Shtetet e Bashkuara, Rusia dhe Ukraina rrallë bien dakord për ndonjë gjë. Por, ndërsa delegacionet e tyre takohen në Abu Dhabi për takimin e parë trepalësh që nga fillimi i pushtimit rus të Ukrainës në shkurt 2022, ato duket se po konvergojnë në një përfundim: mbetet vetëm një çështje e hapur: territori – dhe më konkretisht, rajoni lindor i Ukrainës i njohur si Donbas.

Deklaratat që i paraprinë takimit nuk lënë shumë hapësirë ​​për optimizëm. “Gjithçka sillet rreth pjesës lindore të vendit tonë, rreth tokës”, tha Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky, duke iu referuar kërkesës së hershme të Moskës që Kievi të braktisë pjesët e Donbasit që ende kontrollon.

Edhe pse Presidenti i SHBA-së Donald Trump ka lënë të kuptohet se një marrëveshje është afër, Zelensky përsëriti dje se Ukraina nuk është e përgatitur të lëshojë territor. Në të njëjtën kohë, nga ana ruse, këshilltari i Kremlinit Yuri Ushakov e bëri të qartë, pas takimit të tij me të dërguarin special të SHBA-së Steve Wittkoff, se Moska nuk ka ndërmend të tërhiqet gjithashtu. Ai madje paralajmëroi se nuk mund të ketë zgjidhje afatgjatë “pa zgjidhur çështjen territoriale”, duke përsëritur kërcënimin se Rusia do të vazhdojë të ndjekë qëllimet e saj “në fushën e betejës” derisa të arrihet një marrëveshje.

Por çfarë është Donbasi?

CNN përpiqet të shpjegojë se çfarë është Donbasi dhe pse rusët e duan atë si… Donald Trump dëshiron Groenlandën. Ky është emri i dy rajoneve lindore të Ukrainës të pasura me qymyr, Donetsk dhe Luhansk, të cilat në të kaluarën ishin zemra industriale e Ukrainës. Është një rajon me prodhim të fortë çeliku, infrastrukturë të zhvilluar transporti dhe qasje në Detin e Azovit nëpërmjet lumenjve dhe kanaleve artificiale.

Në të njëjtën kohë, ka toka bujqësore pjellore dhe rezerva të konsiderueshme minerale, elementë që rrisin rëndësinë e tij strategjike dhe ekonomike.

Pse Putini pretendon Donbasin

Presidenti rus Vladimir Putin nuk e ka mbajtur sekret faktin se beson se Ukraina nuk ka të drejtë të ekzistojë si shtet i pavarur, duke vënë në dyshim sovranitetin që fitoi në vitin 1991, pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik. Ai ka argumentuar vazhdimisht se ukrainasit dhe rusët i përkasin një “Rusie historike” të vetme dhe ka akuzuar Kievin, pa prova, për “gjenocid” të popullatave rusishtfolëse.

Historikisht, Donbasi ishte rajoni më “rus” i Ukrainës, me një përqindje të madhe të banorëve rusishtfolës – dhe ishte aty që Moska filloi përpjekjen e saj për të destabilizuar dhe kontrolluar vendin në vitin 2014.

Si filloi konflikti

Dymbëdhjetë vjet më parë, Rusia aneksoi në mënyrë të paligjshme gadishullin jugor ukrainas të Krimesë, pas një operacioni të fshehtë ushtarak që përfshinte ushtarë rusë të trajnuar shumë pa shenja dalluese. Në të njëjtën kohë, ajo filloi të mbështeste separatistët pro-rusë në Donbas, duke i ndihmuar ata të kapnin pjesë të rajoneve të Donetskut dhe Luhanskut, së bashku me kryeqytetet e tyre, duke përfituar nga dobësia e ushtrisë ukrainase në atë kohë.

Moska mohoi për vite me radhë praninë e trupave të saj në rajon, por SHBA-të, NATO-ja dhe autoritetet ukrainase pretenduan se ajo siguroi armë, inteligjencë, mbështetje këshillimore dhe i pajisi separatistët me oficerët e vet. Për gati tetë vjet, lufta në Donbas mbeti… nën radar, pavarësisht afërsisht 14,000 vdekjeve, sipas të dhënave ukrainase.

Në shkurt 2022, Putini njohu “Republikat Popullore” të vetëshpallura të Donetskut dhe Luhanskut dhe tre ditë më vonë nisi një pushtim në shkallë të plotë të Ukrainës.

Panorama ushtarake sot

Pas gati katër vitesh lufte dhe pavarësisht avantazhit numerik dhe logjistik të ushtrisë ruse, Moska nuk ka arritur të pushtojë të gjithë Donbasin. Ajo kontrollon pothuajse të gjithë Oblastin e Luhanskut dhe rreth 70% të Donetskut.

Pjesa e mbetur, të cilën Rusia kërkon të dorëzohet, kontrollohet nga dy të tretat e Ukrainës, ndërsa një e treta e mbetur është një zonë konflikti intensiv. Instituti për Studimin e Luftës vlerëson se, me ritmin aktual të përparimit, do të duhen të paktën 18 muaj të tjerë që Rusia të pushtojë territoret e mbetura nën kontrollin e Ukrainës.

Çfarë do të thoshte humbja e Donbasit

Zelensky këmbëngul se lëshimet e përhershme territoriale janë të panegociueshme. Edhe nëse do të kishte miratim popullor – diçka që sondazhet nuk e tregojnë – një marrëveshje e tillë do të shkelte të drejtën ndërkombëtare, e cila ndalon pushtimin e territorit me forcë. Ukraina, me mbështetjen evropiane, po e lë të hapur mundësinë e njohjes së realitetit aktual në terren në një marrëveshje armëpushimi për të ndaluar gjakderdhjen. Kjo në fakt do të thoshte “ngrirje” e konfliktit në frontet ekzistuese.

Megjithatë, humbja e përhershme e Donbasit do ta dobësonte seriozisht mbrojtjen e vendit. Rajoni është shtëpia e të ashtuquajturës “unazë mbrojtëse” e qyteteve industriale, hekurudhave dhe rrugëve që mbështesin vijën e frontit. Humbja e saj do ta linte Ukrainën lindore të ekspozuar ndaj agresionit të ardhshëm rus.

Propozimet dhe jeta nën pushtim

Detajet e propozimit të fundit nuk janë bërë publike. Zelensky ka thënë se një ide amerikane parashikonte krijimin e një “zone të lirë ekonomike” në pjesët e Donbasit të kontrolluara nga Kievi, në këmbim të garancive të sigurisë. Mbetet e paqartë nëse Rusia do ta pranonte një skenar të tillë.

Në të njëjtën kohë, organizatat ndërkombëtare të të drejtave të njeriut, autoritetet ukrainase dhe media kanë dokumentuar shkelje të rënda në territoret e pushtuara nga Rusia: arrestime arbitrare, zhdukje, tortura, dhunë seksuale dhe një shtypje të plotë të lirive civile. Një raport i OKB-së nëntorin e kaluar tha se autoritetet ruse të pushtimit vazhdojnë të shkelin dispozitat themelore të së drejtës ndërkombëtare humanitare.

Banorët që arritën të arratisen flasin për pranimin me forcë të pasaportave ruse, indoktrinimin ideologjik të fëmijëve dhe ndëshkimet e dhunshme për çdo formë rezistence. /tesheshi.com/