Të rekrutuarit e një race për të shkaktuar trazira në Francë, Gjermani dhe Moldavi, por dhe rajon
Përpjekje për të destabilizuar Francën dhe Gjermaninë dhe për të përgatitur “trazira masive” përpara zgjedhjeve në Moldavi – Këto janë të fundit në një seri akuzash në të cilat qytetarët serbë shfaqen si fajtorë, me dyshime se shërbimet ruse qëndrojnë pas tyre.
“Kjo tregon se akuzat që vijnë nga vendet perëndimore se Serbia është një trampolinë për të ashtuquajturin ndikim të keq të Rusisë duket se janë të sakta”, Predrag Petroviç nga Qendra joqeveritare e Beogradit për Politikat e Sigurisë i thotë Radios Evropa e Lirë.
Destabilizimi i vendeve fqinje
Parlamenti Evropian vlerësoi në një raport të vitit 2023 se Rusia po përdor ndikimin e saj në Serbi duke u përpjekur të destabilizojë dhe të ndërhyjë në punët e shteteve sovrane fqinje.
Më parë, në vitin 2019, Departamenti i Shtetit i SHBA-së e karakterizoi Serbinë, një kandidate për anëtarësim në Bashkimin Evropian, si vendin me “mjedisin më të depërtueshëm” për ndikimin rus në Ballkanin Perëndimor.
Spiunazhi dhe diskriminimi fetar dhe etnik janë, ndër krime të tjera, për të cilat Zyra e Prokurorit të Lartë Publik në Smederevo dyshon 11 shtetas serbë.
Ata u arrestuan më 29 shtator dhe akuzohen për shkaktimin e disa incidenteve në Paris dhe Berlin gjatë vitit 2025. Këto përfshinin hedhjen e bojës së gjelbër në Muzeun e Holokaustit, një sinagogë dhe një restorant hebre në qendër të Parisit, si dhe vendosjen e kokave të derrave pranë xhamive në atë qytet.
Ata shkruan dhe mesazhe diskriminuese përpara Portës së Brandenburgut në Berlin.
Ministria Federale e Brendshme e Gjermanisë i tha Radios Evropa e Lirë se vendi ka parë një rrezik në rritje të “aktiviteteve sabotuese” dhe se shërbimet e sigurisë po hetojnë rastet në të cilat ekziston dyshimi se individë të caktuar janë punësuar nga shtete të huaja.
Individë të tillë, të njohur edhe si “agjentë me profil të ulët” ose “agjentë të konsumueshëm”, shpesh rekrutohen nëpërmjet mediave sociale dhe shërbimeve të mesazheve.
Në përgjigje thuhet gjithashtu se policia dhe shërbimet e inteligjencës kanë nisur një fushatë mediatike për të paralajmëruar për përpjekjet e rekrutimit nga shërbimet armiqësore të inteligjencës.
Pas arrestimit në Smederevo, policia serbe tha se po kërkonte një të dyshuar i cili “me udhëzime nga një shërbim i huaj i inteligjencës” organizoi dhe trajnoi një grup qytetarësh serbë në territorin serb për të shkaktuar incidente në Gjermani dhe Francë.
Zyrtarët francezë po hetojnë rolin e Rusisë në incidente, duke i përshkruar ato si operacione destabilizuese që nxisin tensione sociale dhe përçarje më të gjera në Francë.
Megjithatë, Rusia nuk përmendet në deklaratat e policisë dhe prokurorisë serbe, dhe autoritetet nuk iu përgjigjën pyetjeve të Radios Evropa e Lirë se cili shërbim i huaj i inteligjencës inicioi trajnimin e qytetarëve serbë.
“Është e vështirë të besohet se shërbimet serbe të sigurisë nuk e dinin se kjo po ndodhte, sepse ky nuk është një rast i vetëm, por një seri rastesh të njëjta ose të ngjashme, se kemi shtetas të huaj që trajnohen për operacione të ndryshme sigurie ose para-sigurie në vende të tjera”.
Përgatitja për trazira në Moldavi
Rusia dhe Serbia janë lidhur në një hetim tjetër, këtë herë në Moldavi.
Policia moldave publikoi një video më 26 shtator, duke pretenduar se tregon “kampe ushtarake në Serbi të organizuara nga shërbimi sekret rus”.
Më shumë se 70 persona janë ndaluar si pjesë e hetimit në Moldavi, shumica e të cilëve dyshohet se janë trajnuar në Serbi. Ata akuzohen për përgatitjen e trazirave masive dhe destabilizimin e Moldavisë përpara zgjedhjeve parlamentare në vend më 28 shtator.
Partia pro-evropiane në pushtet fitoi shumicën në zgjedhje, duke mposhtur bindshëm bllokun pro-rus, dhe votimi kaloi pa incidente të mëdha.
Rusia ka mohuar ndërhyrjen në procesin zgjedhor, ndërsa Moldavia e akuzon atë për luftë hibride, duke përfshirë një fushatë dezinformimi dhe financim të paligjshëm të partive pro-ruse.
Dy ditë para votimit në Moldavi, Serbia arrestoi dy persona për organizimin e trajnimit taktik-luftarak për përplasje me policinë moldave në rast trazirash në ditën e zgjedhjeve. Sipas policisë, trajnimi u organizua në një restorant pranë Loznicës në Serbinë perëndimore, dhe midis 150 dhe 170 qytetarë të Moldavisë dhe Rumanisë iu nënshtruan trajnimit.
Deklarata e policisë nuk e përmendi Rusinë, dhe presidenti Aleksandar Vuçiç tha pas arrestimeve se Serbia “nuk duhet të jetë një vend trajnimi për shërbimet e huaja”.
Ai deklaroi se të gjitha shërbimet e botës, si nga Lindja ashtu edhe nga Perëndimi, po operojnë në Serbi, dhe se “kjo është në rregull derisa të arrish në fazën e trajnimit të individëve të caktuar në luftime”.
Kjo nuk është hera e parë që Moldavia ka akuzuar Rusinë për organizimin e kampeve në Ballkanin Perëndimor.
Pëlqimi i heshtur i shërbimeve serbe
Përpara zgjedhjeve parlamentare dhe referendumit në tetor 2024, Kishinau zyrtar njoftoi se kurse trajnimi u organizuan në vende në Serbi dhe Bosnjë, të udhëhequra nga individë të lidhur me grupet e armatosura mercenare ruse Ferma dhe Wagner.
“Duhet të supozohet se e gjithë kjo po bëhet me pëlqimin e heshtur të autoriteteve serbe dhe shërbimeve të sigurisë, sepse ato duhet të shlyejnë disi shërbimet dhe borxhet ndaj shërbimeve ruse”, vlerëson Predrag Petroviç.
Edhe pas pushtimit rus të Ukrainës dhe sanksioneve perëndimore, Beogradi mbeti një nga partnerët e rrallë evropianë të Kremlinit. Serbia ishte në qendër të akuzave se u ofroi strehim diplomatëve rusë që u dëbuan nga vendet e Bashkimit Evropian për shkak të dyshimeve për spiunazh.
Bashkëpunimi i inteligjencës vazhdon
Të gjitha vendet kanë vazhduar gjithashtu bashkëpunimin e inteligjencës, dhe Shërbimi Federal i Sigurisë Ruse është ftuar në Serbi për të hetuar akuzat se autoritetet përdorën një top sonik në një protestë të madhe antiqeveritare më 15 mars në Beograd.
“Ajo që është më e dukshme për ne është se shërbimet ruse u kanë dhënë legjitimitet pretendimeve të autoriteteve në Serbi se nuk ka pasur përdorim të armëve sonike më 15 mars dhe se gjithçka që ka ndodhur vitin e kaluar është një revolucion me ngjyra”, tha Petroviç.
Beogradi dhe Kremlini njoftuan një luftë të përbashkët kundër revolucioneve me ngjyra në vitin 2021.
Zyrtari pro-rus në qeverinë serbe, Aleksandar Vulin, i cili është në listën e zezë të Shteteve të Bashkuara për bashkëpunim me Rusinë në atë kohë, ishte në bisedime me kreun e atëhershëm të shërbimit të inteligjencës ruse, Nikolai Patrushev.
Opozitarët rusë e akuzuan Vulinin se i kishte përgjuar në Beograd dhe ia kishte kaluar informacionin Kremlinit, gjë që u pasua nga arrestimet e tyre në Moskë.
“Bëhet fjalë, mund të thuhet, për një nivel të lartë besimi dhe bashkëpunimi midis dy shërbimeve dhe dy regjimeve”, thotë Petroviç.
Grusht shteti në Mal të Zi
Rusia dhe Serbia ishin së bashku në fokus të një hetimi tjetër në një vend të huaj, këtë herë në Mal të Zi.
“Mund të supozojmë se një model i ngjashëm po përsëritet, se kemi disa njerëz që vijnë nga Serbia, se kemi edhe përfshirjen e agjentëve rusë dhe se e gjithë kjo po ndodh rreth ose menjëherë pas zgjedhjeve”, thotë Predrag Petroviç.
Në ditën e zgjedhjeve parlamentare në Mal të Zi në vitin 2016, një grup qytetarësh rusë, malazezë dhe serbë planifikuan një ndryshim të dhunshëm të qeverisë, i cili më pas u drejtua nga Partia Demokratike e Socialistëve.
Kjo u tha në aktakuzën e ngritur nga Zyra e Prokurorit Special të Malit të Zi kundër më shumë se dhjetë personave.
Në një vendim të shkallës së parë në vitin 2019, ata u dënuan me një total prej 70 vjetësh burg, vetëm për t’u liruar në korrik 2024 për shkak, siç shpjegoi gjykata, të mungesës së provave.
Në një proces që zgjati shtatë vjet, shtetasit rusë Eduard Shishmakov dhe Vladimir Popov u akuzuan për organizimin dhe financimin e një ndryshimi të dhunshëm të qeverisë.
Përveç udhëheqësve të partive pro-ruse nga Mali i Zi, aktakuza përfshinte edhe shtatë shtetas serbë, përfshirë gjeneralin e pensionuar të policisë Bratislav Dikiç.
Sipas aktakuzës, qëllimi i përmbysjes së dhunshme të qeverisë ishte parandalimi i Malit të Zi që të bëhej anëtar i NATO-s.
Skandali i spiunazhit rus
Oficerët e inteligjencës ruse ishin në qendër të një skandali tjetër.
Në nëntor 2019, një video u postua në YouTube që tregonte një anëtar të shërbimit të inteligjencës ushtarake ruse, Georgy Kleban, duke i dhënë një qese me para një ish-oficeri serb.
Identiteti i aktorëve dhe autenticiteti i regjistrimit u konfirmuan nga presidenti serb Aleksandar Vuçiç në atë kohë, duke deklaruar se ishte bërë një vit më parë dhe se shërbimet serbe të sigurisë ishin në dijeni të tij.
“Ne kemi dokumentuar anëtarë të tjerë të shërbimeve ruse të sigurisë”, u tha Vuçiç gazetarëve pas një seance të Këshillit të Sigurisë Kombëtare, pa dhënë detaje të mëtejshme, raportoi REL.
