Agjenci
Shqetësimet rajonale dhe ndërkombëtare lidhur me objektin bërthamor iranian “Xhebel el-Fa’s” janë në rritje, pasi ai konsiderohet tashmë një nga objektet më të fortifikuara të programit bërthamor iranian. Vlerësimet tregojnë se goditja e tij me mjete ushtarake do të ishte më e ndërlikuar se ndaj çdo objekti tjetër bërthamor në Iran. Kjo ndodh në një kohë kur paralajmërimet nga entiteti sionist dhe Shtetet e Bashkuara po shtohen lidhur me aftësinë e Teheranit për të forcuar infrastrukturën e tij bërthamore nën tokë, larg çdo sulmi të mundshëm ajror.
Objekti ndodhet në një zonë malore të thyer, në jug të kompleksit të pasurimit të uraniumit në Natanz. Irani nisi ndërtimin e tij në vitin 2020, pasi objekti i montimit të centrifugave në Natanz u godit nga akte sabotimi. Teherani deklaron se kompleksi i ri është ndërtuar për montimin dhe prodhimin e centrifugave të avancuara, në kuadër të një plani që synon mbrojtjen e infrastrukturës bërthamore nga sulmet e jashtme.
Sipas vlerësimeve të Institutit për Shkencën dhe Sigurinë Ndërkombëtare (Institute for Science and International Security), objekti mund të ketë një kapacitet prodhimi deri në 6.000 centrifuga të avancuara në vit, gjë që do t’i mundësonte Iranit zgjerimin e kapaciteteve të tij industriale në fushën e pasurimit të uraniumit, veçanërisht me afrimin e skadimit të kufizimeve të marrëveshjes bërthamore gjatë periudhës 2025–2030.
Rëndësia e këtij objekti qëndron në nivelin e jashtëzakonshëm të fortifikimit të tij. Sipas ekspertëve, sallat kryesore ndodhen në një thellësi që tejkalon 100 metra nën një mal shkëmbor, një thellësi më e madhe se ajo e objektit të njohur Fordow, i cili konsiderohet ndër objektet më të mbrojtura të Iranit. Kjo e bën kompleksin një objektiv jashtëzakonisht të vështirë edhe për bombat konvencionale depërtuese kundër bunkerëve.
Zyrtarë dhe ekspertë të sigurisë në entitetin sionist vlerësojnë se kjo thellësi mund ta kufizojë efektivitetin e çdo sulmi ajror, madje edhe nëse përdoren bombarduesit strategjikë amerikanë. Për këtë arsye, çdo opsion ushtarak që synon pengimin e programit bërthamor iranian përballet me sfida të mëdha.
Megjithëse Irani këmbëngul se objekti shërben vetëm për qëllime industriale që lidhen me prodhimin e centrifugave, dyshimet perëndimore mbi natyrën e aktiviteteve që zhvillohen brenda tij vazhdojnë. Kjo lidhet me mungesën e informacionit të plotë mbi nivelin e funksionimit të kompleksit, ndërsa raporte të ndryshme flasin për shtim të aktivitetit logjistik dhe transferimin e pajisjeve të avancuara drejt tij gjatë muajve të fundit.
Vlerësimet e shërbimeve të inteligjencës tregojnë se Teherani ka transferuar sasi të mëdha centrifugash në këtë objekt ndërmjet verës së vitit 2025 dhe dimrit të 2026, në një lëvizje që shihet si përpjekje për të garantuar vazhdimësinë e programit bërthamor brenda objekteve të fortifikuara, në rast të një përballjeje të ardhshme ushtarake.
Në planin politik, deklaratat e presidentit amerikan Donald Trump, i cili la të kuptohej se objekti mund të jetë objektiv i një sulmi të mundshëm, kanë rikthyer debatin mbi opsionet ushtarake në dispozicion. Megjithatë, pozita gjeografike e kompleksit dhe niveli i lartë i fortifikimit e bëjnë çdo operacion të mundshëm të mbartë rreziqe të konsiderueshme ushtarake dhe politike.
Kjo ndodh në një kohë kur vlerësimet në entitetin sionist flasin gjithnjë e më shumë për përpjekjet e Iranit për të forcuar kapacitetet e tij bërthamore. Debati vazhdon mbi të ardhmen e programit bërthamor iranian dhe nëse objektet e reja të fortifikuara do t’i japin Teheranit një aftësi më të madhe për të vazhduar zhvillimin e programit të tij, pavarësisht presioneve dhe kërcënimeve ushtarake.
