Analiza vizatoi një hartë të detajuar të asaj që Komanda Kibernetike Amerikane mund të synonte gjatë një sulmi ndaj Iranit: radarët e paralajmërimit të hershëm, sistemet tokësore të mbrojtjes ajrore, rrjetet e komandës dhe kontrollit, sistemet logjistike, madje edhe komunikimet e brendshme të Gardës Revolucionare Iraniane.
Studiuesja Prerana Joshi shkroi se “pyetja nuk është më nëse do të marrin pjesë operacionet kibernetike sulmuese, por si do të marrin pjesë? Dhe për ta mbështetur cilin objektiv?”. Në mes të janarit të kaluar, raportet zbuluan se planifikuesit e Pentagonit i paraqitën Trump-it opsione “operacionesh kibernetike dhe fushatash psikologjike” që mund të kryheshin “paralelisht me forcën ushtarake konvencionale ose si opsione të pavarura”.
Kjo qasje në operacionet kibernetike duket e re. Gjatë historisë së saj të shkurtër, ideja e luftës kibernetike u ndërtua mbi fshehtësinë, sepse fuqia e saj qëndron në faktin se kundërshtari nuk e di çfarë mund të bësh, as kur e as si. Për shembull, virusi “Stuxnet” u zbulua në vitin 2010 në pajisjet e centrifugave iraniane, dhe Shtetet e Bashkuara e Izraeli mohuan për vite çdo lidhje me të. Në vitin 2019, u rrjedh në media lajmi për goditjen e “Komandës Kibernetike Amerikane” ndaj platformave raketore të Gardës Revolucionare, pa asnjë konfirmim zyrtar. Edhe kur “Komanda Kibernetike” çaktivizoi sistemet iraniane të mbrojtjes ajrore gjatë operacionit “Operation Midnight Hammer” në qershor 2025, roli i saj mbeti sekret për tetë muaj të plotë.
Por ajo që ndodhi në javët para goditjeve amerikano-izraelite shkoi sipas një skenari krejt tjetër. Ndoshta për herë të parë në historinë e konfliktit kibernetik, administrata amerikane zbuloi me qëllim aftësitë e saj sulmuese, publikoi haptazi listat e objektivave, dhe të gjitha këto para se lufta të fillonte realisht. Pyetja tani është: a është shndërruar fusha që u ndërtua tërësisht mbi sekretin në një mjet propagandistik strategjik që i shërben synimeve amerikane?
Rregullat e vjetra
Ekziston një logjikë e thjeshtë që shpjegon pse lufta kibernetike u ndërtua mbi sekretin: shpesh, kur një shtet zbulon aftësitë e tij, kjo nënkupton mundësinë që t’i humbasë ato. Thjesht, kur depërton në rrjetin e armikut, fuqia jote qëndron te fakti që ai nuk e di se je brenda. Por sapo e zbulon praninë tënde, e mbyll vrimën, e ndryshon strukturën dhe nis nga e para.
Në fushën bërthamore, mjafton një fotografi e vetme e një koke luftarake për ta frenuar kundërshtarin; ndërsa në fushën kibernetike, e njëjta fotografi e anulon efektin e armës. Ky parim i ka udhëhequr operacionet kibernetike që nga fillimet. Kjo na rikthen te “Stuxnet”, i cili konsiderohet arma e parë kibernetike në histori: ai punonte fshehurazi brenda centrifugave iraniane që rreth vitit 2007, siç theksuan studiuesit e kompanisë Symantec në vitin 2013. Askush nuk e zbuloi për tre vjet, derisa u identifikua nga studiues në një kompani sigurie kibernetike në vitin 2010, pasi ishte përhapur jashtë objektivit të tij fillestar.
Reklamë
Atëherë, SHBA dhe Izraeli mohuan çdo lidhje me operacionin. Rrëfimi i parë publik i detajuar erdhi nga gazetari David Sanger në “New York Times” në vitin 2012; nuk ishte një pranim zyrtar, por një rrjedhje nga ish-zyrtarë. Edhe sot, nuk ka një pranim të qartë zyrtar amerikan për zhvillimin e “Stuxnet”. Këtu qëndron paradoksi themelor: operacioni kibernetik më i suksesshëm në histori nuk e arriti efektin strategjik duke u zbuluar, por duke u mbajtur i fshehtë sa më gjatë të ishte e mundur.
Me rritjen e kërcënimeve kibernetike, Departamenti Amerikan i Mbrojtjes krijoi Komandën Kibernetike (USCYBERCOM) në vitin 2009 si komandë vartëse nën Komandën Strategjike; misioni i saj fillestar ishte mbrojtës, por me shtimin e sulmeve kibernetike nisi zhvendosja drejt ofensivës. Në gusht 2017, gjatë mandatit të parë të Donald Trump-it, administrata vendosi ta ngrinte “Komandën Kibernetike” në një komandë të unifikuar të pavarur, në të njëjtin nivel me Komandën Qendrore dhe Komandën e Paqësorit.
Një vit më pas, 2018, u shpall strategjia “Defend Forward” (Mbrojtje përpara), që nënkupton kalimin nga reagimi te iniciativa dhe ndërprerjen e kërcënimeve në rrjetet e kundërshtarit para se të arrijnë në rrjetet amerikane. Por edhe me këtë transformim institucional, operacionet vetë mbetën në hije: struktura ndryshoi dhe doktrina u zhvillua, por fshehtësia mbeti rregulli zyrtar.
(Virusi “Stuxnet” konsiderohet arma e parë kibernetike në histori dhe punonte fshehurazi brenda centrifugave iraniane që rreth vitit 2007 – Shutterstock)
Operacioni “Matrika e Mesnatës” (Midnight Hammer)
Në qershor 2019, Irani rrëzoi një dron zbulues amerikan mbi Ngushticën e Hormuzit. SHBA u përgjigj me një sulm kibernetik që çaktivizoi sistemet e komandës dhe kontrollit të platformave raketore të Gardës Revolucionare, sipas raporteve të asaj kohe. Nuk u publikua asnjë deklaratë zyrtare; lajmi doli në botë përmes rrjedhjeve në media amerikane pas ngjarjes, i shoqëruar me analiza ekspertësh që vërejtën se hyrja në ato sisteme “me shumë gjasë ndodh vetëm fizikisht ose përmes palëve të treta në zinxhirët e furnizimit”. Sulmi ishte alternativë ndaj një goditjeje ushtarake konvencionale, për të cilën thuhet se Trump-i e anuloi në çastin e fundit. Por edhe në atë kontekst politik të zhurmshëm, mungoi konfirmimi zyrtar.
Pastaj erdhi operacioni “Midnight Hammer” në qershor 2025, kur SHBA kreu goditje ushtarake ndaj objekteve bërthamore iraniane në Natanz, Isfahan dhe Fordo. Ajo që askush nuk e dinte atëherë ishte se “Komanda Kibernetike” kishte çaktivizuar sistemet iraniane të mbrojtjes ajrore për të siguruar rrugën e avionëve sulmues. Platforma “Recorded Future News” e përshkroi më vonë operacionin si “një nga operacionet më të ndërlikuara që Komanda Kibernetike ka ekzekutuar kundër Iranit në historinë e saj 16-vjeçare”; sulmuesit gjetën atë që burimi e quajti “thembra e Akilit” në sisteme ushtarake të mbyllura jashtëzakonisht komplekse.
“Deri në qershor 2025, operacioni kibernetik amerikan më i ndërlikuar kundër Iranit i nënshtrohej të njëjtave rregulla të vjetra: ekzekutim në heshtje dhe pa iu përgjigjur pyetjeve mbi përgjegjësinë direkte.”
Gjithçka mbeti sekrete për tetë muaj dhe nuk u publikua deri më 4 shkurt 2026, kur platforma amerikane e solli lajmin ekskluziv, duke cituar zyrtarë amerikanë anonimë, ndërsa disa detaje u fshehën “me kërkesë të burimeve”. Kjo do të thotë se edhe deri në qershor 2025, operacioni kibernetik amerikan më i ndërlikuar kundër Iranit iu bind rregullave të vjetra: zbatim në heshtje dhe mungesë konfirmimi zyrtar. Pra, çfarë ndryshoi mes qershorit 2025 dhe shkurtit 2026?
Lufta kibernetike propagandistike
Më 3 janar 2026, dritat e Karakasit, kryeqytetit të Venezuelës, u shuan papritur. Operacioni “Vendosmëria Absolute” sapo kishte nisur, në një bastisje amerikane për arrestimin e presidentit venezuelian Nicolás Maduro dhe bashkëshortes së tij. Energjia elektrike u ndërpre në kryeqytet, radarët e mbrojtjes ajrore u çaktivizuan dhe komunikimet me radio u ndalën.
Ajo që bëri Trump-i pas kësaj ishte e paprecedent. Në një konferencë shtypi ai tha hapur: “Dritat e Karakasit u fikën në një masë të madhe falë një ekspertize të caktuar që ne e zotërojmë”, duke iu referuar operacioneve kibernetike. Po ashtu, shefi i Shtabit të Përbashkët, gjenerali Dan Caine, tha se Komanda Kibernetike, Komanda e Hapësirës dhe agjenci të tjera “filluan të rregullojnë efekte të shumta” mbi Venezuelën ndërsa helikopterët u afruan për të hapur një korridor për forcat speciale.
Nëse vështrojmë gjuhën zyrtare këtu, shohim një president që flet për “ekspertizë” kibernetike para kamerave dhe një shef shtabi që përshkruan “efekte të shumta” në konferencë shtypi. Është e vërtetë se një hetim i “CyberScoop” gjeti më vonë dëme të mëdha fizike në disa nënstacione, gjë që sugjeron se ndërprerja ishte me gjasë një përzierje e operacioneve kibernetike dhe veprimeve në terren, por kjo nuk e ndryshon pikën kryesore: administrata amerikane zgjodhi t’ia atribuojë publikisht efektin aftësive kibernetike, dhe ndoshta kjo ishte një sinjal i qëllimshëm.
Pas disa javësh, më 28 janar, gjenerali William Hartman, komandanti në detyrë i Komandës Kibernetike dhe drejtori i Agjencisë së Sigurisë Kombëtare (NSA), dëshmoi para nënkomitetit të sigurisë kibernetike në Komitetin e Forcave të Armatosura të Senatit dhe theu me fjalët e tij rregullat që e kishin qeverisur këtë fushë për më shumë se një dekadë e gjysmë. Ai deklaroi se operacionet kibernetike sulmuese kryhen “me një metodë të qëndrueshme dhe të përsëritshme”, dhe se do të jenë “në ballë” të operacioneve ushtarake. Këto nuk ishin rrjedhje mediatike, por gjuhë doktrine ushtarake e shprehur në një seancë të hapur për botën.
Dy javë më herët, ndryshimi kishte filluar të marrë formë edhe nga një kënd tjetër, kur nënkomiteti i sigurisë kibernetike në Komitetin e Sigurisë Kombëtare të Dhomës së Përfaqësuesve mbajti një seancë me titull të qartë: “Mbrojtja përmes sulmit”. U thirrën dëshmitarë nga “CrowdStrike”, Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS) dhe Instituti “McCrary” në Universitetin Auburn. Frank Cilluffo, një nga ekspertët kryesorë të sigurisë kibernetike në Uashington, tha se SHBA do të mbetej “me duar të lidhura” nëse nuk e integron plotësisht armën kibernetike në doktrinën e saj ushtarake. Raportet sugjeruan se strategjia e re kombëtare e sigurisë kibernetike do të përfshinte një shtyllë të dedikuar për operacionet sulmuese dhe partneritetet me sektorin privat.
Në të njëjtën ditë, kryetari i komisionit, Andy Ogles, shkroi: “E vërteta është e pakëndshme, por e pashmangshme: ne tashmë jemi në një luftë kibernetike. Pyetja është: a synojmë ta formësojmë atë, apo do të mbetemi thjesht duke reaguar?”. Pra, brenda pak javësh nga fillimi i vitit 2026, ndodhi ajo që nuk kishte ndodhur në 16 vitet e mëparshme: një president që mburret para kamerave me aftësi kibernetike, gjeneralë që shpallin doktrinë sulmuese në seanca të hapura dhe ekspertë që rekomandojnë integrimin e plotë të armës kibernetike në doktrinën ushtarake.
Por momenti më domethënës erdhi nga vetë Komanda Kibernetike, kur “Recorded Future News” publikoi ekskluzivitetin e saj më 4 shkurt për rolin kibernetik në operacionin “Midnight Hammer”. Komanda amerikane lëshoi një deklaratë zyrtare: nuk mohoi dhe nuk u shmang; përkundrazi, zëdhënësi i saj tha qartë: “Komanda Kibernetike Amerikane është krenare që mbështeti operacionin Midnight Hammer, dhe është plotësisht e pajisur për të zbatuar urdhrat e Komandantit të Përgjithshëm dhe Sekretarit të Mbrojtjes në çdo kohë dhe kudo”.
Duke e krahasuar këtë me operacione të mëparshme si “Stuxnet”, shohim se dikur dominonte mohimi zyrtar. Në sulmin e vitit 2019, administrata amerikane heshti zyrtarisht. Edhe kur “DefenseScoop” publikoi një raport mbi rolin e Komandës Kibernetike në sulmin e qershorit 2025, Komanda e referoi çështjen te Pentagoni pa koment.
“Arma kibernetike ka kaluar nga dosjet e inteligjencës të klasifikuara si sekrete në procesverbalet e hapura të Kongresit dhe në deklarata zyrtare; nga një mjet që vepron në hije në një doktrinë të shpallur nën drita.”
Por në shkurt 2026, deklarata u bë reklamë: “plotësisht e pajisur… në çdo kohë dhe kudo”. Këtu përgjigjja nisi të dalë nga korniza e reagimit ndaj një pyetjeje gazetareske dhe u shndërrua në një mesazh të drejtpërdrejtë për kundërshtarin — Iranin në këtë rast. Ndryshimi nuk është te aftësitë vetë, sepse Komanda Kibernetike i ka pasur këto mjete prej vitesh; ndryshimi është te vendimi institucional për t’i zbuluar publikisht. Kjo do të thotë se në këtë krizë ka diçka specifike që e shtyu Uashingtonin të zgjedhë publikimin e hapur të aftësive të tij, dhe koha me gjasë nuk ishte rastësi.
(Gjenerali William Hartman, komandant në detyrë i Komandës Kibernetike dhe drejtor i NSA – AFP)
Koha nuk është rastësi
Më 3 shkurt 2026, anijet e Gardës Revolucionare iraniane u përpoqën të ndalonin një cisternë amerikane nafte në Ngushticën e Hormuzit; më pas, një avion amerikan “F-35” rrëzoi një dron iranian Shahed që iu afrua aeroplanmbajtëses “USS Abraham Lincoln”. Kjo ishte përballja e parë e drejtpërdrejtë mes dy forcave që nga nisja e krizës. Më pak se 24 orë më vonë, më 4 shkurt, “Recorded Future News” publikoi ekskluzivitetin e saj mbi rolin e Komandës Kibernetike në çaktivizimin e mbrojtjes ajrore iraniane gjatë operacionit “Midnight Hammer” në qershor 2025.
Lajmi kishte mbetur i fshehtë për 8 muaj, por po dilte pikërisht në të njëjtën javë kur dy palët po shkëmbenin zjarr në ngushticë. Zyrtarë amerikanë anonimë folën me një gazetar të sigurisë kibernetike dhe disa detaje u fshehën “me kërkesë të burimeve për shkak të shqetësimeve të sigurisë kombëtare”. Megjithatë, kjo shkon përtej rrjedhjeve të rastësishme, sepse modeli i kohës dhe kontrolli mbi informacionin sugjerojnë një zbulim të koordinuar — edhe pse provimi i kësaj në mënyrë përfundimtare nuk është i mundur.
Mesazhi mund të mos ketë nevojë për shpjegim në Teheran: Uashingtoni po thotë se ka qenë brenda sistemeve të mbrojtjes ajrore të Iranit muaj më parë, dhe se mund ta bëjë sërish nëse dëshiron. Dhjetë ditë më vonë, më 14 shkurt, Reuters raportoi se ushtria amerikane po përgatitej për “operacione të zgjatura për javë”, dhe Marina dërgoi në rajon aeroplanmbajtësen më të madhe dhe më të re në flotë, “USS Gerald Ford”. Grumbullimi ajror amerikan arriti nivelin më të lartë që nga pushtimi i Irakut në vitin 2003. Ndërsa më 19 shkurt, RUSI publikoi analizën e tij që vizaton mënyrën e shënjestrimit kibernetik të Iranit.
Duke i vendosur këto data pranë njëra-tjetrës, shohim: u zhvillua një përballje në ngushticë, pastaj u zbulua një depërtim i mëparshëm në mbrojtje, pastaj raporte për goditje të afërta, dhe më pas një analizë për mënyrën e çaktivizimit kibernetik të sistemeve iraniane. Këto deklarime nuk erdhën pa radhë; ato mund të shihen si kalibrim sipas një kalendari përshkallëzimi ushtarak, ku çdo zbulim shton presionin psikologjik mbi vendimmarrësin iranian pikërisht në momentin kur ai duhet të vlerësojë opsionet.
Qëllime të tjera
Koncepti i “frenimit kibernetik” (Cyber Deterrence) që nga lindja e tij ka funksionuar me logjikë të kundërt nga frenimi bërthamor. Në fushën bërthamore, frenimi funksionon sepse secila palë e di paraprakisht çfarë ka pala tjetër: arsenalet janë të shpallura, testet vëzhgohen dhe fuqia shkatërruese llogaritet. Ndërsa në fushën kibernetike, frenimi funksionon anasjelltas: ti nuk e di çfarë mund të bëj unë, prandaj supozon më të keqen. Paqartësia ishte thelbi i strategjisë.
Jacqueline Schneider, studiuese në Institutin Hoover në Universitetin Stanford dhe oficere rezervë në vetë Komandën Kibernetike Amerikane, kaloi vite duke studiuar frenimin kibernetik përmes simulimeve të lojërave të luftës dhe arriti në një përfundim të qartë: “Nuk besoj se sulmet kibernetike janë një frenim efektiv, as për të frenuar sulme të tjera kibernetike dhe as për të frenuar sulme konvencionale apo bërthamore”. Arsyeja, sipas kërkimeve të saj, është se efektet e sulmeve kibernetike janë “afatgjata dhe zakonisht jo të shkallës së parë”; pra publiku nuk e merr kërcënimin kibernetik po aq seriozisht sa një kërcënim ushtarak konvencional.
Nëse kjo është e vërtetë, pse administrata amerikane investoi gjithë këtë përpjekje në shpalljen e aftësive kibernetike që realisht nuk e frenuan askënd? Përgjigjja e mundshme është se sinjalet publike kibernetike nuk i shërbyen frenimit në kuptimin klasik; ato i shërbyen qëllimeve të tjera. Për Uashingtonin, shpallja e aftësive kibernetike qetësoi aleatët, përforcoi pozitën e Kongresit në arsyetimin e buxheteve dhe e përgatiti opinionin publik amerikan për atë që ndodhi në sulmet aktuale ndaj Iranit.
Prandaj sinjalet nuk ishin frenim, por mund të konsiderohen një përgatitje e skenës së operacioneve. Kjo nuk do të thotë se sinjalet nuk patën efekt: analiza e RUSI ngriti një pyetje që zbulon një dimension tjetër: “Nëse Komanda Kibernetike Amerikane është teorikisht e aftë t’i çaktivizojë këto sisteme, cili është efekti psikologjik i vazhdueshëm i kësaj mbi çdo fushatë aktuale dhe të ardhshme të vetë-mjaftueshmërisë së Gardës Revolucionare Iraniane?”.
Me fjalë të tjera, edhe nëse shpallja propagandistike paraprake e aftësive kibernetike nuk e prodhoi frenimin, ajo e minon besimin e kundërshtarit në sistemet e tij mbrojtëse. Kur e di se armiku e ka depërtuar më parë mbrojtjen tënde ajrore dhe e ka shpallur këtë, atëherë çdo sistem që ndërton më pas mund të ketë të integruar një dyshim: a është vërtet i sigurt, apo ata janë ende brenda?
Muhamed Jusuf
Burimi: Al Jazeera
