Izraeli kryeson vendet e Lindjes së Mesme përsa i përket shkallëve të vetëvrasjes sipas statistikave (AFP)
Shumica e studimeve që trajtuan ndikimin psikologjik të “Tufanit të Aksasë”, më 7 tetor 2023, tregojnë se ngjarja prodhoi një model bashkëkohor të çrregullimit pas-traumatik (PTSD). Ky çrregullim shfaqet pas ekspozimit ndaj një ngjarjeje stresuese, tronditëse dhe të papritur, dhe reflektohet qartë si tek individi ashtu edhe tek shoqëria.
Në një punim shkencor të botuar nga Qendra Al-Zaytouna për Studime dhe Konsultime, eksperti i studimeve të së ardhmes, Dr. Walid Abdel-Hay, thekson se fenomeni i vetëvrasjes përbën një nga rezultatet më të dukshme të këtij çrregullimi, duke qenë qendër interesi për psikologët, sociologët dhe mjekët.
Të dhënat zbulojnë rritjen e shkallës së vetëvrasjeve midis ushtarëve izraelitë pas Tufanit të Aksasë, gjë që imponon nevojën për ta studiuar këtë fenomen në dritën e teorive psikologjike dhe sociologjike, veçanërisht pasi Izraeli kryeson vendet e Lindjes së Mesme në këtë tregues.
Autori sheh se teoria e PTSD-së është qasja më e përshtatshme për të kuptuar ndikimet e Tufanit të Aksasë në shoqërinë izraelite, sidomos tek ushtarakët, duke u mbështetur edhe në disa tregues nga psikologjia sociale dhe ajo politike.
⸻
Vetëvrasja në Izrael
Raportet ndërkombëtare, përfshirë të dhënat e Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH) dhe studimet akademike, tregojnë se Izraeli ka qenë prej dekadash i pari në Lindjen e Mesme për nga shkalla e vetëvrasjeve.
Midis viteve 2000 dhe 2021, shkalla e vetëvrasjes në Izrael varionte nga 4.4 deri në 6.8 për 100 mijë banorë – mbi dyfishin e mesatares rajonale, që nuk i kalonte 2.35 raste për 100 mijë banorë.
Krahasimi me shoqërinë palestineze është domethënës: vetëm 0.78 për 100 mijë banorë, pra rreth 15% e nivelit izraelit, pavarësisht presioneve të rënda politike, ekonomike dhe sociale. Madje Palestina është një nga shoqëritë me shkallën më të ulët të vetëvrasjeve në botë sipas OBSH-së.
Raportet tregojnë se 73% e vetëvrasjeve ndodhin në vendet me të ardhura të mesme ose të ulëta, ndërkohë që Izraeli është vend me të ardhura të larta. Po ashtu, edhe niveli i demokracisë nuk e shpjegon fenomenin: Izraeli kishte 7.8/10 në 2024, kundrejt 3.12 mesatarja e rajonit, megjithatë vendet më pak demokratike kishin më pak vetëvrasje.
Faktori tjetër është militarizimi: Izraeli është i dyti në botë pas Ukrainës për nivelin e ushtarakëve në raport me popullsinë (1.77%). Dhe siç është e njohur globalisht, shkalla e vetëvrasjes është më e lartë tek ushtarakët sesa tek civilët.
Statistikat tregojnë gjithashtu se vetëvrasja është më e lartë tek burrat se tek gratë (8.36 kundrejt 1.97), pra mbi 4 herë më e lartë. Ndërkohë struktura demografike e Izraelit dominohet nga të rinjtë, që e përforcon këtë dukuri.
Në krahasim, shifrat tek palestinezët janë shumë më të ulëta (1.24 për meshkuj kundrejt 0.31 për femra).
⸻
Efekti i Tufanit të Aksasë
Ka disa tregues shoqërorë e psikologjikë që e shpjegojnë rritjen e vetëvrasjeve pas 7 tetorit 2023:
1. Zgjatja e papritur e luftës, që shkaktoi stres dhe zhgënjim te ushtarët.
2. Qëndresa e paparë e rezistencës, që thelloi ankthin dhe humbjen e shpresës.
3. Kriza e brendshme politike e shoqërore në Izrael – protesta të përditshme, përçarje politike e ushtarake.
4. Rënia e imazhit ndërkombëtar të Izraelit për shkak të akuzave për gjenocid dhe dënimeve të vazhdueshme nga OKB dhe organizatat e të drejtave të njeriut.
5. Shfaqjet publike të rezistencës gjatë lirimit të të burgosurve krijuan një ndikim të fortë psikologjik në shoqërinë izraelite.
6. Izraeli perceptohet si pjesë e një rajoni më të trazuar në botë, duke e bërë shoqërinë e tij më të ekspozuar ndaj krizave të vazhdueshme.
⸻
Para dhe pas Tufanit
Statistikat tregojnë rritje të vetëvrasjeve gjatë viteve të luftës 2023–2025. Vetëm në 2024, ushtria regjistroi 21 raste vetëvrasjesh, kundrejt 17 në 2023, 14 në 2022 dhe 11 në 2021 – shifra më e lartë në 13 vjet.
Më shumë se gjysma ishin mes ushtarëve rezervistë, për shkak të mobilizimit masiv. Ushtria detyrohet të hapë klinika të reja dhe programe psikologjike, ndonëse besueshmëria e raporteve të saj është vënë në dyshim nga opinioni publik: vetëm 38% i besonin raportimeve në 2021, krahasuar me 46% në 2020.
Studimet tregojnë se më të prekurit janë të rinjtë 18–21 vjeç, sidomos meshkujt.
⸻
Krahasime ndërkombëtare
Shkalla e vetëvrasjeve në Izrael është rreth 6 herë më e lartë se ajo e palestinezëve. Studimet britanike dhe amerikane tregojnë se, ndryshe nga shumë ushtri në botë ku gjatë luftës vetëvrasjet bien, në raste si Vietnami dhe Iraku ato u rritën – një fenomen që ngjan me atë të Izraelit.
⸻
Përfundimi
• Militarizimi i lartë i Izraelit dhe luftërat e vazhdueshme për më shumë se 75 vjet kanë krijuar një shoqëri neurotike dhe spartane, që mbetet e tensionuar nga brenda.
• Pas Tufanit të Aksasë, Izraeli u perceptua ndërkombëtarisht si një “shtet rebel” me numrin më të lartë të dënimeve nga gjykatat dhe organizatat ndërkombëtare.
• Në psikologjinë kolektive izraelite është i pranishëm “obsesioni i zhdukjes”, një ndjenjë që sa herë përballet me kriza madhore, ringjall frikën e fshirjes së “shtetit”.
• Kjo përforcon vetëvrasjet, sidomos tek ushtarët të cilëve shoqëria u ka besuar “parandalimin e zhdukjes”.
Në vend që të shihet si fenomen individual, vetëvrasja në Izrael është pasqyrë e një strukture psikologjike kolektive, ku agresiviteti, neuroza dhe frika nga zhdukja përzihen dhe shpërthejnë herë në forma vetëshkatërruese, herë në dhunë të tepruar kundër popullsisë civile palestineze.
Burimi: Al Jazeera
