Nga: En-Nur Ahmed En-Nur
Burime zyrtare sudaneze i kanë zbuluar Al Jazeera Net detajet e përgjigjes së qeverisë ndaj dokumentit të fundit të paraqitur nga këshilltari i presidentit amerikan për çështjet afrikane dhe arabe, Mesad Boulos, i cili propozon një armëpushim humanitar 90-ditor ndërmjet ushtrisë sudaneze dhe Forcave të Mbështetjes së Shpejtë (RSF), si dhe nisjen e një procesi gjithëpërfshirës politik për administrimin e vendit pas përfundimit të luftës.
Burimet zyrtare, të cilat kërkuan të mbeten anonime, thanë se përgjigjja e qeverisë rithekson angazhimin për t’i dhënë fund luftës përmes negociatave dhe pranon vendosjen e një armëpushimi humanitar 90-ditor, me kusht që Forcat e Mbështetjes së Shpejtë të tërhiqen nga të gjitha qytetet që kanë pushtuar që nga 11 maji 2023, datë në të cilën të dyja palët nënshkruan Deklaratën e Xhedës nën ndërmjetësimin e Shteteve të Bashkuara dhe Arabisë Saudite.
Përgjigjja, e cila iu dorëzua zyrtarit amerikan më 25 qershor, përfshin gjithashtu:
* garantimin e unitetit të Sudanit dhe integritetit territorial të tij;
* ruajtjen e Forcave të Armatosura Sudaneze si një ushtri kombëtare e vetme dhe të unifikuar, duke integruar në të të gjitha formacionet ushtarake;
* ndërprerjen e ndërhyrjeve të huaja në çështjet e Sudanit;
* ndalimin e furnizimit të Forcave të Mbështetjes së Shpejtë me armë dhe mercenarë.
Propozimi për tërheqjen e Forcave të Mbështetjes së Shpejtë
Dokumenti i dytë i përgjigjes qeveritare paraqet një plan për tërheqjen e Forcave të Mbështetjes së Shpejtë nga qytetet dhe grumbullimin e tyre në zona të caktuara në tri faza:
Faza e parë: zbatohet brenda 30 ditëve dhe përfshin tërheqjen nga:
* rajoni i Nilit Blu,
* shteti i Kordofanit Verior,
* Darfuri Verior,
* Darfuri Qendror,
* Darfuri Perëndimor.
Faza e dytë: fillon brenda 30 ditëve pas përfundimit të fazës së parë dhe përfshin tërheqjen nga:
* Kordofani Perëndimor,
* Darfuri Jugor.
Faza e tretë: fillon brenda 30 ditëve pas përfundimit të fazës së dytë dhe përfshin tërheqjen nga:
* Kordofani Lindor,
* Kordofani Jugor.
Si vend grumbullimi është përcaktuar Kauda, bastioni i Lëvizjes Popullore – Veri, të udhëhequr nga Abdul Aziz al-Hilu, e cila është aleate me Forcat e Mbështetjes së Shpejtë.
Qeveria sudaneze ka kushtëzuar armëpushimin me zbatimin e këtij kalendari të tërheqjes.
Procesi politik
Dokumenti i tretë i përgjigjes përshkruan procesin politik, duke propozuar një dialog gjithëpërfshirës mes vetë sudanezëve, i cili do të çojë në formimin e një qeverie civile kalimtare që do të qeverisë deri në zhvillimin e zgjedhjeve të lira dhe të ndershme.
Po ashtu, përgjigjja përfshin propozime për:
* mbrojtjen e civilëve;
* garantimin e kalimit të ndihmave humanitare;
* krijimin e mekanizmave për monitorimin e armëpushimit;
* rimëkëmbjen dhe rigjallërimin ekonomik;
* krijimin e një fondi për rindërtim.
Pikat kryesore të dokumentit të Mesad Boulos
Në dokumentin e përditësuar drejtuar qeverisë sudaneze, Mesad Boulos propozon:
* shpalljen e një armëpushimi humanitar të menjëhershëm dhe gjithëpërfshirës në mbarë vendin për 90 ditë;
* lehtësimin e dërgimit të ndihmave humanitare;
* mbrojtjen e civilëve;
* mbrojtjen e infrastrukturës, objekteve dhe shërbimeve publike, si dhe riparimin e tyre.
Dokumenti propozon gjithashtu krijimin e një mekanizmi nën kujdesin e Kombeve të Bashkuara, me pjesëmarrjen e Bashkimit Afrikan dhe Ligës Arabe, për të mbështetur tërheqje të kufizuara ushtarake, me qëllim:
* lehtësimin e dërgimit të ndihmave;
* mbrojtjen e civilëve;
* krijimin e kushteve për kthimin e të zhvendosurve;
* formimin e një komisioni koordinues për mbikëqyrjen e zbatimit të marrëveshjes;
* ngritjen e mekanizmave të monitorimit dhe ndjekjes;
* zgjidhjen e mosmarrëveshjeve që mund të lindin gjatë armëpushimit.
Dokumenti bën thirrje për:
* respektimin e sovranitetit, unitetit dhe integritetit territorial të Sudanit;
* përfundimin e ndërhyrjeve ushtarake të huaja;
* ndalimin e çdo forme mbështetjeje nga jashtë;
* largimin e luftëtarëve të huaj;
* ndalimin e trafikut të paligjshëm të armëve.
Gjithashtu propozohet që periudha e armëpushimit të shfrytëzohet për negociata me synim arritjen e një armëpushimi të përhershëm dhe fillimin e një procesi kalimtar të udhëhequr nga autoritet civil.
Riorganizimi ushtarak
Sa u përket masave të sigurisë, dokumenti kërkon negociata për një armëpushim të përhershëm dhe marrëveshje të sigurisë që lidhen me të, përfshirë:
* tërheqjen dhe rishpërndarjen e forcave sipas nevojës;
* dhënien e përparësisë, në fazën e parë, Darfurit Verior dhe Kordofanit Verior;
* zbatimin e programeve të çarmatimit, demobilizimit dhe riintegrimit;
* grumbullimin e forcave në kampe të posaçme;
* masa të tjera të lidhura me procesin.
Dokumenti parashikon ruajtjen e një ushtrie kombëtare të unifikuar, e cila do të jetë përgjegjëse përpara një qeverie civile të pavarur dhe të zgjedhur.
Po ashtu propozohet vendosja e vëzhguesve ndërkombëtarë, në kuadër të mekanizmit të OKB-së dhe me pjesëmarrjen e Bashkimit Afrikan dhe Ligës Arabe, për:
* mbikëqyrjen e zbatimit të armëpushimit;
* verifikimin e respektimit të tij;
* mbrojtjen e civilëve,
duke respektuar sovranitetin e Sudanit.
Dokumenti amerikan thekson se marrëveshjet përfundimtare të sigurisë duhet të mbështeten në marrëveshjen për armëpushimin e përhershëm dhe në vendimet që do të merren përmes një procesi gjithëpërfshirës sudanez të udhëhequr nga vetë sudanezët.
Qeveria civile
Për procesin politik, dokumenti propozon nisjen e një dialogu kombëtar sudanez të pavarur dhe gjithëpërfshirës, të udhëhequr dhe në pronësi të vetë sudanezëve, me synim:
* krijimin e një procesi kalimtar me udhëheqje civile;
* arritjen e një zgjidhjeje politike gjithëpërfshirëse;
* ruajtjen e unitetit të Sudanit nën një qeverisje civile të zgjedhur;
* mbrojtjen e institucioneve shtetërore.
Dokumenti amerikan thekson gjithashtu domosdoshmërinë që dialogu, procesi politik dhe institucionet shtetërore të jenë të lira nga:
* grupet ekstremiste të dhunshme;
* milicitë;
* individët që kanë kryer krime të rënda;
* mercenarët e huaj.
Po ashtu kërkohet që të gjitha palët të marrin pjesë në dialog me mirëbesim dhe të ndërmarrin masa për ndërtimin e besimit, në mënyrë që të garantohet një pjesëmarrje gjithëpërfshirëse, e lirë dhe e plotë.
Dokumenti bën thirrje edhe për krijimin e një qeverie civile kalimtare, sipas procesit të udhëhequr nga sudanezët, e cila do të zbatojë reformat e dakorduara në dialog, do të mbikëqyrë zgjedhje të lira dhe do të sigurojë vendosjen e drejtësisë dhe llogaridhënies.
Rimëkëmbja dhe rindërtimi
Për fazën e rimëkëmbjes dhe rindërtimit, dokumenti i Boulos propozon:
* hartimin e planeve për stabilizimin ekonomik;
* mbështetjen e bujqësisë dhe prodhimit vendas;
* tërheqjen e ndihmave dhe investimeve ndërkombëtare;
* krijimin e një fondi për rindërtimin e dëmeve të shkaktuara nga lufta.
Në shtator 2025, grupi katërpalësh (Shtetet e Bashkuara, Arabia Saudite, Egjipti dhe Emiratet e Bashkuara Arabe) kishte propozuar një armëpushim humanitar tre-mujor si hap drejt një armëpushimi të përhershëm, i cili do të hapte rrugën për një periudhë kalimtare nëntëmujore. Megjithatë, plani u refuzua nga të dyja palët.
Pas dështimit të përpjekjeve të grupit katërpalësh, Mesad Boulos i ka dërguar qeverisë sudaneze disa dokumente të tjera, ndërsa qeveria ka vazhduar të këmbëngulë se çdo armëpushim duhet të paraprihet nga tërheqja e plotë e Forcave të Mbështetjes së Shpejtë nga qytetet.
