Revista e Universitetit Columbia për Gazetari: Nevoja është urgjente për qasje dhe strategji të reja që tejkalojnë kufirin e zemërimit, për të ndjekur penalisht Izraelin për krimet e tij kundër gazetarëve në Gaza (Reuters).
Revista e Universitetit Columbia për Gazetari diskutoi mundësinë e ndjekjes penale të Izraelit për krimet e tij duke shënjestruar gazetarët në Rripin e Gazës, duke theksuar rëndësinë e kërkimit të drejtësisë për gazetarët pas sulmit ajror izraelit mbi kompleksin mjekësor Nasser, ku humbën jetën disa civilë, mes tyre edhe 5 gazetarë.
Autori i artikullit, Joel Simon – ish-drejtor ekzekutiv i Komitetit për Mbrojtjen e Gazetarëve (CPJ) – u pyet nëse ekziston ndonjë rrugë e arsyeshme për të arritur drejtësi, në mes të asaj që e përshkroi si dhunë e vazhdueshme kundër shtypit në Gaza.
Simon u ndal veçanërisht tek vrasja e korrespondentit të Al Jazeera, Anas al-Sharif, më 11 të këtij muaji. Al Jazeera, CPJ dhe të tjerë hodhën poshtë pretendimet izraelite për lidhjet e tij me Hamasin, duke i konsideruar ato pjesë të një fushate të koordinuar shpifjeje. Lydia Polgreen kolumniste në New York Times dhe anëtare e bordit të CPJ vuri re se akuzat e Izraelit përbëjnë një justifikim për të eliminuar gazetarët e mbetur dhe për të trembur këdo që do të guxonte t’i zëvendësonte ata në misionin e tyre për të përcjellë të vërtetën.
Rrugë për të ndjekur penalisht Izraelin
Sipas Simon, i cili u konsultua me ekspertë të së drejtës ndërkombëtare, ekziston një mundësi ndonëse e brishtë e e pasigurt për të ndjekur penalisht Izraelin. Ai thekson rëndësinë e statusit civil të Anas al-Sharif, pasi gazetarët janë civilë dhe nuk mund të shënjestrohen ligjërisht përderisa nuk marrin pjesë në mënyrë direkte në armiqësi. Kjo mbrojtje përcaktohet në nenin 79 të Protokolleve Shtesë të Konventave të Gjenevës.
Simon shton: “Edhe nëse lëmë mënjanë përpjekjet e dobëta e të pabazuara të Izraelit për të njollosur reputacionin e Anas al-Sharif, arsyeja më bindëse për të dyshuar se ai u shënjestrua për rolin e tij si gazetar – dhe jo për ndonjë lidhje me Hamasin – është modeli i sulmeve ndaj gazetarëve që raportojnë mbi luftën, vrasja e civilëve, rritja e vuajtjeve dhe shkatërrimi masiv, përfshirë urinë që ka kapluar Gazën”.
Janina Dill, profesoreshë në Universitetin e Oksfordit, deklaroi: “Nga këndvështrimi juridik, çdo formë gazetarie nuk përbën pjesëmarrje direkte në armiqësi.”
Simon nënvizoi se roli i gazetarëve në zonat e luftës është i njohur në të drejtën ndërkombëtare humanitare. Vendimi i Këshillit të Sigurimit të OKB-së i vitit 2015 e theksoi se gazetarët luajnë një rol të rëndësishëm në mbrojtjen e civilëve dhe në parandalimin e konflikteve, duke vepruar si mekanizëm paralajmërimi për situata që mund të çojnë në gjenocid, krime lufte, spastrim etnik dhe krime kundër njerëzimit.
Al Jazeera, që tashmë ka humbur dy nga korrespondentët e saj të vrarë nga Izraeli, ka qenë shënjestër e veçantë: qeveria izraelite ka ndaluar transmetimin, ka bastisur zyrat e saj dhe ka konfiskuar pajisjet. Por e drejta ndërkombëtare humanitare ndalon qartë shënjestrimin e gazetarëve dhe të mediave.
Faktorë të tjerë ligjorë
Një faktor tjetër me peshë është fakti se Izraeli ka ndaluar hyrjen e gazetarëve ndërkombëtarë në Gaza. Edhe pse kjo nuk ndalohet shprehimisht nga ligji ndërkombëtar humanitar, është e pazakontë dhe jep idenë se qëllimi i shtetit është pengimi i dokumentimit të luftës.
Raporti përmend gjithashtu një investigim të revistës izraelite +972, e cila zbuloi ekzistencën e një “njësie të legjitimimit”, që kërkon të justifikojë shënjestrimin e gazetarëve për arsye propagandistike dhe jo për siguri. Sipas Simon, kjo ka pasoja të qarta ligjore.
Gjithashtu, fakti që Izraeli ofroi publikisht justifikime për vrasjen e Anas al-Sharifit edhe pse nuk ka detyrim ligjor ta bëjë shihet si një përpjekje për të ndikuar opinionin publik, jo si përmbushje e detyrimeve ndërkombëtare.
Koha e vrasjes së Anas al-Sharif
Disa ekspertë ligjorë mendojnë se ka bazë për hetim mbi vrasjen e tij, duke qenë se ndodhi në prag të një sulmi të madh ushtarak mbi qytetin e Gazës. Kenneth Roth, ish-drejtor i Human Rights Watch, theksoi se Anas al-Sharif ishte ndër të paktët që dokumentonte qartë një sulm të afërt – gjë që e bën të besueshme idenë se motivi i Izraelit ishte të ndalonte mbulimin mediatik.
Sfida ndaj ndjekjes penale
Megjithatë, Simon thekson se ka sfida praktike: krimet e luftës zakonisht ndiqen penalisht ndaj individëve të identifikuar, gjë që është e vështirë pa hyrje në Gaza apo pa bashkëpunimin e Izraelit. Për më tepër, administrata e ish-presidentit amerikan Donald Trump punoi për të minuar autoritetin e Gjykatës Penale Ndërkombëtare, dhe është pothuajse e sigurt se do të vazhdojë të pengojë hetime të tilla. Gjykata vetë është në krizë, pasi në maj të këtij viti, prokurori Karim Khan njoftoi pezullimin e përkohshëm pas akuzave për sjellje të pahijshme seksuale.
Pavarësisht sfidave, shumë gazetarë dhe ekspertë nënvizojnë se kërkimi i drejtësisë për gazetarët e vrarë në Gaza është “jetik”, pasi prania e gazetarëve është thelbësore për llogaridhënie. Nevoja për këtë është bërë edhe më e ngutshme pas sulmit ndaj spitalit Nasser.
Simon e mbyll artikullin e tij duke theksuar se vrasjet e gazetarëve nuk janë çështje individuale, por prekin të drejtat e të gjithë gazetarëve në Gaza. Ai bën thirrje për strategji dhe qasje të reja që të shkojnë përtej zemërimit, drejt veprimit ligjor.
Burimi: Revista e Universitetit Columbia për Gazetari
