Shkrim nga: A. Majid Al-Harbi
Çfarë kanë parasysh zyrtarët në Arabinë Saudite, si Princi i Kurorës dhe ministri Abdullah Al-Suwaha, kur flasin për Tokens, inteligjencën artificiale dhe energjinë?
Do ta shpjegoj këtë temë shkurtimisht. Për ta kuptuar idenë bazë mjafton të lexoni një pjesë të artikullit; pjesa tjetër është më shumë për specialistët dhe të apasionuarit pas teknologjisë.
Si funksionon inteligjenca artificiale
Në inteligjencën artificiale, çdo fjalë përfaqësohet me një numër.
Për shembull:
• fjala “unë” mund të përfaqësohet me numrin 551
• fjala “Majid” me numrin 342
Këta numra quhen Tokens.
Pasi fjala shndërrohet në token, ajo dërgohet në një procesor të quajtur Transformer, i cili e përpunon atë.
Roli që synon të luajë Arabia Saudite
Para se të shpjegojmë se çfarë bën ky procesor, duhet të kuptojmë rolin që Arabia Saudite dëshiron të luajë në këtë industri, një temë për të cilën ministri Al-Suwaha flet shpesh.
Në modelet e inteligjencës artificiale si:
• Gemini
• Claude
• ChatGPT
Tokens konsiderohen si njësia bazë e ekonomisë së inteligjencës artificiale.
Mund të thuhet se ato janë “monedha e AI-së”.
Lidhja mes AI dhe energjisë
Arabia Saudite e sheh inteligjencën artificiale nga një këndvështrim energjetik.
Kur i bëni një pyetje një modeli të inteligjencës artificiale, ai kryen një numër shumë të madh operacionesh matematikore për të prodhuar vetëm një token.
Fuqia llogaritëse që kërkohet
Për çdo token, një procesor grafik si:
Nvidia H100 GPU
duhet të kryejë miliona operacione matematikore.
Këto operacione quhen:
Floating-Point Operations (FLOPs)
dhe përdoren për të parashikuar fjalën e ardhshme.
Çdo operacion matematikor konsumon një pjesë të energjisë që matet me:
Joule (J)
që është njësia bazë e energjisë.
Kjo energji prodhon gjithashtu nxehtësi, gjë që kërkon energji shtesë për sistemet e ftohjes.
Këtu hyn në lojë Arabia Saudite
Arabia Saudite e konsideron inteligjencën artificiale si një mall strategjik, në mënyrë të ngjashme me naftën.
Modeli i saj mund të përshkruhet kështu:
Input:
Energjia diellore.
Infrastruktura:
Qendra të mëdha të të dhënave të mbushura me GPU shumë të fuqishme nga Nvidia.
Output:
Tokens – numra që përfaqësojnë fjalë, imazhe dhe informacione.
Avantazhi ekonomik
Nëse një kompani si Microsoft paguan rreth:
0.05 dollarë energji
për të prodhuar 1 milion tokenë në Virginia,
Arabia Saudite mund të prodhojë të njëjtën sasi për rreth:
0.01 dollarë
sepse ka:
• energji diellore të bollshme
• energji të lirë nga burimet e saj natyrore
Kjo krijon një avantazh të madh ekonomik.
Arabia Saudite si qendra energjetike e AI
Synimi i Arabisë Saudite është të bëhet:
“stacioni i karburantit për inteligjencën artificiale në botë”
pra vendi ku:
• ndërtohen qendra të mëdha të të dhënave
• furnizohen modelet më të mëdha të AI
• prodhohet fuqia llogaritëse për kompanitë globale.
Si mund të fitojë Arabia Saudite
Modeli ekonomik është i ngjashëm me industrinë e naftës.
Nëse prodhimi i tokenëve kërkon:
10 kWh energji
atëherë kostoja mund të jetë:
SHBA: 1 dollar
Arabia Saudite: 0.10 dollar
Nëse Arabia Saudite e shet këtë kapacitet llogaritës për:
0.50 dollar
atëherë:
• kompania kursen 50%
• Arabia Saudite fiton rreth 400%
Pjesa teknike për të interesuarit
Shumë mund të pyesin:
Pse nuk përdorim një procesor të zakonshëm për këto llogaritje?
Arsyeja është se inteligjenca artificiale bazohet në probabilitete, dhe probabilitetet janë gjithmonë mes:
0 dhe 1
dhe kërkojnë shumë numra decimalë shumë të vegjël, për shembull:
0.002432
Procesorët e zakonshëm shpesh përdorin numra të plotë (integers) dhe mund të hasin probleme kur përpunojnë këto vlera.
Për këtë arsye përdoren procesorë të specializuar si:
• FPU (Floating Point Unit)
• Tensor Cores
Këta janë të optimizuar për operacione me numra decimalë.
Floating Point
Këta procesorë përdorin të ashtuquajturën floating-point arithmetic.
Kjo metodë lejon që presja dhjetore të zhvendoset majtas ose djathtas.
Kjo do të thotë se mund të përfaqësohen:
• numra shumë të vegjël (p.sh. në fizikën atomike)
• ose numra shumë të mëdhenj (p.sh. në astronomi).
Si përpunohen fjalët në model
Kur fjalët shndërrohen në tokens, ato nuk dërgohen një nga një, por si fjali të plota.
Për shembull:
“Unë quhem Majid”
mund të përfaqësohet kështu:
551 – 342 – 125
Ky grup tokenësh quhet:
Input Stream (rrjedha e hyrjes).
Karakteristikat e çdo fjale
Çdo fjalë duhet të marrë disa karakteristika matematikore.
1. Vector (vektor)
Çdo fjalë përfaqësohet me një vektor matematikor.
Qëllimi është që fjalët me kuptim të ngjashëm të jenë pranë njëra-tjetrës.
Për shembull:
• unë
• ne
• ju
• ata
duhet të jenë relativisht afër në këtë hapësirë matematikore.
Po ashtu edhe fjalët që lidhen me një person mund të jenë pranë njëra-tjetrës si:
• Majid
• inteligjent
• bujar
• trim
• i gjatë
• me shpatulla të gjera
(siç thotë autori me humor).
2. Pozicioni në fjali
Karakteristika e dytë është pozicioni i fjalës në fjali.
Për shembull:
“Unë e dua diellin.”
Unë → pozicioni 1
dua → pozicioni 2
diellin → pozicioni 3
Çfarë kemi tani?
Në këtë fazë modeli ka:
• tokenët (numrat që përfaqësojnë fjalët)
• vektorët që përfaqësojnë kuptimin
• pozicionin e çdo fjale në fjali
Dhe këtu fillon përpunimi brenda arkitekturës së Transformer.
