Izraeli ka nevojë për avionin amerikan “B-2 Spirit” për të depërtuar në fortifikimet iraniane (Reuters)
Sulmi izraelit kundër Iranit – i cili filloi më 13 qershor 2025 – përfshin shtysa që mund ta shtyjnë Shtetet e Bashkuara të përfshihen plotësisht në luftë, qoftë në mbrojtje të Izraelit, apo për të sulmuar Iranin. Por, njëkohësisht përfshin edhe faktorë frenues që mund të ndalojnë një gjë të tillë.
Ajo që do të përcaktojë nëse Amerika do të përfshihet apo jo, është ndërveprimi i disa faktorëve – disa të dukshëm, si për shembull këmbëngulja amerikane për të mos marrë pjesë në luftë, dhe disa të tjerë që ende po marrin formë gjatë zhvillimit të luftës, si p.sh. një incident i rastësishëm, ku mund të goditen trupat amerikane gabimisht.
⸻
Refuzim amerikan
Administrata amerikane, përmes Sekretarit të Shtetit Marco Rubio, ka theksuar se SHBA nuk është pjesë e luftës izraelite ndaj Iranit. Por njëkohësisht, ka shprehur kënaqësi për këto sulme, të cilat Presidenti Donald Trump i ka përshkruar si “të shkëlqyera”, dhe ka sinjalizuar se do të ketë më shumë nëse Irani nuk pranon kushtet amerikane për negociatat lidhur me projektin bërthamor.
Trump gjithashtu deklaroi se Izraeli e kishte njoftuar paraprakisht për nisjen e sulmit. Një raport i Financial Times zbuloi se Trump vetë kishte marrë pjesë në një operacion mashtrues, duke deklaruar disa herë publikisht se i kishte kërkuar kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu të mos e sulmonte Iranin, dhe duke shprehur shpresë për suksesin e bisedimeve që ishin caktuar për të dielën, më 15 qershor, në Oman.
Ndërkohë, sulmi izraelit ndodhi dy ditë më parë, më 13 qershor, gjë që e zuri Iranin në befasi, dhe për pasojë, u vranë disa nga komandantët e tij ushtarakë.
Kjo tregon për pozicionin kompleks të SHBA-së, e cila nga njëra anë dëshiron të asgjësojë programin bërthamor iranian, por nga ana tjetër nuk dëshiron të hyjë në një luftë të drejtpërdrejtë, e cila mund të kërcënojë jetën e forcave amerikane në rajon dhe të ekspozojë bazat e saj ndaj sulmeve, duke e shtyrë SHBA-në në një batak të ri si ai i Irakut apo Afganistanit që do të shteronte burimet e saj dhe do të provokonte opinionin publik amerikan.
⸻
Nxitja izraelite
Nga ana tjetër, disa faktorë mund të nxisin përfshirjen e drejtpërdrejtë të SHBA-së në sulm, më së shumti dëshira e udhëheqjes izraelite, në veçanti Netanyahu, i cili mundohet ta paraqesë sulmin ndaj Iranit si një veprim të bërë në emër të të gjitha fuqive perëndimore, dhe i ka kërkuar Trumpit të marrë pjesë në operacionet luftarake.
Ky qëndrim i Netanyahut mbështetet në dy shtylla:
1. T’i ngarkojë SHBA-së barrën e luftës, për të lehtësuar ngarkesën mbi Izraelin.
2. Ndërgjegjësimi se Izraeli nuk e ka kapacitetin e nevojshëm ushtarak për të shkatërruar plotësisht programin bërthamor iranian.
Izraeli mund të godasë disa prej objekteve bërthamore mbi tokë, si p.sh. objektin në Natanz dhe qendrën e Isfahanit, por nuk ka kapacitetin për të goditur objektin e Fordo’s, i cili ndodhet 80–100 metra nën tokë, brenda një mali. Ky objekt mund të arrihet vetëm nga SHBA, pasi ajo zotëron avionin B-2 (Stealth Bomber), që mund të mbajë bombën GBU-57, e aftë për të depërtuar në thellësi. Megjithatë, edhe me këtë, nuk është e garantuar shkatërrimi i plotë i objektit.
⸻
Frikë amerikane
Historikisht, SHBA dhe Izraeli nuk kanë zhvilluar kurrë një luftë të përbashkët ndaj një armiku të përbashkët – as në momentet më të vështira të Izraelit, si në luftën e vitit 1973. SHBA gjithmonë ka preferuar të ofrojë mbështetje indirekte: armatime, informacion, financim dhe ndihmë teknike, dhe ka ndihmuar për të përballuar sulmet ndaj Izraelit.
Nëse SHBA do të merrte pjesë tani drejtpërdrejt, forcat e saj në shtetet arabe përreth Iranit do të ishin të ekspozuara ndaj hakmarrjes iraniane, dhe vetë këto shtete do të rrezikoheshin. Deri më tani, SHBA nuk ka treguar asnjë shenjë përgatitjeje për luftë direkte – as me vendosje të forcave detare, as me aktivizim mbrojtës në bazat e saj, dhe as me riorganizim të pozicioneve të trupave amerikane.
Për më tepër, një vendim i tillë do të kërkonte miratimin e Kongresit amerikan, dhe do të rrezikonte përçarjen e brendshme të administratës, nëse Trump do të vendoste të hynte në luftë.
⸻
Midis pjesëmarrjes dhe mbështetjes së heshtur
Të gjitha këto sinjale tregojnë se administrata Trump është më e prirur të mos përfshihet drejtpërdrejt, por të kufizohet në:
• mbështetje indirekte ushtarake,
• ndihmë inteligjente dhe satelitore,
• dhe mbrojtje të Izraelit ndaj sulmeve iraniane.
⸻
Shenjat e refuzimit amerikan për përfshirje të drejtpërdrejtë:
• Trump ka folur për rol ndërmjetësues të presidentit rus Vladimir Putin mes Iranit dhe Izraelit për arritjen e një marrëveshjeje për armëpushim.
• Ai e ka përsëritur dëshirën për negociata me Iranin.
• Ai ka shprehur dëshirën për uljen e tensioneve mes Izraelit dhe Iranit.
Këto qëndrime mund të vijnë nga dëmi i madh që Irani i ka shkaktuar Izraelit në ditët e para të luftës, si dhe nga frika e SHBA-së se Irani mund të shkaktojë dëme edhe më të mëdha, që mund të paralizojnë:
• rrjetet e komunikimit,
• transportin,
• energjinë elektrike,
• bankat, dhe
• sistemin arsimor.
Po ashtu, numri i viktimave izraelite mund të rritet në nivele të paprecedenta, duke marrë parasysh madhësinë e popullsisë.
⸻
🕊️ Kur mund të hyjë SHBA në luftë?
SHBA mund të përfshihet ushtarakisht nëse:
1. Situata e Izraelit përkeqësohet ndjeshëm, dhe ai nuk arrin më të përballojë vetë sulmet.
2. Irani shfaqet i dobët dhe i pambrojtur, duke e joshur SHBA-në të ndërhyjë për të mbyllur përfundimisht çështjen bërthamore.
3. Ndodh një incident i rastësishëm që përfshin vrasjen e ushtarëve amerikanë në rajon.
⸻
Burimi: Qendra për Studime e Al Jazeera
