Ai është Ismail ibn Umer ibn Kethir ibn Dav ibn Kethir, dijetari i madh, Imadud-Din Ebu el-Fida, Shehabud-Din Ebu Hafs el-Kurejshi el-Busrevi ed-Dimeshki esh-Shafi’i, i njohur si Ibn Kethiri.
Lindi në vitin 701 hixhri në fshatin Mexhdel, në rajonin Busra të Shamit, dhe jetoi në Damask.
Fëmijëria dhe edukimi i Imam Ibn Kethirit
Mjedisi që e rrethonte Ibn Kethirin pati ndikim të madh në formimin e tij. Babai i tij ishte hatib (predikues) i fshatit Mexhdel dhe vdiq në vitin 703 hixhri. Pas kësaj, Ibn Kethiri mbeti nën kujdesin e vëllait të tij, Kemalud-Din Abdul-Vehhab, i cili u tregua i dashur dhe i dhembshur ndaj tij.
Ai kaloi katër vitet e para të fëmijërisë në këtë fshat. Edhe pse ishte shumë i vogël kur humbi të atin, zemra e tij u mbush me kujtime të fëmijërisë dhe me ndikimin moral të babait. Ai ruajti në kujtesë tregimet e njerëzve për hutbet e babait të tij, fjalët e tij të urta dhe poezitë që kishte lënë pas.
Kjo e bëri të kuptonte pozitën e dijetarit të sinqertë dhe ndikimin e tij në jetë, në shoqëri dhe në zemrat e njerëzve.
Ibn Kethiri, Allahu e mëshiroftë, iu përkushtua kërkimit të dijes që në moshë të vogël, me shpresën që t’ia ndriçonte varrin babait të tij dhe të bëhej si ai në zemrat e njerëzve.
Kur mbushi shtatë vjeç, u shpërngul bashkë me vëllanë e tij Abdul-Vehhab në Damask, i cili ishte qendra e dijetarëve, vatër e diturisë dhe vend ku mblidheshin dijetarë e studentë nga çdo anë.
Damasku ishte qendra e qytetërimit, burim i dijes, vendtakim i mendjeve të ndritura dhe vatër e njohurive ku vinin dijetarë dhe nxënës nga të gjitha anët.
Vëllai i tij Abdul-Vehhab ishte për të si baba dhe mësuesi i tij i parë. Ibn Kethiri përfitoi shumë prej tij, vazhdoi ta shoqëronte dhe të merrte dije prej tij gjatë gjithë jetës së tij, e cila vazhdoi deri në vitin 750 hixhri.
Duke treguar për udhëtimin e tij në Damask me vëllanë, Ibn Kethiri thotë:
“Pas vdekjes së babait, kur unë isha shtatë vjet e gjysmë, u shpërngulëm në Damask. Shoqëruesi im ishte vëllai im Kemalud-Din Abdul-Vehhab, i cili ishte i dhembshur ndaj nesh dhe shumë i kujdesshëm. Unë studiova nën drejtimin e tij dhe Allahu ma lehtësoi dijen e ma bëri të lehtë atë që ishte e vështirë.”
Ibn Kethiri u vendos në Damask dhe u bë një nga bijtë e tij, një nga dijetarët e tij, predikuesit dhe mësuesit e tij. Ai e deshi Damaskun me gjithë zemër dhe nuk u nda prej tij derisa vdiq dhe u varros aty.
Ai i qëndroi besnik qytetit të tij; shkroi historinë e tij, përshkroi gëzimet dhe fitoret e tij, qau për fatkeqësitë dhe hidhërimet e tij dhe mori pjesë në ngjarjet e tij.
Ai u bë i njohur si muhaddith (dijetar i hadithit), komentues i Kuranit, mësues, drejtues, reformator, thirrës në fe dhe historian.
Tipare të personalitetit dhe moralit të Ibn Kethirit
Allahu e stolisur Ibn Kethirin me shumë cilësi të lavdërueshme dhe virtyte fisnike, të cilat zakonisht gjenden vetëm te dijetarët e shquar. Ndër këto cilësi janë:
1. Kujtesa e fortë
Allahu i dhuroi Ibn Kethirit një kujtesë të fuqishme, të jashtëzakonshme dhe një talent të rrallë. Ai ishte në gjendje të mësonte përmendësh shkencat dhe tekstet, si dhe të përvetësonte një sasi të madhe informacioni.
Kjo u pasqyrua qartë në veprat e tij. Ai mësoi përmendësh Kuranin Fisnik në moshën njëmbëdhjetëvjeçare, siç e ka shënuar vetë në librin e tij “El-Bidaje uen-Nihaje”.
Ai mësoi përmendësh edhe librin “Et-Tenbih” në fikhun shafiit kur ishte tetëmbëdhjetë vjeç. Gjithashtu mësoi përmendësh “Mukhtesar Ibn el-Haxhib” në usul el-fikh dhe shumë tekste të tjera shkencore.
2. Aftësia e jashtëzakonshme për të sjellë në mendje dijet
Te Ibn Kethiri, kujtesa shoqërohej me një cilësi tjetër të rrallë: aftësinë për të rikujtuar menjëherë atë që kishte mësuar.
Kjo tregon forcën e kujtesës së tij dhe mungesën e harresës. Kjo konsiderohet një nga dhuntitë më të mëdha hyjnore për dijetarin dhe autorin.
Për këtë arsye, Ibn Kethiri mund të sillte në mendje tekste, libra dhe njohuri të shumta, gjë që tërhoqi vëmendjen e studiuesve dhe muhaddithëve.
Ai merrte informacione nga burime të ndryshme, por i paraqiste me stilin e tij personal, gjë që bën të besohet se shumë nga veprat e tij i shkruante nga kujtesa e vet, duke vepruar sipas nevojës së rastit dhe situatës.
3. Butësia dhe ëmbëlsia e karakterit
Kjo është një cilësi e bukur për çdo njeri, por veçanërisht për mësuesin dhe predikuesin.
Ajo ndihmon në suksesin e mësimdhënies dhe këshillimit, tregon zemërgjerësi, kujdes për nxënësit, lehtësim për ta dhe një qasje të butë në edukim.
4. Përkushtimi ndaj hadithit dhe sunetit
Një nga cilësitë e Ibn Kethirit ishte përkushtimi i madh ndaj sunetit dhe thirrja për ndjekjen e rrugës së selefëve.
Kjo shihet qartë në veprat e tij. Ai ishte muhaddith dhe jurist, njohës i haditheve të Profetit ﷺ.
Ibn Kethiri luftonte risitë fetare (bidatet), i ftonte njerëzit t’i braktisnin ato, kontribuonte në refuzimin e tyre dhe përpiqej për zhdukjen e tyre.
Këto qëndrime dhe parime i pasqyroi në librat dhe shkrimet e tij. Ai i ndiqte risitë fetare aty ku shfaqeshin dhe punonte për t’i shuar ato.
5. Morali i lartë dhe objektiviteti
Morali i Ibn Kethirit ishte i shkëlqyer. Ai ishte i lidhur me virtytet dhe vlerat, kishte zemërgjerësi, durim dhe sinqeritet.
Ai tregonte respekt të madh për mësuesit e tij. Në veprat e tij biografike përmendi shumë prej tyre, i lavdëroi, përmendi meritat e tyre dhe pranoi hapur se kishte përfituar prej tyre.
Po ashtu, kishte marrëdhënie të mira me kolegët dhe bashkëkohësit e tij.
6. Urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja
Ky është një nga parimet madhore islame në thirrje, këshillim, udhëzim dhe bashkëpunim mes individëve të umetit dhe shoqërisë.
Ai është detyrë për çdo musliman sipas mundësisë së tij.
Ibn Kethiri theksonte rëndësinë e urdhërimit për të mirë dhe ndalimit nga e keqja, si për thirrësit dhe dijetarët, ashtu edhe për sundimtarët dhe të qeverisurit.
Ai e njihte mirë këtë detyrë dhe e kryente duke kërkuar kënaqësinë e Allahut të Lartësuar, pa synuar asgjë tjetër veç shpërblimit hyjnor.
Ai nuk i frikësohej qortimit të askujt kur bëhej fjalë për të vërtetën. E thoshte të vërtetën, e sqaronte ligjin islam dhe e përçonte gjykimin e Allahut në të gjitha çështjet dhe rrethanat.
Kjo vlente edhe kur bëhej fjalë për pushtetin dhe mosmarrëveshjet mes sundimtarëve që përpiqeshin të përdornin fetvatë e dijetarëve të mëdhenj për të realizuar interesat e tyre.
7. Drejtësia ndaj kundërshtarëve
Allahu i Madhëruar thotë:
“Allahu ju urdhëron t’ua ktheni amanetet atyre që u përkasin dhe kur të gjykoni mes njerëzve, të gjykoni me drejtësi. Vërtet Allahu ju këshillon mrekullisht. Allahu është Dëgjues dhe Shikues.”
Drejtësia është e kërkuar nga sundimtarët, gjykatësit dhe çdo person që ka përgjegjësi apo autoritet, pavarësisht nivelit të tij.
Njeriu arrin një shkallë të lartë drejtësie kur është i drejtë edhe me kundërshtarin e vet. Kjo është një pozitë e lartë që e arrijnë vetëm pak njerëz.
Ajo tregon se personi ka arritur një nivel të lartë në zbatimin e dispozitave dhe etikës islame, duke luftuar veten e tij për t’iu nënshtruar së vërtetës, për të qëndruar me të drejtën dhe për të mos iu dorëzuar dëshirave apo paragjykimeve.
Kjo u pa qartë në shumë raste nga jeta e Ibn Kethirit. Ai ishte i drejtë me kundërshtarët e tij në mendime dhe qëndrime. Ai i përshkruante me të vërtetë dhe drejtësi, pa u bërë padrejtësi dhe pa ua mohuar cilësitë e mira.
Një nga shembujt më të njohur të kësaj (siç përmendet në librin “El-Bidaje uen-Nihaje”) ishte mosmarrëveshja intelektuale mes Ibn Kethirit dhe gjykatësit Taki ed-Din es-Subki.
Rrethanat bënë që kundër këtij gjykatësi të ngriheshin akuza për shpërdorim të pasurisë së jetimëve. Disa persona kërkuan që të përgatiteshin akuza zyrtare kundër tij për ta diskredituar dhe gjykuar.
Kur çështja arriti te dijetari Ibn Kethir, i njohur për moralin e lartë dhe drejtësinë e tij, ai refuzoi të shkruante kundër gjykatësit Subki dhe ndaloi shpifjet e akuzat derisa të sqarohej e vërteta.
Këtë qëndrim ai e regjistroi edhe në veprën e tij historike kur tregoi ngjarjet e vitit 742 hixhri.
8. Reformimi fetar
Islami zbriti nga qielli i pastër dhe Profeti ﷺ e përcolli atë deri në fund të jetës së tij.
Ai e la umetin në rrugën e bardhë dhe të qartë. Sahabët (Allahu qoftë i kënaqur me ta) iu përmbajtën kësaj rruge të drejtë, e përhapën Islamin dhe e çuan amanetin deri te brezat pas tyre.
Pas tyre erdhën tabiinët dhe pasuesit e tabiinëve, të cilët ndoqën të njëjtën rrugë. Ata ishin brezat më të mirë në zbatimin e Islamit dhe mbrojtjen e parimeve të tij.
Me kalimin e kohës, megjithatë, në fe filluan të futeshin gjëra që nuk përputheshin me thelbin e saj. U përhapën risitë fetare dhe bestytnitë, të cilat në disa raste e shtrembëronin figurën e pastër të Islamit.
Në këtë pikë shfaqet roli i dijetarëve dhe reformatorëve që thërrasin në zbatimin e Islamit dhe kthimin te parimet e tij të pastra, duke e pastruar fenë nga risitë dhe bestytnitë.
Në shekullin e shtatë dhe të tetë hixhri u shfaqën dijetarë të mëdhenj që përfaqësonin këtë drejtim reformues.
Më i njohuri dhe më i shquari ndër ta ishte Shejhu i Islamit, Ibn Tejmije, i cili u ngrit kundër risive dhe bestytnive të përhapura në kohën e tij dhe mbajti lart flamurin e kundërshtimit ndaj devijimeve dhe teprimeve të disa qarqeve sufiste.
Si rezultat, dijetarët, juristët, sundimtarët dhe njerëzit u ndanë në dy grupe lidhur me qëndrimin ndaj Ibn Tejmijes.
Disa dijetarë sufi, një numër juristësh dhe disa gjykatës e kundërshtuan, madje disa e denoncuan te sundimtarët.
Ndërsa të tjerë qëndruan në anën e tij dhe e mbështetën. Midis atyre që e përkrahën ishte edhe Ibn Kethiri (Allahu e mëshiroftë).
Veprat e Ibn Kethirit
1. Tefsiri i Kuranit Madhështor.
2. El-Bidaje uen-Nihaje (Fillimi dhe Fundi).
3. Et-Tekmil fi Ma‘rifeti eth-Thikat ued-Duafa uel-Mexhahil – një vepër mbi transmetuesit e hadithit, ku bashkoi dhe plotësoi punimet e el-Mizziut dhe edh-Dhehebiut.
4. Tahrixh Ahadith Edillet et-Tenbih fi Furu‘ esh-Shafi‘ijjeh.
5. Tahrixh Ahadith Mukhtesar Ibn el-Haxhib fi Usul el-Fikh.
6. Fedail el-Kur’an (Virtytet e Kuranit).
7. Kitab es-Sema‘.
8. En-Nihaje fi el-Fiten uel-Melahim (Fundi në trazirat dhe ngjarjet e mëdha të së ardhmes).
9. El-Mukaddimat (Hyrjet).
10. Musnedi i Umer ibn el-Hattabit dhe transmetimet e përcjella prej tij.
11. El-Huda ues-Sunen fi Ahadith el-Mesanid ues-Sunen
I njohur edhe si “Xhami‘ el-Mesanid”.
Në këtë vepër ai mblodhi hadithet e transmetuara në Musnedin e Imam Ahmedit, Musnedin e el-Bezzarit, Musnedin e Ebu Ja‘las dhe në dy Mu‘xhemet e et-Taberaniut, së bashku me hadithet e gjashtë librave kryesorë të Sunetit (Sahihu i Buhariut, Sahihu i Muslimit, Suneni i Ebu Davudit, Tirmidhiut, Nesaiut dhe Ibn Maxhes), duke i sistemuar sipas temave.
12. Tabakat esh-Shafi‘ijjeh
(Biografitë e dijetarëve të medhhebit shafiit).
13. Filloi një komentim të Sahih Buhariut, por nuk arriti ta përfundonte.
14. Filloi një vepër të madhe në fikh (jurisprudencë), por arriti vetëm deri te kapitujt e Haxhit.
15. Ikhtisar ‘Ulum el-Hadith
(Përmbledhje e shkencave të hadithit).
Në këtë vepër ai përmblodhi hyrjen e famshme të Ibn Salahut në shkencën e hadithit dhe e quajti:
“El-Ba‘ith el-Hathith”.
16. Musned esh-Shejhejn
(që do të thotë: Musnedi i Ebu Bekrit dhe Umerit).
17. Es-Sirah en-Nebeuijjeh
(Biografia e Profetit ﷺ).
18. El-Ixhtihad fi Taleb el-Xhihad.
19. Kisas el-Enbija’
(Tregimet e Profetëve), dhe vepra të tjera.
Metodologjia e Ibn Kethirit në tefsir
A. Shpjegimi i ajetit me gjuhë të thjeshtë
Ai e shpjegon ajetin me një stil të qartë dhe të shkurtër, duke sqaruar kuptimin e përgjithshëm të tij.
B. Shpjegimi i ajetit me ajete të tjera të Kuranit
Nëse ekziston një ajet tjetër që sqaron kuptimin, ai e përmend për të sqaruar domethënien dhe synimin e ajetit.
Shpesh Ibn Kethiri sillte disa ajete për të shpjeguar një ajet të vetëm, duke mbledhur në një vend të gjitha ajetet që flasin për të njëjtën temë ose kanë kuptime të ngjashme.
C. Përdorimi i haditheve në tefsir
Ai transmeton hadithet me zinxhirët e tyre të transmetimit në shumicën e rasteve, ndërsa ndonjëherë i përmend pa isnad, për të hedhur dritë mbi kuptimin e ajetit.
D. Shpjegimi i Kuranit me fjalët e sahabëve
Ibn Kethiri përpiqet të sjellë sa më shumë që ka mundësi nga komentet e sahabëve për ajetin që po shpjegon, sipas mundësive dhe burimeve që ka në dispozicion.
E. Mbështetja në fjalët e tabiinëve dhe tabi‘ tabiinëve
Ai përdor gjithashtu mendimet e brezave të parë të dijetarëve islamë, veçanërisht të atyre që jetuan afër kohës së Profetit ﷺ, të cilët bartën fenë dhe thirrjen islame.
F. Përmendja e dijetarëve dhe transmetuesve
Ibn Kethiri i kushtonte vëmendje të veçantë përmendjes së dijetarëve prej të cilëve transmetonte mendime dhe informacione, duke qenë i saktë dhe besnik në citim.
Për këtë arsye, tefsiri i tij është i pasur me emrat e dijetarëve dhe transmetuesve të hadithit.
Vdekja e Imam Ibn Kethirit
Historianët bien dakord se Ibn Kethiri (Allahu e mëshiroftë) vdiq në Damask ditën e enjte, më 26 Shaban të vitit 774 hixhri.
Ai ishte rreth shtatëdhjetë e katër vjeç.
Xhenazja e tij u përcoll nga një numër i madh njerëzish dhe, sipas testamentit të tij, u varros pranë varrit të Shejhut të Islamit Ibn Tejmije, për shkak të dashurisë dhe respektit të madh që kishte për të.
Shënim:
Ky tekst është marrë dhe përkthyer nga materiali i publikuar në faqen “Kisatu el-Islam” (Historia e Islamit).
