SI LINDI HAMASI: FAKTORËT KRYESORË
(Shkëputur nga dezertacioni im – pjesë e studimeve Master në University of London) – Dr. Azem Kovaçi
Të kuptuarit e Hamasit është çelësi për t’i dhënë fund mohimit të të drejtave të palestinezëve pas gati një shekulli lufte për vetëvendosje.” Ideologjikisht, Hamasi është i lidhur me Vëllazërinë Myslimane. Që nga themelimi i saj në vitin 1928 nga Hassan Al-Banna, Vëllazëria tradicionalisht njihej si një organizatë që punonte për të ndryshuar shoqërinë përmes arsimit, aktiviteteve sociale dhe kulturore. Ajo synonte “…të krijonte një shoqëri moderne islamike dhe ta mbronte atë nga ndikimi perëndimor dhe kolonializmi”. Edhe pse Vëllazëria lindi dhe u vendos kryesisht në Egjipt, ajo ishte gjithashtu e përkushtuar edhe ndaj çështjeve rajonale (mori pjesë në Revoltën e Madhe në vitet 1936-39). Al-Banna e kishte parë nacionalizmin egjiptian si një trampolinë drejt një qëllimi më të gjerë, siç është një unitet pan-arab dhe pan-islamik “…nga uniteti kombëtar arab në atë islamik”.
Pas Luftës katastrofike Gjashtëditore në vitin 1967, ku forcat ajrore të Egjiptit u shkatërruan në tokë pa u ngritur fare dhe ushtria egjiptiane u shpartallua, ishte shteti arab i Jordanisë i cili vrau mbi tre mijë palestinezë me operacionin ushtarak “Shtatori i Zi” në vitin 1970 me qellimin e perzenies se Palestinezeve nga Jordania. Rrjedhimisht, palestinezët në atë kohë e kuptuan se pan-arabizmi (qe do te luftonte edhe per palestinezët) kishte vdekur pas luftes gjashtediteroshe.
Nën udhëheqjen dhe përfaqësuesit e Hamasit palestinezët kane unitet dhe mirekuptim më të madhe, ndryshe nga mosmarrëveshjet në udhëheqjen politike të PLO-së (FETAHUT te Jaser Arafatit / Mahmud Abasit).. Siç e thotë Tareq Baconi, “Prioritetet e ndryshme me të cilat përballeshin grupe të ndryshme zgjedhore brenda Hamasit shpesh e bënin këshillin konsultativ një vend tensioni. Megjithatë, për shkak të natyrës së tij demokratike, këshilli mbetej jashtëzakonisht i qëndrueshëm dhe ruan unitetin brenda Hamasit”.
Hamasi eshte një organizatë e lindur aty, vendase, plotësisht e rrënjosur dhe vazhdimisht e pranishme në tokat palestineze. “Udhëheqësit dhe themeluesit e Hamasit jane kryesisht refugjatë të vitit 1948 nga rajoni bregdetar i Palestinës, ku fshatrat e tyre ishin rrafshuar nga makineria barbare ushtarake izraelite, duke përforcuar kështu fokusin e tyre në përfundimin e pushtimit të vitit 1967.”
Vëllazëria muslimane nga e cila do të dilte Hamasi po ndërtonte vazhdimisht një rrjet të fortë shoqëror dhe financiar. Pas Luftës Gjashtëditore në vitin 1967, pamë një ndryshim kursi në politikën e rajonit, i cili pati ndikim të drejtpërdrejtë edhe në tokat historike palestineze.
Gjatë epokës së Naserit, Vëllazëria u shtyp barbarisht dhe shumë nga udhëheqësit e saj u burgosën. Kjo ndryshoi gjatë sundimit të Presidentit Sadat. Ai liroi nga burgjet shumë nga udhëheqësit e Vëllazërisë dhe luajti kartën fetare në politikë. Arabia Saudite, historikisht, kishte qenë aleati pro-amerikan në rajon, ndërsa Egjipti kishte flirtuar me të dy superfuqitë (SHBA-në dhe BRSS-në) gjatë Luftës së Ftohtë, të paktën derisa Naseri ishte në detyrë. Megjithatë, siç u përmend më parë, ky ekuilibër pushteti ndryshoi kur Sadati erdhi në pushtet në Egjipt. Sadati e pozicionoi Egjiptin drejt SHBA-së në vend të BRSS-së dhe kjo solli automatikisht një lidhje më të ngushtë midis Egjiptit dhe Arabisë Saudite.
Dikur, pan-arabizmi laik dhe nacionalizmi i Naserit kishin qenë forca kryesore lëvizëse në politikën e rajonit, megjithatë, pas Luftës Gjashtëditore në vitin 1967, ai ishte në rënie. Në vend të kësaj, presidenti i ri egjiptian, Sadat, fitoi emrin “presidenti i devotshëm”, duke luajtur një rol kyç në ngritjen dhe zgjerimin e pan-islamizmit. Vëllazëria, e cila ishte lëvizja më e fuqishme e organizuar me bazë fetare në Botën Arabe, u çlirua nga shtypja nga Sadati dhe gjatë viteve 1970, zyrtarët e Sadatit luajtën një rol të rëndësishëm në fuqizimin e studentëve të orientuar drejt Islamit. Si rezultat, kur u krijua Hamasi, ishte në kohën dhe vendin e duhur për të mbledhur një mbështetje të tillë nga ana e saj. Ky zhvillim rajonal luajti një rol kyç ne kushtetun e Hamasit, e cila kur u botua në gusht të vitit 1988, ishte gjitheperfshirese. Neni dymbëdhjetë i Kartës thote: “Hamasi e konsideron nacionalizmin (Wataniyya) si pjesë integrale të besimit fetar. Asgjë nuk është më e lartë ose më e thellë dhe nacionalizëm më i madh sesa të zhvillosh xhihad kundër armikut dhe të përballesh me të kur ai dhunon tokat e myslimanëve.” Në fakt “… palestinezët që mbështesin Hamasin nuk e bëjnë këtë sepse kanë hequr dorë nga nacionalizmi. Përkundrazi, ata e mbështesin Hamasin sepse besojnë se ai përfaqëson një mjet më efektiv (dhe më të besueshëm) për të arritur qëllimet nacionaliste sesa ajo që ofron PLO-ja e Jaser Arafatit”. Me fjalë të tjera, mund të argumentohet fuqimisht se një rrënjë e rëndësishme e suksesit politik të Hamasit ishte se ai ka edhe nacionalizmin si platformë. Hamasi arriti t’u bënte thirrje nacionalistëve palestinezë që ndiheshin të braktisur nga PLO-ja e Arafatit.
Një faktor tjetër qe ndihmoi ne konsolidimin e Hamasit ishte dominimi i petrodollarit të Arabisë Saudite dhe katërfishimi i mëvonshëm i çmimeve të naftës bruto, veçanërisht pas luftës së Yom Kippur në vitin 1973. Bumi i naftës i viteve 1970 nga vende të tilla si Arabia Saudite dhe Kuvajti kishte çuar në një rritje të filantropisë islame në Rripin e Gazës dhe Bregun Perëndimor. “Në vitin 1967, kishte 77 xhami në Gaza; me shpërthimin e intifadës kishte 150. Shumë prej këtyre xhamive jo vetëm që ofruan strehim për bamirësitë dhe fondacionet islamike, por ato vepruan edhe si inkubatorë për organizatat politike islamike.” Papritmas, dy shtete të rëndësishme arabe (Egjipti dhe Arabia Saudite) promovuan në mënyrë aktive një narrativë ideologjike që ishte e kundërt me pan-arabizmin laik të Naserit.
Revolucioni i petrodollarit transformoi peizazhin shoqëror në rajon. Si rezultat, paratë e naftës nxitën rilindjen e Islamit politik në kurriz të nacionalizmit pan-arab. Këto ishin terrene pjellore për rritjen e Vëllazërisë. “Politika islame nuk do të kishte zënë rrënjë në territoret e pushtuara nëse terreni nuk do të ishte përgatitur siç duhet për të. Përhapja e organizatave bamirëse islamike dhe shoqatave të mirëqenies sociale përgatiti terrenin për shfaqjen e organizatave politike islamike dhe përfundimisht u siguroi atyre platformën e tyre.” Si rezultat i këtyre zhvillimeve rajonale, ne shohim shtrirjen dhe numrin e bamirësive dhe shoqatave islamike të zgjeruara jashtëzakonisht shumë, dhe kështu u rrit edhe rëndësia e tyre në shoqëri në të gjithë rajonin dhe tokat palestineze.
Në fakt, Islami ishte dhe është ende në thelb të Hamasit. Hamasi u ofroi palestinezëve një alternativë islamike përveç axhendës laike nacionaliste të PLO-së dhe kjo u deklarua qartë në kartën e tyre të gushtit 1988. Përveç citimeve të vargjeve nga Kurani i Shenjtë, karta e Hamasit është mjaft e qartë në karakterin e saj islamik, i cili mund të thuhet se ishte tërheqës për shumë palestinezë dhe arabë në rajon. Karta thotë: “Kur një armik uzurpon një tokë myslimane, atëherë xhihadi është një detyrë fetare individuale për çdo mysliman… Sepse natyra islame e Palestinës është pjesë e fesë sonë, dhe kushdo që neglizhon fenë e tij është i destinuar të humbasë. Kur PLO-ja ta pranoje Islamin si udhëzues për jetën e saj, atëherë ne (Hamasi) do të bëhemi ushtarët e saj… Hamasi është një lëvizje humane, e cila kujdeset për të drejtat e njeriut dhe është e përkushtuar ndaj tolerancës së natyrshme në Islam në lidhje me qëndrimet ndaj feve të tjera. Është armiqësor vetëm ndaj atyre që janë armiqësorë ndaj tij… Nën hijen e Islamit është e mundur që anëtarët e tre feve: Islami, Krishterimi dhe Judaizmi të bashkëjetojnë në siguri dhe mbrojtje”.
Ndërsa Islami politik ishte në rritje në rajon, së bashku me filantropinë islamike, sigurisht që nuk mund të harrojmë se situata në terren në Palestinë ishte e tmerrshme. Rripi i Gazës dhe Bregu Perëndimor kishin qenë nën pushtimin izraelit për dekada. Aspekti i jetës në territoret e pushtuara ishte inekzistent. Mund të thuhet se nuk kishte asnjë sektor të peizazhit dhe ekonomisë palestineze që kishte mbetur i paprekur nga pushtimi. Politikat izraelite e kishin shkatërruar bujqësinë palestineze në atë nivel saqë ajo prodhonte më pak në vitin 1987 sesa në vitin 1947. Për më tepër, punëtorët palestinezë ishin aq të diskriminuar nga politikat izraelite të punës saqë kjo ishte e dukshme në përfitimet sociale dhe pagat. “Duke shtuar në paqëndrueshmërinë e territoreve ishte mbipopullimi i rëndë (rreth 3,754 banorë të Gazës për milje katrore), një popullsi që ishte jashtëzakonisht e re dhe e pakënaqur (më shumë se gjysma e popullsisë së territoreve ishte nën moshën pesëmbëdhjetë vjeç, një e treta midis moshës pesëmbëdhjetë dhe tridhjetë e katër vjeç) dhe një politikë shtypjeje e njohur si ‘grushti i hekurt’, e cila përfshinte ndalime administrative, prishje shtëpish, deportime dhe mbyllje shkollash.” Në dritën e të gjitha këtyre, mund të imagjinohet se sa frustrues dhe të dëshpëruar ishin bërë palestinezët e zakonshëm.
Hamasi arriti të rritej si një organizatë me mjete fetare, sociale dhe nacionaliste. Në fakt, sapo u krijua, Hamasi gradualisht arriti të kombinonte veprimin politik, luftën guerile dhe aktivizmin social në mënyrë shumë efektive. Ai arriti të fitonte besimin, mbështetjen materiale dhe morale nga shumë palestinezë, vende arabe dhe nga bota myslimane e gjerë. Hamasi u bë i aftë dhe shumë efikas në ndërtimin e një rrjeti të madh projektesh komunitare dhe bamirësie dhe ishte në gjendje t’u ofronte palestinezëve shkolla, bursa studimi, kopshte, biblioteka, klube sociale dhe sportive, shërbime mirëqenieje dhe mjekësore, si dhe ndihmë ligjore dhe financiare. Si rezultat, Hamasi arriti të rekrutonte nga një rrjet i gjerë shkollash, universitetesh, organizatash bamirësie dhe xhamish. Brenda lidershipit kishin zyrtarë fetarë si imamë dhe studiues. Në fakt, shumica e lidershipit përbëhej nga profesionistë si mjekë, inxhinierë, shkencëtarë dhe biznesmenë. Me nivele kaq të gjera shërbimesh dhe lidershipi në tokat e varfra palestineze, nuk mund të mos shihej Hamasi duke u bërë një sukses politik.
Siç e thotë Esposito, “Hamasi drejton rrjetin më të mirë të shërbimeve sociale në Rripin e Gazës… I strukturuar dhe i organizuar mirë, Hamasi gëzon besimin e të varfërve (shumica dërrmuese e Gazës) për të përmbushur premtimet e tij dhe perceptohet si shumë më pak i korruptuar dhe i nënshtruar patronazhit sesa homologët e tij laikë nacionalistë, veçanërisht Fateh..te Jaser Arafatit… shume zyrtarë të lartë në UNRWA (Agjencia e Ndihmës dhe Punëve të Kombeve të Bashkuara) në Gaza pranojne se Hamasi është i vetmi fraksion që ata i besojnë për të shpërndarë donacionet ushqimore të UNRWA-s për njerëzit.” Me programe kaq të forta sociale dhe projekte bamirësie dhe aftësinë për t’u përballur me Izraelin, fitoi mbështetje të konsiderueshme nga baza midis palestinezëve dhe në fund të fundit çoi drejt suksesit të tyre politik.
Një faktor tjetër kyç që kontribuoi në suksesin politik të Hamasit, ironikisht, ishte vetë Izraeli. Izraeli kishte vëzhguar rritjen e bamirësive dhe organizatave islamike brenda territoreve palestineze dhe nuk shihte ndonjë arsye për shqetësim. Ai zgjodhi të mos ndërhynte në organizatat shoqërore islamike. Në fakt, kërkesa e Sheikh Yassin (lideri përfundimtar i Hamasit) për një licencë për të themeluar Shoqatën Islamike drejtuar autoriteteve pushtuese izraelite në vitin 1976 rezultoi e suksesshme. Mund të argumentohet se Izraeli kishte arsye të tjera për të mbështetur rritjen e lëvizjeve islamike, veçanërisht në Gaza, pasi shpresonte që Vëllazëria do të prodhonte një kundërpeshë që do të dobësonte lëvizjet e tjera nacionaliste palestineze dhe veçanërisht PLO-në, e Jaser Arafatit e cila gjatë viteve 1960 kishte qenë forca lëvizëse në Palestinë. “Udhëheqja e Vëllazërisë në mënyrë pragmatike e shfrytezoi këtë leje/mundesi nga Izraeli dhe e pa atë si një mjet për të zgjeruar shtrirjen e vet dhe për t’u përballur me atë që e shihte me mosmiratim si ndikimin laik të fraksioneve nacionaliste. Një konkurrencë e tillë midis islamistëve dhe nacionalistëve çoi në shkëmbime të përgjakshme dhe të ashpra, shpesh në sy të plotë të forcave pushtuese të Izraelit, të cilat qëllimisht dështuan t’i jepnin fund këtyre konfrontimeve dhe vazhduan të mundësonin rritjen e vëllazërisë, sepse u interesonte perçarja e Palestinezeve” .
Ndërsa ngjarjet zhvilloheshin, u be a qarte se izraelitët nuk dinin se kujt aksidentalisht po i jepnin një dorë të lirë. Si rrjedhoje, një grup që e quante veten Xhihad Islamik doli nga radhët e Vëllazërisë në vitin 1981 dhe zgjodhi mjetet e luftës së armatosur “xhihad të menjëhershëm” kundër pushtimit izraelit. Si rezultat mund të argumentohet se strategjia e Izraelit u ishte kthyer kundër tyre (ne nje bumerang). Xhihadi Islamik ishte një rival i PLO-së Jaser Arafatit dhe armik i Izraelit. Operacionet e Xhihadit Islamik kundër Izraelit kishin fituar një mbështetje të gjerë midis palestinezëve dhe anëtarëve të rinj të Vëllazërisë.
Shfaqja e Xhihadit Islamik fillimisht në vitet 1980 vinte nga antare te Vëllezërise Myslimanë të cilet ishin te frustruar dhe e shihnin veprimin militant, luftën e armatosur (xhihadin), si të domosdoshme kundër pushtimit dhe agresionit izraelit në Palestinë”. Pra ishin nje fraksion qe u shkeputjen nga vellazeria muslimane.
Si rezultat, per mos humbur popullaritet tek Xhihadi Islamik, Hamasi u formua nga radhët origjinale të Vëllazërisë me krahun e saj politik përmes të cilit anëtarët e saj mund të merrnin pjesë në luftë.
Intifada e parë në vitin 1987 njihet si Intifada ose ‘shkundje’ në arabisht. Ishte një shpërthim spontan, një reagim njerëzor, një protestë për ndryshim. Ishte një kulminacion i privimeve që palestinezët kishin vuajtur për vite me radhë dhe shembuj të të cilave u dhanë më parë në këtë ese. Pika ndezëse ishte kur një kamion ushtarak izraelit goditi një makinë me punëtorë palestinezë dhe vrau katër prej tyre. Palestinezët e morën atë si një akt të qëllimshëm dhe shpërthyen në demonstrata dhe trazira në të gjithë Rripin e Gazës, Jerusalemin Lindor dhe Bregun Perëndimor.
Meqenëse të rinjtë palestinezë ishin të shumtë në numër, ata zunë vijën e parë të trazirave, ndërsa të rriturit u angazhuan në mosbindje civile dhe organizuan bojkote të produkteve izraelite. Përveç kësaj, ata refuzuan të paguanin taksat dhe të bashkëpunonin me administratën civile, tërhoqën paratë e tyre nga bankat izraelite dhe në vend të kësaj promovuan vetëmjaftueshmërinë ekonomike palestineze. Imazhet e famshme të të rinjve palestinezë që përballeshin me tanke dhe ushtarë izraelitë vetëm me llastiqe dhe gurë nuk janë shumë larg kujtesës. Më kujtohet që kam parë imazhe të tilla në lajme, por më konkretisht, skena të tilla fituan simpatinë e audiencës ndërkombëtare dhe inkurajuan komunitetin ndërkombëtar të ushtronte presion mbi Izraelin për t’i dhënë fund përdorimit brutal të forcës ushtarake.
Hamasi u krijua zyrtarisht në janar të vitit 1988.” Infrastruktura e Hamasit ishte në vend dhe udhëheqja e tij nuk donte ta linte mundësinë për sukses politik t’u shpëtonte nga duart, veçanërisht kur shpresat për një shtetësi palestineze po shuheshin në mesin e popullsisë palestineze. Lufta e armatosur kundër pushtimit u njoftua zyrtarisht në statutin e tij. Hamasi më pas do të fillonte sulme të drejtpërdrejta në zemër të Izraelit kundër objektivave ushtarake dhe civilëve, ku futi në rajon luftën e bombarduesve vetëvrasës.
Gjatë viteve 1980 shohim përhapjen e politikës islame në rajon, duke mbushur boshllëkun e lënë nga rënia e pan-arabizmit pas vdekjes së Naserit dhe sigurisht që shohim lëvizjet islame në të gjithë rajonin të kenë sukses. Siç e thotë Gelvin, “…suksesi i lëvizjeve islame në pjesë të tjera të Lindjes së Mesme pati jehonë tek palestinezët, të cilët kishin parë qeveritë dhe organizatat që mbështesnin unitetin kombëtar bazuar në parimet laike të dështonin herë pas here në çlirimin e Palestinës ose në përfundimin e pushtimit”.
Politikisht, Hamasi ka qenë gjithmone shumë pragmatik dhe krejt e kundërta e PLO-së se Jaser Arafatit, ai është pajtuar me mundësinë e njohjes politike të armikut të tij (domethënë Izraelit), në një afat shumë më të shkurtër se PLO-ja. Hamasi ishte i gatshëm të njihte ose të paktën të arrinte një armëpushim me Izraelin brenda një kuadri të zgjidhjes së vitit 1967 “…një shembull është përmendja e Shejh Yasin në vjeshtën e vitit 1997 e tërheqjes së plotë izraelite nga territoret e pushtuara dhe heqjes së vendbanimeve si kushte për një armëpushim me Izraelin”. Në dhjetor 2004, shohim udhëheqësin e degës së Hamasit në Bregun Perëndimor duke iu referuar gjithashtu një armëpushimi afatgjatë me Izraelin në bazë të krijimit të një shteti palestinez përgjatë kufijve të vitit 1967 në Bregun Perëndimor dhe Gaza.
Si përfundim, mund të thuhet se “…Hamasi i ka dhënë fund hegjemonisë së PLO-së dhe paraqitet si një rival serioz brenda lëvizjes kombëtare palestineze…” Siç pohon historiania kryesore Helen Cobban, “…PLO-ja… nuk mundi më pas të ushtronte shkallën e monopolit mbi luftën kombëtare që gëzonin udhëheqësit e shumicës së lëvizjeve të tjera të suksesshme çlirimtare kombëtare të ditëve të sotme.” Duke përcaktuar rrënjët e suksesit politik të Hamasit, mund të thuhet me siguri se kontakti i ngushtë që organizata ndërtoi me popullsinë palestineze në territoret e pushtuara fitoi besimin dhe besnikërinë e popullit. Ajo u bë organizata popullore. Ishte dhe ende është e dallueshme nga organizatat e tjera në Palestinë, me theksin e saj në solidaritetin shoqëror. I mbështetur nga petro-dollari dhe pan-Islami, Hamasi i ka kushtuar shumë energji zgjerimit të rrjetit të organizatave bamirëse, shërbimeve sociale dhe kujdesit shëndetësor, veçanërisht gjatë viteve 1970 dhe 1980 (fillimisht nga Vëllazëria dhe më pas e vazhduar nga vetë Hamasi). “Shërbimet sociale të Hamasit kanë kontribuar jo vetëm në mbështetjen e gjerë popullore, por edhe në lidhjet e ngushta me bazën e tij politike… Hamasi mbetet i lidhur ngushtë me popullin dhe shmang hendekun midis lidershipit dhe bazës masive që karakterizon shumicën e lëvizjeve të tjera. Gjithashtu i lejon atij të shmangë fenomenin e një udhëheqësi tipik të Fatahut të Arafatit.”
Edhe pse udhëheqja e Hamasit fillimisht kishte demonstruar se Islami do të ishte themeli i një ideologjie politike, është më e drejtë të thuhet se identiteti i tij i vërtetë bazohet më shumë në islamo-nacionalizmin, duke kombinuar identitetin e tyre islamik me nacionalizmin palestinez, ashtu siç Hassan Al-Banna e ka idealizuar Vëllazërinë në vitet 1930. Mund të thuhet se duke lidhur fenë dhe nacionalizmin në ideologjinë e tyre, Hamasi u bë një sukses politik. Ai u bë një organizatë e gjerë që ishte tërheqëse si për njerëzit fetarë ashtu edhe për nacionalistët. Ndryshimi i ekuilibrit të pushtetit dhe politikës në rajon pas Luftës Gjashtëditore, e cila pa rënien e nacionalizmit pan-arab dhe ringjalljen e Islamit politik, e ktheu rrjedhën në favor të Vëllazërisë, e cila gradualisht hodhi infrastrukturën që Hamasi të shfaqej në fillim të Intifadës së parë. Përveç kësaj, për shkak të keqkuptimit të Izraelit, Hamasi ishte gjithashtu në gjendje të zhvillonte aftësitë e tij ushtarake brenda territoreve palestineze gjatë fundit të viteve 1980 dhe fillimit të viteve 1990. Hamasi i institucionalizoi njësitë e tij ushtarake në një krah të vetëm të armatosur (Brigada Qassam), e cila u bë e njohur për operacionet e saj ushtarake, të cilat i dhanë Hamasit një reputacion të fortë dhe mbështetjen e shumë palestinezëve.
Të gjithë faktorët e mësipërm kanë luajtur një rol kyç në popullaritetin dhe suksesin politik të Hamasit brenda territoreve palestineze. Nga ana tjetër, në nivel ndërkombëtar, Hamasi ishte dhe ende është etiketuar si një organizatë terroriste nga disa shtete, veçanërisht Izraeli dhe SHBA-të. “Klasifikimi i Hamasit si terrorist ka justifikuar veprime të gjera ushtarake kundër palestinezëve, duke depolitizuar dhe dehumanizuar luftën e tyre. Palestinezët demonizohen kolektivisht si një popull që feston vdekjen… një gjë e tillë ka penguar mundësinë e shikimit të luftës së armatosur palestineze si një formë vetëmbrojtjeje brenda kontekstit të luftës.” Në fakt, Izraeli ka ardhur për të justifikuar masat ushtarake të paligjshme dhe moralisht të tmerrshme kundër palestinezëve. Nga njëra anë, etiketa ‘terrorizëm’ mund t’i aplikohet Hamasit nga bashkësia ndërkombëtare dhe nga ana tjetër injoron terrorin e shkaktuar nga makina ushtarake e pamëshirshme e Izraelit mbi palestinezët. Dikush mund të bëjë pyetjen: Pse terrorizmi kufizohet në grupet nën-kombëtare (siç është Hamasi) nëse shtetet janë autorët më të mëdhenj të dhunës së organizuar kundër civilëve? Hamasi, që nga vendosja e tij, vitet e fundit është bërë pothuajse një autoritet administrativ në Rripin e Gazës dhe është i përmbajtur nga izraelitët. Megjithatë, “Ndërsa ushtria izraelite mund të shkojë me makinë në çdo shtëpi në Bregun Perëndimor dhe të arrestojë anëtarët e saj, madje edhe në shtëpinë e presidentit palestinez Mahmoud Abbas!” – ajo nuk shkelte këmbën në Gaza.Të paktën jo pa u rrahur. Sigurisht, pushtimi vazhdon, por Hamasi nuk eshte dorezuar. Suksesi dhe mbështetja politike e Hamasit vazhdon të jetojë midis palestinezëve që ëndërrojnë për shtetësi një ditë. A do të sigurojë njerëzimi drejtësi për palestinezët? Koha do ta tregojë.
Blibligrafia
Burime Parësore:
Walter Laqueur dhe Dan Schueftan, The Israel-Arab Reader – Një Histori Dokumentare e Konfliktit të Lindjes së Mesme, Penguin books, 2016. Walter Laqueur, The Israel-Arab Reader Një dokumentar Historia e Konfliktit të Lindjes së Mesme, Weidenfeld dhe Nicolson, 1969.
Burime Dytësore:
Seth Anziska, Parandalimi i Palestinës Një Histori Politike nga Kampi David në Oslo, Princeton University Press, 2018.
Tareq Baconi, Hamasi i Përmbajtur, Ngritja dhe Paqësimi i Rezistencës Palestineze, Stanford University Press, 2018.
Helga Baumgarten. Tre Fytyrat/Fazat e Nacionalizmit Palestinez 1948-2005.
Revista e Studimeve të Palestinës, Vëll. 34, Nr. 4 (Vera 2005), f. 25-48, (Shtëpia Botuese e Universitetit të Kalifornisë në emër të Institutit për Studime të Palestinës).
John L Esposito, Islami dhe Politika, Syracuse University Press, 1998.
James L Gelvin, Konflikti Izrael-Palestinë Njëqind Vjet Luftë, Cambridge University Press, 2014. Fawaz A. Gerges, Transformimi i Politikës Arabe duke Shkëputur Mitin nga Realiteti
Arthur Goldschmidt Jr. & Lawrence Davidson, Një Histori e Përmbledhur e Lindjes së Mesme, Westview, 2006.
Mohamed Heikal, Kanalet Sekrete, Historia e Brendshme e Negociatave të Paqes Arabo-Izraelite, Harper Colins Publishers, 1996. Albert Hourani, Një Histori e Popujve Arabë, Faber dhe Faber, 1991.
Rashid Khalidi, Lufta e vitit 1967 dhe Rënia e Nacionalizmit Arab Kronikë e një Vdekjeje të Parashikuar
Walid Khalidi, Palestina dhe Studimet e Palestinës Një Shekull pas Luftës së Parë Botërore dhe Deklaratës Balfour, Revista e Studimeve të Palestinës, Vëll.44. Nr.1. Numër Special Operation Protection Edge (Vjeshtë 2014) (Shtypja e Universitetit të Kalifornisë).
Douglas Little, Krijimi i një Marrëdhënieje të Veçantë: Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli, 1957-68, Revista Ndërkombëtare e Studimeve të Lindjes së Mesme, Vëll. 25, Nr. 4 (Nëntor, 1993) f. 563-585, Shtëpia Botuese e Universitetit të Kembrixhit.
Wm. Roger Louis & Avi Shlaim, Origjina dhe Pasojat e Luftës Arabo-Izraelite të vitit 1967, Shtëpia Botuese e Universitetit të Kembrixhit, 2012.
Beverly Milton-Edwards, Politika Bashkëkohore në Lindjen e Mesme, Polity Press, 2000.
Ritchie Ovendale, Origjina e Luftërave Arabo-Izraelite, Pearson Longman, 2004.
Ilan Pappe, Një Histori e Palestinës Moderne, Cambridge University Press, 2006.
Roland Popp, Duke u penguar vendosmërisht në Luftën Gjashtëditore, Middle Easter Journal, Vëll. 60, Nr. 2 (Pranverë, 2006) f. 281-309, Instituti i Lindjes së Mesme.
Jonathan Rynhold, Konflikti Arabo-Izraelit në Kulturën Politike Amerikane, Cambridge University Press, 2015.
Edward W Said, Shpikja, Kujtesa dhe Vendi, Hetim Kritik, Vëll. 26, Nr. 2 (Dimër, 2000), (The University of Chicago Press),
Tom Segev, Lufta e Qershorit 1967 dhe Problemi i Refugjatëve Palestinezë, Journal of Palestine Studies Vëll. 36, Nr. 3 (Pranverë 2007) f. 6-22, University of California Press në emër të Institutit për Studime Palestineze.
Avi Shlaim, Muri i Hekurt, Izraeli dhe Bota Arabe, Penguin, 2014. Odd Arne Westad, Lufta e Ftohtë Globale, Cambridge University Press, 2012 (Online).
