Nga: Qasioun Center for Strategic Studies (Qendra Qasioun për Studime Strategjike)
Harta e Irakut – Janar 2026
(Harta tregon ndarjen gjeografike dhe administrative të Irakut, me dallimin ndërmjet qeverisë federale irakiane dhe Rajonit të Kurdistanit të Irakut.)
Së pari: Skena politike
1- Përshkallëzimi i krizës së sovranitetit dhe ndërkombëtarizimi i procesit të formimit të qeverisë
Ditët e fundit të muajit janar shënuan një kthesë cilësore në krizën politike, pas përfshirjes së hapur të faktorit amerikan në procesin e formimit të qeverisë. Deklaratat e presidentit amerikan Donald Trump, që refuzuan në mënyrë të drejtpërdrejtë rikthimin e Nuri al-Malikit në postin e kryeministrit, përbënë një pikë kthese vendimtare, duke i vënë forcat politike irakiane përballë një prove të dyfishtë:
•ose këmbëngulje në zgjedhjen e “sovranitetit politik” dhe refuzim të diktateve të jashtme;
•ose marrje parasysh e balancës së presioneve ndërkombëtare dhe ndikimit të tyre mbi mbështetjen ekonomike dhe të sigurisë.
Reagimet irakiane pasqyruan qartazi një përçarje:
•Kuadri Koordinues shpalli qëndrimin e tij të palëkundur pas kandidatit të vet dhe refuzimin e “logjikës së diktatit të jashtëm”;
•përballë zërave brenda të njëjtit kuadër që nisën të kërkojnë një kandidat konsensual alternativ, për të shmangur izolimin ndërkombëtar.
2- Nuri al-Maliki midis këmbënguljes dhe alternativave
Pavarësisht përshkallëzimit amerikan, drejtues në Shtetin e Ligjit dhe në Bllokun Badr konfirmuan konsensusin për kandidimin e al-Malikit, duke e konsideruar çdo tërheqje si një precedent që cenon vendimin kombëtar.
Në të kundërt, burime politike zbuluan mbajtjen e takimeve brenda Kuadrit Koordinues për të shqyrtuar një “plan për përthithjen” e qëndrimit amerikan, veçanërisht pas vendosjes së forcave politike në një pozitë të sikletshme ndërkombëtare.
Ky kontrast dobësoi imazhin e Kuadrit si një bllok i bashkuar dhe rishfaqi përçarjen shiite midis:
•diskursit të “legjitimitetit parlamentar”;
•dhe diskursit të “kostos politike ndërkombëtare”.
3- Shtyrja e zgjedhjes së Presidentit të Republikës dhe vazhdimi i bllokimit
Vendimi i parlamentit për të shtyrë seancën e zgjedhjes së Presidentit të Republikës, e më pas caktimi i një date të re, pasqyron vazhdimin e paralizës strukturore dhe lidhjen praktike të procesit presidencial me fatin e konfliktit për postin e kryeministrit, e jo me konsiderata thjesht kushtetuese.
4- Qëndrimet sunite dhe kurde
Partia “Taqaddum”, e udhëhequr nga Mohammed al-Halbousi, shpalli refuzimin e saj për të marrë pjesë në një qeveri që do ta kthente Irakun në klimën e konflikteve sektare.
Në Rajonin e Kurdistanit, dosja e kompensimeve historike (384 miliardë dollarë) dominoi diskursin politik, çka pasqyron gatishmërinë e forcave kurde për të përdorur mjete presioni ekonomiko-ligjore paralelisht me negociatat me Bagdadin.
5- Marrëdhënia me Shtetet e Bashkuara dhe ekuilibrat e jashtëm
Qëndrimi amerikan u bë më i qartë dhe më i njëtrajtshëm, me theksimin e:
•refuzimit të pjesëmarrjes së milicive të mbështetura nga Irani në qeverisje;
•dhe konsiderimit të çdo qeverie të drejtuar nga Teherani si një qeveri e dështuar që në nisje.
Në anën tjetër, u publikuan qëndrime zyrtare irakiane të njëpasnjëshme që konfirmonin refuzimin e ndërhyrjes së jashtme, në përpjekje për të përthithur opinionin e brendshëm publik, pa shkuar drejt një shkëputjeje reale me Uashingtonin.
Ajo që bie në sy është vazhdimi i kanaleve jozyrtare të komunikimit, siç u shfaq në takimin e al-Malikit me të ngarkuarin me punë amerikan, gjë që pasqyron një dualitet të diskursit midis deklaratave publike dhe prapaskenave.
Së dyti: Gjendja e sigurisë
1- Dosja e transferimit të të burgosurve të organizatës Shteti Islamik (ISIS)
Dosja e transferimit të të burgosurve të ISIS-it nga Siria në Irak ishte zhvillimi më i rëndësishëm i sigurisë gjatë muajit. Komanda Qendrore Amerikane njoftoi fillimin e transferimit të të ndaluarve nga Hasakah drejt lokacioneve “të sigurta” brenda Irakut.
Deri në përgatitjen e këtij raporti, Iraku kishte pranuar 953 elementë të organizatës, mes tyre tre irakianë, me pritshmëri që numri të arrijë rreth 7.000 të burgosur.
Qeveria irakiane konfirmoi se të gjithë të transferuarit do t’i nënshtrohen juridiksionit të gjyqësorit irakian dhe se procedurat ligjore kanë nisur tashmë, sipas deklaratave të Këshillit të Lartë Gjyqësor dhe zëdhënësit të Komandantit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura.
Burime qeveritare dhe mediatike zbuluan caktimin e disa burgjeve për strehimin e të ndaluarve, përfshirë:
•Burgun Susa në Sulajmanije;
•Burgun al-Hut në Nasirije;
•Burgun Cropper pranë Aeroportit të Bagdadit.
U përmend gjithashtu mundësia e riaktivizimit të burgjeve të mbyllura, si burgu Abu Ghraib, në rast se numrat tejkalojnë kapacitetin pritës.
Qeveria e përshkroi këtë hap si një masë parandaluese për mbrojtjen e sigurisë kombëtare, ndërkohë që forca politike dhe segmente popullore shprehën shqetësime për pasojat e sigurisë, gjë që e shtyu qeverinë të theksojë se është e vetëdijshme për pikat e forcës dhe dobësisë së vendimit.
Ditët e fundit shënuan një ngadalësim të procesit të transferimit të të burgosurve të ISIS-it nga Siria në Irak, sipas Reuters, për shkak të:
•shqetësimeve irakiane mbi gatishmërinë e burgjeve;
•presioneve të brendshme politike që refuzojnë mbajtjen e barrës së sigurisë në mënyrë të njëanshme.
Në këtë kuadër, qeveria irakiane po përpiqet të fitojë kohë shtesë duke hapur kanale me vende të tjera për riatdhesimin e shtetasve të tyre, çka pasqyron shndërrimin e dosjes nga çështje sigurie në çështje diplomatiko-sovrane.
2- Kampi al-Hol dhe burgjet e rrënuara në Siri
Gjatë seancave të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, përfaqësuesi i Irakut paralajmëroi se kampi al-Hol është shndërruar në një kërcënim strategjik dhe se shembja e burgut al-Shaddadi, i cili strehonte drejtues ekstremistë, zbuloi brishtësinë e sistemit të sigurisë në verilindje të Sirisë, duke forcuar argumentet irakiane për transferimin e të ndaluarve brenda territorit kombëtar.
3- Kontrolli i kufijve dhe bashkëpunimi rajonal
Ministria e Brendshme irakiane konfirmoi se kufiri me Sirinë është “më i fortifikuari”, duke njoftuar rifillimin e ndërtimit të murit kufitar prej betoni.
U zhvillua gjithashtu një bisedë telefonike ndërmjet presidentit sirian Ahmed al-Sharaa dhe kryeministrit irakian, ku të dyja palët theksuan:
•kontrollin e kufijve të përbashkët;
•aktivizimin e pikave kufitare;
•forcimin e koordinimit të sigurisë përballë organizatave terroriste.
Në të njëjtin kontekst, deklaratat e ministrit të Jashtëm turk Hakan Fidan mbi Sinjarin ngritën shqetësime për një përshkallëzim të mundshëm rajonal, veçanërisht në lidhje me dosjen e PKK-së.
Nga ana tjetër, Damasku ndoqi çështjen e shtetasit Mohammed Anqa, gjë që përbënte një mesazh politik për rindërtimin e kanaleve dypalëshe të besimit.
4- Operacion cilësor kundër tregtisë së drogës
Ministria e Brendshme irakiane njoftoi sekuestrimin e rreth 2.5 milionë tabletave Captagon në një operacion ndërkufitar, në bashkëpunim me Drejtorinë Siriane për Luftën kundër Drogës.
Operacioni shënjestroi një rrjet kriminal ndërkombëtar të specializuar në prodhim dhe kontrabandë, dhe rezultoi në arrestimin e tre personave të përfshirë, njëri prej tyre brenda Irakut, duke treguar përshkallëzimin e sfidës së krimit të organizuar dhe kufijve të hapur.
Njoftimi për sekuestrimin e miliona tabletave Captagon në bashkëpunim me Sirinë forcon imazhin e Irakut si një aktor rajonal në luftën kundër krimit të organizuar, por njëkohësisht zbulon përmasat e mëdha të sfidës ndërkufitare.
5- Tensioni i brendshëm dhe brishtësia e sigurisë
Sulmi ndaj qendrës së komandës së policisë së Maysan rikujtoi se stabiliteti i sigurisë mbetet i brishtë dhe i cenueshëm në kushtet e ngërçit politik.
Në të kundërt, u ndërmorën operacione të përbashkëta sigurie në Anbar dhe në lindje të tij, në përpjekje për të vendosur parandalimin e sigurisë dhe për të penguar shfrytëzimin e vakumit politik.
6- Gjyqësori dhe dosja e amnistisë së përgjithshme
Këshilli i Lartë Gjyqësor zbuloi se numri i përgjithshëm i të liruarve sipas ligjit të amnistisë së përgjithshme ka arritur në 40.275 persona.
Ky numër nxiti një debat të gjerë shoqëror dhe politik mbi aftësinë e shtetit për të:
•riintegruar të liruarit;
•parandaluar rikthimin e disa prej tyre në rrugët e krimit ose ekstremizmit;
•arritur ekuilibrin ndërmjet drejtësisë dhe stabilitetit shoqëror.
Përfundimi
Me përfundimin e janarit 2026, Iraku nuk ndodhet më vetëm përballë një krize të formimit të qeverisë, por përballë një prove reale mbi kuptimin e sovranitetit politik në një mjedis rajonal dhe ndërkombëtar jashtëzakonisht kompleks.
Zhvillimet e fundit treguan se:
•vendimi irakian është i rrethuar nga presionet e jashtme dhe përçarjet e brendshme;
•dhe stabiliteti i sigurisë mbetet i varur nga një zgjidhje politike që ende nuk ka marrë formë.
Sot, Iraku qëndron në një udhëkryq delikat: ose ta shndërrojë përballjen politike në një mundësi për të ripërcaktuar shtetin e aftë dhe funksional, ose të rrëshqasë gradualisht drejt riprodhimit të krizave të pasvitit 2003, por me mjete dhe presione edhe më të ashpra.
