E kam lexuar librin e dijetarit të nderuar Shejh Abdurrahman ibn Nasir es-Sa‘di, “El-Kava‘id el-Hisan el-Muta‘allika bi Tefsir el-Kur’an” (Rregullat e bukura që lidhen me komentimin e Kur’anit), në dy mexhlise shkencore dhe mora ixhazë (autorizim) për të. Kjo ndodhi në një mexhlis ku kishte bërë shënime mbi të nxënësi i Shejh Muhamed ibn Salih el-Uthejminit, dr. el-Mubarek, shejh ynë: Abdulmuhsin ibn Zeben el-Mutajri, i cili na e dha ixhazën përmes shejhut të tij deri te imami Ibn es-Sa‘di, Allahu e mëshiroftë. Kjo pati një ndikim të veçantë: libri kaloi nga të qenit faqe që lexohen, në një trashëgimi shkencore që merret me zinxhir transmetimi dhe lidhje.
Jam mahnitur edhe më shumë me metodën e shejhut në këtë libër: nuk është thjesht një përmbledhje dobinash në tefsir, por një përmbledhje e përvojës së gjatë me Kur’anin, e shkrirë në formën e rregullave të përgjithshme, që zbulojnë një mendje të pjekur në sistematizim dhe një aftësi të rrënjosur në komentim. Sikur shejhu ta kishte përmbledhur udhëtimin e tij me Librin e Allahut në parime gjithëpërfshirëse që ia shkurtojnë rrugën studentit të dijes.
Ajo që më habiti dhe më tërhoqi është se ky projekt doli nga një mjedis ku mbizotëronte angazhimi me fikhun hanbelij dhe librat e akides. Që një dijetar në atë mjedis të ngrejë një projekt tefsiri të bazuar në rregulla dhe të shkruajë për parimet e tefsirit, kjo dëshmon për gjerësi horizonti dhe tejkalim të rrethit përreth, pa u shkëputur prej tij.
Allahu ma lehtësoi t’i pyes shejhun tonë Hamed es-Serih — i cili është nga zona e Kasimit, për shkak të afërsisë së tij me mjedisin e shejhut dhe njohjes së tij për të — për sekretin e gjerësisë së horizontit të shejh es-Sa‘diut dhe formimin e tij shkencor. Ai më përmendi disa faktorë që zbulojnë rrënjët e tij të thella dhe shtrirjen e gjerë të leximit.
Nga ana metodologjike, ai ishte i ndikuar nga shkolla e Shejh el-Islam Ibn Tejmijes, sidomos në shtjellimin e çështjeve të akides dhe në zgjedhjet e tij juridike; ndër to edhe libri i tij “Zgjedhjet e tij fik’hore” sipas el-Be‘lij. Ky ndikim i dha forcë në argumentim, guxim në parapëlqim (tarxhih) dhe çlirim nga ngurtësia.
Nga ana e shpirtit dhe e stilit, u ndikua nga imami Ibn el-Kajjim. Kjo u shfaq në librat e tij me frymën edukativo-shpirtërore (tezkiije) dhe me gjuhën që bashkon verifikimin shkencor me stilin prekës; pa tharësi në shprehje dhe pa ndarje mes dijes dhe veprës.
Gjithashtu, në metodën e sistematizimit me rregulla, ai përfitoi nga hafidh Ibn Rexheb el-Hanbelij, sidomos siç duket në librin e tij të rregullave, ku mblodhi degët nën parime dhe i rregulloi çështjet me kritere të përgjithshme. E njëjta frymë shihet edhe te “El-Kava‘id el-Hisan”, me kalimin e saj nga fusha e fikhut në fushën e tefsirit.
Formimi i tij nuk ishte i kufizuar vetëm në trashëgiminë klasike; ai kishte lexim të gjerë edhe mbi atë që shkruhej në kohën e tij. Lexonte çfarë botonte shejh Muhamed Rashid Rida në revistën El-Manar, e cila i vinte përmes Roshën el-Bessamit. Po ashtu lexonte gazetën El-Muqattem, edhe pse ishte një gazetë kombëtariste ku shkruanin nacionalistët, gjë që tregon një mendje që lexon për ta njohur realitetin dhe për ta analizuar, jo për t’u shkrirë në të.
Ndër shenjat e hapjes së tij është edhe se, kur shkoi në Liban për mjekim, i ra në dorë libri “Lëre shqetësimin dhe fillo jetën” i Dale Carnegie-t; ai përfitoi prej tij, pastaj shkroi librin e tij “Mjetet e dobishme për një jetë të lumtur”, duke formësuar një trajtim autentik besimor për çështjet e shpirtit, duke përfituar nga përvojat njerëzore, por me ruajtjen e referencës fetare.
Gjithashtu u ndikua nga metoda e njërit prej dijetarëve shenkitë (nga Shinqiti) që zbritën në Kasim — “Hoxhkeni” (më është harruar emri) — dhe mori prej tij mënyrën e zbërthimit të shprehjeve, saktësimit të kuptimeve dhe moszgjatjes së tepërt në shpjegim; një tipar i qartë në shpjegimet e tij.
Madje edhe në mjetet bashkëkohore, ai ishte përpara; ishte ndër të parët që përdori altoparlantë në xhami dhe nuk pa problem në këtë, përkundrazi mbajti hutben e parë me to dhe tha:
“Falënderimi i takon Allahut që i ka bërë adhurimet të përcaktuara (të ndaluara nga shpikja), ndërsa mjetet drejt tyre i ka lënë në fushën e ixhtihadit.”
Dhe ndër gjërat e fundit që shkroi — Allahu e mëshiroftë — ishte shpjegimi i tij mbi Tâ’ijjen e Kaderit të Shejh el-Islam Ibn Tejmijes, gjë që tregon se projekti i tij shkencor vazhdoi të rritej deri në fund të jetës.
Kështu bëhet e qartë se “El-Kava‘id el-Hisan” nuk ishte një libër i rastit, por fryt i një mendjeje të formuar mbi tre shtylla:
autenticitet në rrënjë, gjerësi në lexim dhe vetëdije për realitetin.
Allahu e mëshiroftë shejh Abdurrahman es-Sa‘diun; ai ishte model i dijetarit që bashkoi besnikërinë ndaj trashëgimisë, hapjen ndaj kohës së tij dhe formulimin e dijes në një formë metodologjike me ndikim të qëndrueshëm.
Hammud el-Haxhri
