Thotë Allahu i Lartësuar:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا﴾
‘O ju që keni besuar! Bindjuni Allahut, dhe bindjuni të Dërguarit, dhe atyre që janë në pushtet prej jush.’ (En-Nisa: 59)
Shkaku i zbritjes së ajetit:
Nga Ibën Abasi (Allahu qoftë i kënaqur me të dy) përcillet se ai tha për fjalën e Allahut të Lartësuar:
﴿أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾
“Bindjuni Allahut, bindjuni të Dërguarit dhe atyre që janë në pushtet prej jush” (En-Nisa: 59),
se ky ajet zbriti për Abdullah ibn Hudhafe ibn Kajs ibn Adij, kur i Dërguari i Allahut ﷺ e dërgoi atë në krye të një ekspedite.
(Ky shkak i zbritjes përmendet në: Tefsir er-Razi 10/112; Tefsir Ebi Hajjan; Nadhm ed-Durer i el-Bika‘it 3/686.)
Nga Aliu (Allahu qoftë i kënaqur me të) transmetohet se Profeti ﷺ dërgoi një ekspeditë dhe caktoi mbi ta një burrë prej ensarëve, duke i urdhëruar ta dëgjonin dhe t’i bindeshin. Ai u zemërua me ta dhe tha:
“A nuk ju ka urdhëruar Profeti ﷺ të më bindeni?”
Ata thanë: “Po.”
Ai tha: “Mblidhni dru zjarri për mua.”
Ata i mblodhën.
Pastaj tha: “Ndizeni zjarrin.”
Ata e ndezën.
Pastaj tha: “Hyni në të!”
Disa u bënë gati të hynin, ndërsa disa të tjerë i ndalonin duke thënë:
“Ne ikëm te Profeti ﷺ pikërisht për t’i shpëtuar zjarrit!”
Ata qëndruan kështu derisa zjarri u shua dhe zemërimi i tij u qetësua. Kur kjo iu përmend Profetit ﷺ, ai tha:
“Sikur të kishin hyrë në të, nuk do të dilnin më prej saj deri në Ditën e Kiametit.
Bindja është vetëm në atë që është e mirë (الطاعة في المعروف).”
(Buhariu nr. 4584 dhe Muslimi nr. 1840.)
Prandaj bindja ndaj prijësve nuk është e pakufizuar, por e lidhur me të mirën dhe të lejuarën sipas Sheriatit. Bindja ndaj të Dërguarit ﷺ nënkupton respektimin dhe zbatimin e drejtësisë hyjnore, ndërsa bindja ndaj bartësve të pushtetit është zbatimi praktik i kësaj drejtësie në shoqëri. Kjo është theksuar edhe nga dijetarët e tefsirit, se bindja e urdhëruar në ajet është “në të njohurën e mirë”.
(Shih: Ibn Ashur, et-Tahrir ve’t-Tenvir 5/96.)
Analiza e tefsirit
Domethënë: bindjuni Allahut dhe bindjuni të Dërguarit dhe atyre që janë në pushtet prej jush; pra bindjuni Allahut dhe të Dërguarit të Tij duke u kapur fort pas Librit dhe Sunetit, dhe bindjuni sundimtarëve kur ata janë myslimanë të kapur pas ligjit të Allahut, sepse nuk ka bindje ndaj krijesës në mosbindje ndaj Krijuesit.
Në fjalën “prej jush” ka tregues se sundimtarët, bindja ndaj të cilëve bëhet detyrim, duhet të jenë myslimanë në thelb e në përmbajtje, mish e gjak, jo vetëm myslimanë në formë e në pamje.
“E nëse kundërshtoheni për ndonjë gjë, kthejeni atë te Allahu dhe i Dërguari”, domethënë nëse grindeni a keni mospajtim për ndonjë çështje, gjykimin e saj kthejeni te Libri i Allahut dhe te Suneti i të Dërguarit të Tij, nëse jeni besimtarë të vërtetë në Allahun dhe në Ditën e Fundit.
Ky është kusht që nënkupton: nëse jeni besimtarë me të vërtetë, atëherë rikthehuni te Allahu dhe i Dërguari.
Qëllimi i kësaj është nxitja për t’u kapur pas Librit dhe Sunetit, siç thuhet në të folur: nëse je biri im, mos më kundërshto.
“Kjo është më e mirë dhe me përfundim më të bukur”, d.m.th. kthimi te Libri i Allahut dhe Suneti i të Dërguarit të Tij është më i dobishëm, më i drejtë dhe me pasojë më të mirë.
Dijetarët kanë përmendur se bartësit e autoritetit janë dy llojesh: dijetarët dhe prijësit.
Dijetarët janë udhëheqës të çështjeve të myslimanëve në sqarimin e sheriatit, në mësimin e tij dhe në udhëzimin e njerëzve drejt së vërtetës.
Prijësit janë udhëheqës në ruajtjen e rendit e sigurisë, në mbrojtjen e sheriatit dhe në detyrimin e njerëzve me të; kështu secila palë ka fushën e vet të autoritetit.
Themeli janë dijetarët, sepse ata e shpjegojnë ligjin dhe u thonë prijësve: ky është ligji i Allahut, veproni me të; dhe prijësit e zbatojnë atë.
Prijësit nuk kanë rrugë për ta njohur sheriatin veçse përmes dijetarëve, e kur e mësojnë atë, e zbatojnë mbi njerëzit.
Dijetarët ndikojnë mbi atë që në zemrën e tij ka besim e fe, prandaj ai u nënshtrohet atyre dhe merr udhëzimin e urdhrin e tyre.
Ndërsa prijësve u nënshtrohet ai që i frikësohet pushtetit të tyre dhe ka dobësi në besim; kështu i frikësohet prijësit më shumë se dijetarit, e disa madje i frikësohen krijesës më shumë se Allahut, Allahu na ruajt.
Prandaj umeti islam patjetër duhet të ketë dijetarë dhe prijës, dhe mbi umetin është detyrë t’u bindet dijetarëve dhe t’u bindet prijësve; por bindja ndaj të dyve është pasuese dhe e varur nga bindja ndaj Allahut.
Për këtë arsye Allahu tha: “bindjuni Allahut dhe bindjuni të Dërguarit dhe atyre që janë në pushtet prej jush”, dhe nuk tha “dhe bindjuni atyre që janë në pushtet”, sepse bindja ndaj tyre nuk është e pavarur, ndërsa bindja ndaj Allahut dhe të Dërguarit të Tij është e pavarur dhe parësore.
Mbi këtë bazë, nëse bartësit e pushtetit urdhërojnë për mosbindje ndaj Allahut, atëherë nuk ka as dëgjim e as bindje ndaj tyre.
Sepse Pejgamberi ﷺ ka thënë:
“Nuk ka bindje ndaj krijesës në mosbindje ndaj Krijuesit.” (Ahmedi, sahih).
Dhe ka thënë ﷺ:
“Mbi muslimanin është dëgjimi dhe bindja në atë që e do dhe e urren, përveçse kur urdhërohet për mëkat; e nëse urdhërohet për mëkat, atëherë nuk ka as dëgjim e as bindje.” (Buhariu dhe Muslimi).
Imam Ibën Kajjimi (Allahu e mëshiroftë) ka thënë:
Të gjithë dijetarët janë pajtuar se “kthimi te Allahu” do të thotë kthim te Libri i Tij, ndërsa “kthimi te i Dërguari” do të thotë kthim tek ai gjatë jetës së tij dhe kthim te Suneti i tij pas vdekjes së tij.
Allahu i Madhëruar i urdhëroi robërit e Tij besimtarë që, kur të kenë mospajtim në ndonjë çështje, ta kthejnë atë te Allahu dhe i Dërguari i Tij. Ai i thirri fillimisht me cilësinë e besimit dhe pastaj e bëri vetë besimin kusht për këtë kthim. Kjo tregon se besimi i vërtetë e bën të domosdoshëm kthimin te shpallja dhe mungon kur kjo braktiset; prandaj, kush nuk e kthen çështjen e diskutuar te Allahu dhe i Dërguari i Tij, nuk është besimtar me besim të plotë e të saktë.
Vëre edhe fjalën e Tij:
﴿أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ﴾
ku folja “bindjuni” përsëritet për të Dërguarin, për të treguar se bindja ndaj tij është e pavarur dhe detyruese më vete; kështu ai mund të urdhërojë për diçka që nuk përmendet shprehimisht në Kuran dhe të ndalojë nga diçka që nuk përmendet shprehimisht në Kuran, sepse atij i është dhënë Libri dhe diçka e barabartë me të (Suneti).
Ndërsa te fjala:
﴿وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾
nuk u përsërit folja “bindjuni”, gjë që tregon se bindja ndaj bartësve të pushtetit nuk është e pavarur, por e varur nga bindja ndaj Allahut dhe të Dërguarit. Ata binden vetëm kur urdhërojnë me atë që ka urdhëruar i Dërguari dhe ndalojnë nga ajo që ai ka ndaluar; prandaj nuk është detyrim t’u bindesh në çdo gjë që ata urdhërojnë apo ndalojnë.
Pastaj Allahu thotë:
﴿فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ﴾
“E nëse kundërshtoheni për ndonjë gjë, kthejeni atë te Allahu dhe i Dërguari.”
Ai nuk tha “kthejeni te bartësit e pushtetit”, për të bërë të qartë se gjykimi përfundimtar i përket vetëm shpalljes. Çfarë i kthehet Allahut i është kthyer të Dërguarit dhe çfarë i kthehet të Dërguarit i është kthyer Allahut; ajo që gjykon i Dërguari është vetë gjykimi i Allahut.
Shprehja “për ndonjë gjë” është e përgjithshme dhe përfshin çdo çështje ku mund të lindë mështjellim mes muslimanëve, pa përjashtim. Kush mendon se kjo vlen vetëm për disa dispozita praktike e jo për çështjet e besimit, për veprat e zemrës dhe realitetet e fesë, apo vetëm për degët e fesë e jo për themelet e saj, për çështjet e emrave dhe cilësive të Allahut dhe të teuhidit, ai ka dalë nga domethënia e ajetit në dije, në vepër dhe në besim.
Mesazhi i të Dërguarit është i përgjithshëm për çdo të obliguar në çdo kohë dhe për çdo gjykim të fesë: në themelet dhe në degët e saj, në të vërtetat dhe në ligjet e saj.
Kush përjashton ndonjë dispozitë nga kjo përgjithësi është sikur të përjashtonte disa njerëz nga përfshirja e përgjithshme e shpalljes; dhe kjo është pavlefshmëri e qartë.
“Meseletus-Semai”, fq. 96-98
Disa porosi nga ky ajet Kuranor
1- Fjala e Allahut të Lartësuar:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾
“O ju që keni besuar! Bindjuni Allahut, bindjuni të Dërguarit dhe atyre që janë në pushtet prej jush.”
Në këtë ajet bindja ndaj bartësve të pushtetit është lidhur me bindjen ndaj Allahut dhe të Dërguarit të Tij. Kjo tregon se autoriteti i dijetarëve dhe i prijësve pranohet përderisa nuk bie ndesh me shpalljen; nëse ata pajtohen në të vërtetën dhe nuk kundërshtojnë Librin e Allahut dhe Sunetin, pajtimi i tyre përbën argument. (Shih: Tefsir er-Razi 10/111).
2- Fjala e Tij:
﴿فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ﴾
“atëherë kthejeni atë te Allahu dhe i Dërguari.”
Nuk u tha “te i Dërguari” veçmas, sepse kthimi te Kurani është njëkohësisht kthim te Allahu dhe te i Dërguari. Ajo që ka gjykuar Allahu në Librin e Tij është gjykimi i Tij përmes të Dërguarit, dhe ajo që ka gjykuar i Dërguari ﷺ është në thelb gjykimi i Allahut. Prandaj, kur çështja kthehet te Libri i Allahut, ajo është kthyer edhe te i Dërguari i Tij, dhe kur kthehet te i Dërguari, ajo është kthyer te Allahu. Kjo është një nga hollësitë e thella të shprehjes kuranore. (Shih: Tefsir Ibn Ashur 5/97) (Shih: Tefsir er-Razi 10/112).
3- Fjala e Allahut të Lartësuar:
﴿فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ﴾
“E nëse kundërshtoheni për ndonjë gjë…”
Kjo është urdhër që, sa herë të lindë mospajtim, zgjidhja të kërkohet vetëm te Allahu dhe i Dërguari i Tij, duke e bërë të pavlefshëm kthimin përfundimtar te imitimi i verbër i dikujt apo te analogjia mendore e shkëputur nga shpallja.(Mexhmu‘ el-Fetaua i Ibn Tejmijes 19/67).
4- Fjala e Tij:
﴿إِنَّ اللَّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا﴾
“Vërtet, Allahu është Gjithëdëgjues, Gjithëshikues.”
është pohim që përmban njëkohësisht premtim dhe paralajmërim: Allahu i dëgjon fjalët dhe i sheh veprat, ndaj bindja shpërblehet dhe shkelja ndëshkohet. Theksimi bëhet si me “إِنَّ”, ashtu edhe me formën emërore të fjalisë. (Shih: Tefsir Ibn Ashur 5/96).
5- Fjala e Tij:
﴿فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ﴾
“E nëse kundërshtoheni për çfarëdo gjëje…”
fjala “شَيْءٍ” (çfarëdo gjëje) është në trajtë të pacaktuar brenda një kushti, prandaj jep kuptim të përgjithshëm: përfshin çdo lloj mospajtimi. Kjo përfshin si grindjet për të drejta konkrete, ashtu edhe kundërshtimet në mendime e gjykime, qoftë në këshillim teorik apo në zbatim praktik, si edhe mosmarrëveshjet e prijësve në administrimin e çështjeve të umetit. Vendosja e kësaj fjale sjell përgjithësim për të gjitha ngjarjet dhe format e mospajtimeve.(Sejjid Kutb, Fi Zilal il-Kuran 2/689.). (Shih: Tefsir Ebi Hajjan 3/688; Tefsir Ibn Ashur 5/99).
6- Fjala e Tij:
﴿إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ﴾
“nëse vërtet besoni në Allahun dhe në Ditën e Fundit.”
është kusht me përgjigje të nënkuptuar: domethënë, nëse jeni besimtarë të vërtetë, atëherë kthejini çështjet te Allahu dhe i Dërguari. Kjo është thirrje e fuqishme për ndjekjen e së vërtetës dhe njëkohësisht paralajmërim për atë që nuk i kthehet shpalljes. Besimi në Allahun dhe në Ditën e Fundit e frenon njeriun nga kundërshtimi i sheriatit dhe e shtyn drejt bindjes.(Shih: Tefsir Ebu Suud 2/193). (Shih: Tefsir Ibn Ashur 5/101).
Bekir Halimi
